Technologia chemiczna i inżynieria procesowa – wzajemnie dopełniające się dyscypliny naukowe, które dotyczą problemów projektowania, budowy i eksploatowania urządzeń i instalacji, umożliwiających prowadzenie procesów technologicznych – przekształcanie różnorodnych surowców w użyteczne produkty. Ze względu na nierozłączność obu dyscyplin są one często uznawane za jedną naukę, nazywaną np. lub .

Proces technologiczny jako obiekt badań thumb|left|upright=1.4|Katalityczny reforming ropy naftowej. Przykład procesu technologicznego thumb|left|upright=1.4|Przykład bilansu materiałowegoM. H. Sankey: The Thermal Efficiency of Steam Engines; Minutes of Proceedings of The Institution of Civil Engineers. Vol. CXXXIV, Session 1897-98. Part IV

Proces jest uporządkowanym zbiorem operacji jednostkowych i procesów jednostkowych, w tym: reakcji chemicznych procesów fizycznych W różnych badanych obiektach, traktowanych jako układy termodynamiczne, reakcje chemiczne mogą być operacjami zasadniczymi albo zachodzą ubocznie, obok zasadniczych procesów fizycznych. Wśród tych procesów są wymieniane np. transport masy, wymiana cieplna, mieszanie i rozdzielanie mieszanin, np. z wykorzystaniem adsorpcji, absorpcji i desorpcji lub przemian fazowych (procesy destylacji i rektyfikacji, rekrystalizacji, ekstrakcji itp.).

Te same procesy i operacje jednostkowe mogą zachodzić zarówno w pojedynczych urządzeniach i małych instalacjach produkcyjnych, jak w dużych kombinatach chemicznych lub w układach kombinat–otoczenie (również w skali globalnej). Są analizowane z użyciem podobnych technik badawczych; ilustrują to przykłady metod modelowania kinetyki reakcji chemicznych w reaktorach chemicznych i w powietrzu atmosferycznym albo sposoby prezentacji bilansu energetycznego (zobacz: zasada zachowania energii) lub bilansu masy (zobacz: prawo zachowania masy) z użyciem wykresów Sankeya, odnoszone do węzłów instalacji przemysłowych lub do elementów środowiska naturalnego. Noszą one nazwę pochodzącą od nazwiska naukowca i inżyniera, który w końcu XIX w. przedstawił w ten sposób m.in. wyniki badań energetycznej sprawności silników parowych.

Znaczenie pojęć technologia chemiczna, inżynieria chemiczna, inżynieria procesowa Zakresy technologii chemicznej oraz inżynierii chemicznej i procesowej nie są jednoznacznie określone. Przedstawiciele tych dyscyplin nauk stosowanych wspólnie opracowują sposoby prowadzenia procesów technologicznych, w których zasadniczą rolę odgrywają albo operacje i procesy fizyczne, albo chemiczne. Gromadzą i wykorzystują wiedzę ogólną (podstawową), która pozwala powiększać skalę produkcji od laboratoryjnej do przemysłowej bez konieczności budowania kosztownych instalacji doświadczalnych, ćwierćtechnicznych i półtechnicznych. Budując podstawy rozwoju różnych gałęzi przemysłu (np. przemysł chemiczny, energetyka, przemysł spożywczy, przemysł włókienniczy) łączą nauki: – podstawowe, takie jak np. chemia (np. chemia organiczna, nieorganiczna, fizyczna), biochemia, fizyka, – stosowane, jak np. mechanika, automatyka, ekonomia, inżynieria produkcji, inżynieria środowiska, ochrona środowiska, z praktyką produkcji.

Na potrzebę skoordynowania prac inżynierów mechaników i chemików, pracujących w zakładach przemysłowych, w Stanach Zjednoczonych zwrócono uwagę w końcu XIX wieku. W 1908 roku utworzono American Institute of Chemical Engineers. W innych krajach taki kierunek badań prowadzono w ramach dyscypliny „technologia chemiczna” (ściśle związane z mechaniką działy „inżynieria chemiczna” lub „inżynieria procesowa”).

Współcześnie nauki, które odpowiadają zakresem historycznej Chemical engineering, noszą różne nazwy, zależne od dziejów wyodrębniania się tej dyscypliny w różnych krajach, np.:

thumb|Projektowanie i prowadzenie procesów produkcji wymaga stosowania złożonych modeli matematycznych i specjalistycznych programów komputerowych thumb|Budynek Amerykańskiego Towarzystwa Chemicznego (ACS) thumb|Budynek Wydziału Inżynierii Chemicznej, Aston University, Birmingham thumb|upright=1.02|Tablica upamiętniająca stulecie Amerykańskiego Towarzystwa Chemicznego (ACS), Northumberland County, Pennsylvania , , , , , , , .

W Polsce „technologia chemiczna” i „inżynieria chemiczna” (dział inżynierii procesowej najściślej związany z technologią chemiczną) zostały wymienione w rozporządzeniu polskiego Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego jako odrębne dyscypliny naukowe. Na wyższych uczelniach technicznych jest też prowadzony kierunek studiów „Inżynieria chemiczna i procesowa”, związany z zakresem badań, prowadzonych w tak nazwanych instytutach

Stowarzyszenia i organizacje specjalistyczne Polska Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego Naczelna Organizacja Techniczna, Polskie Towarzystwo Chemiczne, Polska Izba Przemysłu Chemicznego Instytut Inżynierii Chemicznej PAN, Polska Izba Gospodarcza Zaawansowanych Technologii, Polska Akademia Nauk (PAN), Komitet Inżynierii Chemicznej i Procesowej, Wydział IV. Nauk Technicznych

Instytucje związane z inżynierią chemiczną na świecie (Institution of Chemical Engineers, IChemE)

Afryka Nigerian Society of Chemical Engineers South African Institution of Chemical Engineers (SAIChE), Afryka Południowa Ethiopian Society of Chemical Engineers (ESChE), Etiopia

Ameryka Południowa Argentinian Association for Chemical Engineers, Argentyna Brazilian Association of Chemical Engineering, Brazylia Colombian Association of Chemical Engineering, Kolumbia Paraguayan Association for Chemical Engineers, Paragwaj Association of Chemical Engineers of Uruguay, Urugwaj

Ameryka Północna Canadian Society for Chemical Engineers, Kanada Chemical Engineers Companies, USA – American Chemical Society (ACS) – American Hydrogen Association (AHA) – American Institute of Chemical Engineers (AIChE) – Association of Energy Engineers (AEE) – Electrochemical Society (ECS) – National Organization for the Professional Advancement of Black Chemists and Chemical Engineers (NOBCChE) Mexican Insititute of Chemical Engineers (IMIQ), Meksyk North American Catalysis Society, USA

Azja Pakistan Institute of Chemical Engineers (PIChe), R.B Tariq Pakistan Iranian Association of Chemical Engineering (IAChE), I.R.Iran Indian Institute of Chemical Engineers (IIChe), Indie Israel Institute of Chemical Engineers (IIChe), Izrael The Society of Chemical Engineers, Japan Chemical Engineering Society (ChES), IIT Madras, India Chemical Engineering Alumni Association,ChEAA, Bangladesz Society of Chemical Engineers, GPO Box 1548, Katmandu, Nepal Society of Chemical Engineers BUITEMS Quetta Pakistan Chemical Engineering Society (ChESo), UEC, Ujjain, Indie

Europa GEA Process Engineering France Institution of Chemical Engineers, UK Society for Chemical Engineering and Biotechnology (DECHEMA), Niemcy

Oceania The Royal Australian Chemical Institute, Australia Engineers Australia, Australia

Niektóre czasopisma specjalistyczne Chemical and Process Engineering Inżynieria i Aparatura Chemiczna Przemysł Chemiczny Ochrona przed korozją Chemik Chemical Engineering Research and Design Process Safety and Environmental Protection Food and Bioproducts Processing Education for Chemical Engineers The Chemical Engineer Loss Prevention Bulletin

Zobacz też historia technologii chemicznej i inżynierii procesowej

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne What is a Chemical Engineer?

Kategoria:Inżynieria procesowa Kategoria:Nauki chemiczne Kategoria:Nauki interdyscyplinarne