Eparchia jekaterynburska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego z siedzibą w Jekaterynburgu. Jej obecnym ordynariuszem jest metropolita jekaterynburski i wierchoturski Eugeniusz (Kulberg)Екатеринбургская и Верхотурская епархия., zaś funkcję katedry pełni sobór Świętej Trójcy w Jekaterynburgu. Drugą katedrą eparchii jest sobór św. Jana Chrzciciela w JekaterynburguПрестольный праздник отметил Иоанно-Предтеченский собор Екатеринбурга.. W czasach Imperium Rosyjskiego głównymi katedrami eparchii były jekaterynburskie sobory: św. Katarzyny i Objawienia Pańskiego, które zostały wysadzone w 1930 przez władze sowieckie.
Historia Eparchia powstała w 1885, poprzez wydzielenie z eparchii permskiej. 29 stycznia 1885 imperator Aleksander III Romanow zaakceptował decyzję Świątobliwego Synodu Rządzącego o potrzebie stworzenia oddzielnej eparchii z centrum w Jekaterynburgu. W momencie powstania liczyła 408 parafii (z czego 34 jednowierców), 428 cerkwi i 446 kaplic, obsługiwanych przez 522 kapłanów. W 1899 ogólna liczba parafii spadła o dwie, jednak liczba cerkwi wzrosła do 497, zaś kaplic i domów modlitwy – do 563. W eparchii pracowało 570 kapłanów. W przededniu rewolucji październikowej administratura prowadziła 504 parafie i czternaście monasterów, w których zamieszkiwały 322 mniszki i 133 mnichów oraz 2532 posłusznice i 177 posłuszników. Podzielona była początkowo na 24 dekanaty, a do 1917 ich liczba wzrosła do 31. W 1893 rozpoczęto program misyjny, który miał na celu chrystianizację ludów zamieszkujących trudno dostępne północne rejony eparchii, głównie Mansów.
W latach 1918–1919 na tym terenie prowadzone były walki w ramach rosyjskiej wojny domowej, w wyniku prześladowań bolszewickich śmierć poniosło wówczas co najmniej 45 członków duchowieństwa diecezjalnego, 25 aresztowano, a około 50 musiało się ukrywać. W 1919 r. likwidacji poddano wszystkie placówki oświatowe kierowane przez eparchię. W 1922 w ramach akcji konfiskaty majątku cerkiewnego władze przejęły w samym Jekaterynburgu 1191 kilogramów srebra. W maju 1922 aresztowany został patriarcha Tichon, a 20 sierpnia tego samego roku w soborze św. Katarzyny odbyło się spotkanie części duchowieństwa eparchii, które to przeszło na stronę Żywej Cerkwi. Cerkwie i parafie eparchii podzieliły się na zwolenników patriarchy Tichona, renowacjonistów i grigoriewców. W 1935 na terenie diecezji działa 118 parafii podległych metropolicie Sergiuszowi, 18 wiernych Żywej Cerkwi i 13 parafii grigoriewców. W 1937 ogólna liczba parafii spada do 93, z czego 51 podlega Sergiuszowi, 31 odnowicielstwu, a 11 grigoriewcom.
W 1930 władze sowieckie zamykają, a następnie wysadzają w powietrze dwa główne sobory: św. Katarzyny i Objawienia Pańskiego. W czasie terroru z końca lat trzydziestych duchowieństwo różnych odłamów zostaje poddane masowym represjom. Rozstrzelano 7 biskupów, represjonowano 150 duchownych (z czego 93 rozstrzelano). Ogólnie w latach 1918–1944 aresztowano 340 duchownych, z czego 148 zostało rozstrzelanych. Po 1938 na terenie Uralu nie było żadnego biskupa, a wielu duchownych musiało rozpocząć zwykłą pracę zawodową. W latach 1937–1938 zamknięto co najmniej 53 obiekty sakralne, w 1939 – co najmniej 15, w 1940 – co najmniej 13, a w pierwszej połowie 1941 – co najmniej 15. Na przestrzeni kolejnych lat zamknięta została większość cerkwi na terenie eparchii, w samym tylko 1930 ponad 100 cerkwi. Ta fala prześladowań sprawiła, że w mieście SwierdłowskuW 1924 Jekaterynburg przemianowano na Swierdłowsk, a do dawnej nazwy powrócono w 1991. Zmianie uległa także nazwa eparchii. czynny pozostał jedynie cerkiew św. Jana Chrzciciela i cerkiew Wszystkich Świętych. Ta ostatnia zamknięta została w 1941 r., co pozostawiło miasto tylko z jedną świątynią, w której odbywały się – i do tego nieregularnie – nabożeństwa. W 1941 cerkiew Wszystkich Świętych została zamknięta, co sprawiło, że czynna pozostała jedynie cerkiew św. Jana Chrzciciela. Wskutek wszystkich tych represji wymierzonych w prawosławne duchowieństwo i wiernych w ZSRR, w II połowie lat 30. XX wieku eparchia praktycznie przestała działać. Ostatnie czynne parafie podlegały bezpośrednio locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego metropolicie Sergiuszowi.
Sytuacja poprawiła się nieznacznie po ataku Niemiec na ZSRR w 1941. W 1943 władze kościelne uzgodniły z władzami państwowymi możliwość otwarcia świątyń na terenie obwodu swierdłowskiego. Na 93 podania o wznowienie nabożeństw tylko 4 zostały rozpatrzone pozytywnie. W 1945 na terenie eparchii odbyło się 11 216 chrztów i 476 ślubów kościelnych, w 1946 – 15 047 chrztów i 1101 ślubów. W 1947 posługę pełniło 47 duchownych i 7 diakonów, w 1949 – 58 duchownych i 12 diakonów, a w 1958 liczba ta wynosiła 58 duchownych i 15 diakonów. Kolejne represje zaczęły się za rządów Nikity Chruszczowa. 16 cerkwi zostało zamkniętych w latach 1960–1962. Na terenie miasta Swierdłowska czynna była wówczas znów tylko jedna świątynia i stan ten miał się utrzymać aż do rozpadu Związku Radzieckiego. Pieriestrojka i przemiany jakie nastąpiły na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku doprowadziły do poprawy sytuacji duchowieństwa i wiernych. W 1988 otwarto 6 nowych parafii i zwrócono 4 świątynie, a w 1989 – 16 parafii i 9 świątyń. W latach 1991–1992 zwrócono kolejnych 38 świątyń. W 1988 liczba chrztów w porównaniu z rokiem 1987 potroiła się, osiągając liczbę 170 121. W 1989 ochrzczono już 370 572 osób. Po utworzeniu Federacji Rosyjskiej eparchia odzyskała dużą część dawnych cerkwi i soborów, w których wznowiony został kult religijny.
Eparchia obecnie W 2010 eparchia liczyła 507 parafii oraz 16 klasztorów. 232 parafie dysponowały wolno stojącymi cerkwiami, inne posiadały jedynie świątynie domowe. Placówki duszpasterskie obsługiwało 390 kapłanów eparchialnych i 64 zakonnychЕкатеринбургская епархия встречает 125-летие..
W 2011 z terytorium administratury wydzielono eparchie: kamieńską i niżnotagilską.
Monastery Monaster św. Mikołaja w Wierchoturiu, męski Pustelnia św. Kosmy w Kostylewej, męska Monaster Świętych Cierpiętników Carskich k. Jekaterynburga, męski Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Jekaterynburgu, męski Nowo-Tichwiński Monaster św. Aleksandra Newskiego w JekaterynburguЖурналы заседания Священного Синода от 29 мая 2013 года., żeński Monaster Opieki Matki Bożej w Wierchoturiu, żeński Monaster Ikony Matki Bożej „Wspomagająca Chlebem” w Sriednieuralsku, żeński
Biskupi jekaterynburscyЕКАТЕРИНБУРГСКИЕ АРХИПАСТЫРИ. Nataniel (Leandrow), 1885–1888 Cyryl (Orłow), 1888 (nie objął obowiązków) Polikarp (Rozanow), 1888–1891 Atanazy (Parchomowicz), 1891–1894 Symeon (Pokrowski), 1894–1896 Włodzimierz (Szymkowicz), 1896–1897 Krzysztof (Smirnow), 1897–1900 Ireneusz (Orda), 1900–1902 Nikanor (Kamienski), 1902–1903 Włodzimierz (Sokołowski-Awtonomow), 1903–1910 Mitrofan (Afonski), 1910–1914 Serafin (Gołubiatnikow), 1914–1917 Grzegorz (Jackowski), 1917–1925 Korneliusz (Sobolew), 1926–1933 Makary (Zwiozdow), 1933–1934, ponownie od listopada 1934 do 1935 Gleb (Pokrowski), locum tenens 1935 Piotr (Sawieljew), 1936–1937 Warłaam (Pikałow), 1943–1944 Tobiasz (Ostroumow), 1944–1957 Donat (Szczogolew), 1957 Mścisław (Wołonsiewicz), 1957–1958 Flawian (Dmitrijuk), 1958–1966 Klemens (Pieriestiuk), 1966–1980 Płaton (Udowienko), 1980–1984 Melchizedek (Lebiediew), 1984–1994 Nikon (Mironow), 1994–1999 Wincenty (Morar), 1999–2011 Cyryl (Nakonieczny), 2011ЖУРНАЛ № 68.–2020 Eugeniusz (Kulberg), od 2020
Uwagi
Przypisy