thumb|300px|Biopsja cienkoigłowa może być wykonana doraźnie przez lekarza prowadzącego. Biopsja piersi (właśc. biopsja gruczołu sutkowego) – procedura diagnostyczna polegająca na aspiracji płynu z komórkami lub wycięciu fragmentu tkanki piersi pacjentki. Pobrany materiał bada się mikroskopowo pod kątem występowania zmian świadczących o patologii (w szczególmości rozroście nowotworowym). Dostępne są trzy techniki zabiegowe: aspiracyjna biopsja cienkoigłowa (FNAB), biopsja gruboigłowa (CNB; czasem z wykorzystaniem aparatury VAB, tzw. biopsja mammotomiczna a. biopsja MMT) oraz otwarta biopsja chirurgiczna (OSB). Przeprowadzenie zabiegu znacząco ułatwiają obrazowe metody lokalizacji zmian: ultrasonografia, stereotaksja lub rezonans magnetyczny. Ryzyko powikłań jest niskie, a pełny powrót do zdrowia po zabiegu następuje w okresie 1–2 dni.
Znaczenie kliniczne Upowszechnienie się programów wczesnego wykrywania raka piersi (tzw. screening mammograficzny) wymusiło rozwój technik, które pozwoliłyby jednoznacznie rozstrzygnąć o złośliwości zauważonych zmian. Wykonywanie za każdym razem resekcji chirurgicznej jest niewskazane, gdyż nawet do 80% z tych znalezisk ma charakter łagodnyRussin LD. New directions in breast biopsy: review of current minimally invasive methods and presentation of a new coaxial technique. Semin Ultrasound CT MR 2000; 21:395-403.. Aby uniknąć wprowadzania niepotrzebnego leczenia rozpoznanie nowotworu sutka opiera się obecnie na trzech niezależnych badaniach: fizykalnym, radiologicznym oraz biopsji, umożliwiającej analizę histopatologiczną lub cytologiczną. Pobranie wycinków tkankowych ułatwia również podjęcie dalszych decyzji terapeutycznych. Na ich podstawie charakteryzuje się architekturę nowotworu, wykonywany jest grading, wykrywa się receptory ER i HER2 oraz (czasem, głównie w USA) przeprowadza się pełne profilowanie genetyczneO’Flynn E.A.M. Image-guided breast biopsy: state-of-the-art Clinical Radiology 65 (2010) 259–270.
W krajach rozwijających się, z uwagi na ograniczone środki pieniężne, najczęściej stosuje się biopsję aspiracyjną cienkoigłową (ang. fine needle aspiration biopsy, FNAB)Vargas HI, Masood S. Implementation of a minimally invasive breast biopsy program in countries with limited resources. Breast J 2003; 9: S81–S85. W krajach zachodnich przeważa biopsja gruboigłowa (ang. core-needle biopsy, CNB)Hukkinen K, Kivisaari L Unsuccessful preoperative biopsies. Fine needle aspiration cytology or core needle biopsy, lead to increased costs in the diagnostic work-up in breast cancer Acta Oncol 2008; 47: 1037–1045. oraz jej modyfikacje z użyciem wysokospecjalistycznego sprzętu ze wspomaganiem próżniowym (ang. vacuum-assisted biopsy, VAB). Narzędzia do przezskórnego wycinania zmian (ang. percutaneous excisional biopsy, czasem nazywana też direct a. frontal biopsy) pozostają w fazie testów klinicznych. Biopsja wykonywana podczas zabiegu chirurgicznego (ang. open surgical biopsy, OSB) pozostaje badaniem referencyjnym, które potrafi rozstrzyga o chorobie w wypadku wątpliwości diagnostycznych.
Ryzyko Niewątpliwą zaletą biopsji igłowej piersi jest jej mała inwazyjność. Z wyjątkiem umiarkowanego dyskomfortu związanego z gojeniem się miejsca wkłucia rzadko odnotowuje się poważniejsze powikłania. Do najczęściej stwierdzanych dolegliwości (w nawiasach dane dla CNBWendy Bruening; Joann Fontanarosa Systematic Review: Comparative Effectiveness of Core-Needle and Open Surgical Biopsy to Diagnose Breast Lesions Ann Intern Med. 2010; 152: 238-246) należą: zasinienia (dość powszechne), przedłużające się krwawienie (u 0,72% – szczeg. przy leczeniu antykoagulantami) i wytworzenie znacznego krwiaka (0,09%) oraz infekcje (0,15%).
Jakość badań klinicznych Należy zaznaczyć, że większość z wyników badań klinicznych, publikowanych w piśmiennictwie naukowym, opiera się na materiale o małej sile dowodowej. Spowodowane jest to zwykle brakiem niezbędnych informacji klinicznych opisujących śledzoną kohortę oraz brak grupy odniesienia w analizach retrospektywnych. Wnioski z tych opracowań pozostają niezmiernie przydatne, ale trzeba zachować ostrożność w formułowaniu uogólnień, gdyż rozważane grupy chorych mogły nie być dobrane w sposób reprezentatywny (por. zasady Evidence-based medicine).
Rodzaje technik Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (FNAB) thumb|Rak przewodowy sutka. Biopsja cienkoigłowa. FNAB została wprowadzona do praktyki klinicznej w latach 30. przez Martina i Ellisa na terenie Nowego JorkuMartin HE, Ellis E. Biopsy by needle puncture and aspiration. Ann Surg 1930;92:169–181. Pomimo dużej skuteczności metoda przez następne 25 lat nie spotkała się z zainteresowaniem środowisk medycznych. Dopiero po 1950 r. pracownicy szwedzkiego Karolinska Institutet odkryli na nowo jej przydatność w ocenie dostępnych palpacyjnie guzów piersiBauermeister DE. The role and limitations of frozen section and needle aspiration biopsy in breast cancer diagnosis. Cancer 1980;S46:947–949. W 1986 przedstawiono pierwsze rozwiązania pozwalające na stereotaktyczną biopsję zmian niejawnych, które zostały wykryte po raz pierwszy w badaniu mammograficznymDowlatshahi K, Yaremko ML. Nonpalpable breast lesions: Findings of stereotaxic needle-core biopsy and fine-needle aspiration cytology. Radiology 1991;181:745–750..
Od tego czasu FNAB pozostaje podstawową i najtańszą metodą diagnostyki zmian litych gruczołu sutkowego. Nakłucie wykonuje się igłą wielkości 27-21 G (0,4-0,8 mm średnicy) przyłączoną do strzykawki o obj. 20 ml. Pociągnięcie za tłok pozwala zassać materiał płynny i/lub złuszczone komórki. Aspirat rozmazuje się na szkiełku mikroskopowym i konserwuje w celu uzyskania preparatu cytologicznego.
FNAB jest metodą z wyboru, jeżeli wykryta masa ma charakter torbielowaty. Całkowite usunięcie płynu, który nie zawiera domieszek krwi, świadczy o łagodnym charakterze zmiany. Biopsję cienkoigłową wykorzystuje się również do pobierania fragmentów pachowych węzłów chłonnych w celu wykluczenia przerzutów. W tym wypadku wystarczy wykrycie pojedynczych komórek nowotworowych, aby stwierdzić postęp chorobyMasood S. Contemporary issues in breast cytopathology. Clin Lab Med 2005;25:xi–xiii.. W przyszłości metody molekularne powinny pozwolić na szczegółową charakterystykę zmian złośliwych nawet na podstawie tak skąpej ilości materiału, jaką pozyskuje się za pomocą FNAB [51-53]
Ograniczona skuteczność badania nie pozwala, aby o chorobie nowotworowej orzekać wyłącznie na podstawie jego wyniku. Odsetek wyników fałszywie ujemnych wynosiłby wówczas 25–50%Cobb CJ, Obituary: ‘‘Alas Poor FNA of Breast—We Knew Thee Well!’’ Diagn Cytopathol 2005;32:1–4.Pilgrim S, Ravichandran D. Fine needle aspiration cytology as an adjunct to core biopsy in the assessment of symptomatic breast carcinoma. Breast 2005;14:411–414, a fałszywie dodatnich do 9% S.-M. Vimpeli, I. Saarenmaa Large-Core Needle Biopsy versus Fine-Needle Aspiration Biopsy in Solid Breast Lesions: Comparison of Costs and Diagnostic Value Acta Radiol 2008 (8) 863-869. Duża liczba próbek nie przedstawia wartości diagnostycznej: od 8,5–26,6% w wypadku nakłucia pod kontrolą USG czy próbkowania litych mas do 46,1% przy dochodzeniu przyczyny mikrozwapnień. Ostateczna jakość wyniku silnie zależy od doświadczenia i dostępności ekipy cytopatologicznejPisano ED, Fajardo LL. Rate of insufficient samples for fine needle aspiration for nonpalpable breast lesions in a multicenter clinical trial: The Radiologic Diagnostic Oncology Group 5 Study. Cancer 1998;82:678–88.Feoli F, Paesmans M. Fine needle aspiration cytology of the breast. Impact of experience on accuracy, using standardized cytologic criteria. Acta Cytol 2008;52:145–151.. W Stanach Zjednoczonych wyniki fałszywie dodatnie mogą narazić lekarza na zarzuty "niekompetencji" i stać się przyczyną późniejszych pozwów sądowychAli SZ, Parwani AV. Breast cytopathology. Essentials in cytopathology. New York: Springer; 2007. ss. 1–15..
+Zalety i wady biopsji cienkoigłowej Aziza Nassar Core Needle Biopsy Versus Fine Needle Aspiration Biopsy in Breast—A Historical Perspective and Opportunities in the Modern Era Diagn. Cytopathol. 2011;39:380–388 Zalety Wady Łatwiejsza i szybsza do przeprowadzenia niż CNB Mała ilość materiału do badań Nie trzeba podawać środka znieczulającego Jakość silnie zależna od doświadczenia cytologa Mało inwazyjna, nie pozostawia blizn Brak możliwości określenia inwazyjności zmiany Niewielki odsetek powikłań Małego dokładność w diagnozie zmian niskiego stopnia Krótki czas oczekiwania na wynik Trudność w pobieraniu próbek ze zwłóknień itp. Korzystna finansowo Występują wyniki fałszywie negatywne oraz fałszywie pozytywne Wymagana precyzja przy robieniu utrwalaniu preparatu
Biopsja gruboigłowa (CNB) thumb|Rak przewodowy sutka typu włóknistego. Biopsja gruboigłowa. CNB wykonywana z obrazowaniem radiologicznym szybko zyskała popularność już po pierwszych publikacjach Parkera i in. w 1993 r.Parker SH, Jobe WE Ultrasound guided automated large-core breast biopsy. Radiology 1993;187:506–11 W tej technice stosuje się igły większego kalibru (rozmiar 14–16 G). Do manualnego wykonania zabiegu służą strzykawki z tłokiem sprężynowym osadzone w specjalnej obudowie. Naciśnięcie spustu zwalnia tłok, wykrawając fragment z miąższu gruczołu. Pobieranie kolejnych próbek wiąże się z każdorazową wymianą igły, co sprzyja lokalnemu krwawieniuHelbich TH, Matzek W. Stereotactic and ultrasoundguided breast biopsy. Eur Radiol 2004;14:383–93.
Technika CNB likwiduje wiele niedostatków badania FNAB. Wykorzystując ultrasonografię bądź stereotaksję rozpoznanie cechuje większa precyzja, w szczególności kiedy zmiany mają charakter lity lub mikrozwapnień. Wskaźniki diagnostyczne (czułość, precyzja) osiągają wyższe wartościBrenner RJ, Fajardo L, Percutaneous core biopsy of the breast: effect of operator experience and number of samples on diagnostic accuracy. AJR Am J Roentgenol 1996;166:341–6., a spójność pobranego wycinka umożliwia ocenę jego architektury. Podane właściwości umożliwiają odróżnienie raka naciekającego od nowotworu in situ.