Aleksander Domaszewicz (ur. 26 lutego 1887 we Lwowie, zm. 3 października 1948 w Krakowie) – polski lekarz neurolog i neurochirurg, pułkownik Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, poseł na Sejm i senator w II RP, kawaler Orderu Virtuti Militari.

thumb|Aleksander Domaszewicz Życiorys Urodził się 26 lutego 1887 roku we Lwowie, w rodzinie Aleksandra (1841–1906), uczestnika powstania styczniowego, inżyniera komunikacji, budowniczego linii kolejowych w Grecji i Serbii, przemysłowca w Galicji, i Tekli z Jankowskich. Miał dwie siostry i dwóch braci. Ożenił się z Gabrielą z Montwiłłów (1882–1966), z którą miał dwóch synów i dwie córki (bliźniaczki): Aleksandra (1914–1962), Romana (1918–2005), profesora Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Wandę z męża Siekierską i Ewę (ur. 1922).

Wykształcenie Od 1898 roku kształcił się w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie, gdzie w roku 1906 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości (w jego klasie był Stanisław Srokowski). Ukończył studia medyczne na Uniwersytecie we Lwowie (w 1912 roku obronił doktorat z wszechnauk lekarskich), w latach 1927–1928 odbył studia uzupełniające w Wiedniu, Paryżu i Sztokholmie. Habilitował się w 1937 roku na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Działalność niepodległościowa i służba wojskowa Od 1907 roku należał do Drużyn Bartoszowych i Polskich Drużyn Sokolich, w latach 1911–1914 do Drużyn Strzeleckich we Lwowie. Podczas I wojny światowej od sierpnia 1914 roku służył w 30 pułku piechoty armii austriackiej (był lekarzem batalionu), od 1915 roku był komendantem szpitala polowego I Brygady Legionów Polskich, po kryzysie przysięgowym w 1917 roku znalazł się ponownie w armii austriackiej (był lekarzem szpitala wojskowego we Lwowie), w lutym 1918 roku został wyreklamowany. Od listopada 1918 roku mianowany na stopień podpułkownika Wojska Polskiego: uczestniczył w obronie Lwowa (był wtedy komendantem szpitala „Technika”, a także udzielał pomocy rannym z narażeniem własnego życia), od stycznia 1919 roku był kolejno referentem spraw personalnych Szefa Sanitarnego Dowództwa Wschód, szefem sanitarnym 5 Dywizji Piechoty (do października 1919), nadzwyczajnym komisarzem do walki z tyfusem plamistym we Lwowie (do maja 1920), szefem sanitarnym Grupy gen. Władysława Jędrzejewskiego (do sierpnia 1920), następnie dowódcą I batalionu 240 pułku piechoty Armii Ochotniczej. W marcu 1921 roku został bezterminowo urlopowany, a następnie awansowany do stopnia pułkownika lekarza rezerwy ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku. Jako oficer rezerwowy był przydzielony w 1923, 1924 do 6 batalionu sanitarnego we Lwowie.

Praca zawodowa Pod koniec studiów w latach 1910–1912 był asystentem w Katedrze Farmakologii, następnie, w latach 1913–1919 pracował jako asystent w Klinice Chorób Nerwowych i Umysłowych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W 1922 roku wygrał konkurs na ordynatora oddziału chorób nerwowych i umysłowych Państwowego Szpitala Powszechnego we Lwowie. Poza tym prowadził praktykę lekarską w tym mieście.

W kadencji 1930–1935 był posłem na Sejm III kadencji z listy nr 1 BBWR. Pracował w komisjach: opieki społecznej i inwalidzkiej, wojskowej (był w niej zastępcą członka, a od 1934 roku – członkiem) i zdrowia publicznego. W 1935 roku został senatorem IV kadencji (1935–1938), wybranym z województwa lwowskiego. Pracował w komisjach: opieki społecznej, oświatowej, regulaminowej i skarbu. Został członkiem założycielem powołanego w 1938 Stowarzyszenia „Towarzystwo Budowy Panoramy Plastycznej Dawnego Lwowa”.

Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej i agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 roku wszedł w skład konspiracyjnej Rady Narodowej we Lwowie (funkcjonującej przy Służba Zwycięstwu Polski, a potem przy ZWZ) podległej rządowi RP na uchodźstwie (innymi członkami byli Artur Hausner, ks. Józef Panaś, ks. Adam Bogdanowicz, płk dr Jan Szczyrek, Stanisław Wasylewski). W nocy 7/8 marca 1940 aresztowany we Lwowie przez NKWD (m.in. za to, że na swoim oddziale ukrywał gen. Mieczysława Borutę-Spiechowicza). Był osadzony w więzieniu na Zamarstynowie. W lipcu 1940 został zwolniony (przyczyniło się do tego wstawiennictwo prof. Eugeniusza Artwińskiego i doc. Stanisława Laskownickiego) oraz wykonanie przez neigo operacji mózgu sowieckiemu oficerowi).

Od 1941 roku pracował w Warszawie. W 1943 roku został ordynatorem oddziału neurologicznego Szpitala Przemienienia Pańskiego. W 1944 brał udział w powstaniu warszawskim. Po wojnie był organizatorem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie został profesorem, prodziekanem, kierownikiem Kliniki Neurochirurgicznej.

Zmarł 3 października 1948 roku w Krakowie. Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera XXIIB-3-12).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2808 – 15 marca 1921 Krzyż Niepodległości (4 listopada 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu pracy społecznej i filantropijnej oraz organizacji obrony Lwowa”. Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (1939) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości austriacki Złoty Krzyż

Przypisy

reprint Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa, 1984

Dekret Wodza Naczelnego L. 2763 z 15 marca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 13, poz. 409

Bibliografia

Jan Głowacki, Jerzy Bidziński: Aleksander Domaszewicz (1887–1948). Profesor Neurochirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. Neurol Neurochir Pol 38, 6: 539–541, 2004.

Linki zewnętrzne Publikacje Aleksandra Domaszewicza w bibliotece Polona.

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Członkowie Drużyn Bartoszowych Kategoria:Członkowie konspiracji antyradzieckiej na ziemiach polskich 1939–1941 Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Kategoria:Członkowie Służby Zwycięstwu Polski Kategoria:Członkowie Zespołu Stu Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 6 Batalionu Sanitarnego Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Politycy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Kategoria:Polscy neurochirurdzy Kategoria:Polscy neurolodzy Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie więzienia na Zamarstynowie (okupacja radziecka) Kategoria:Posłowie na Sejm III kadencji (1930–1935) Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Pułkownicy lekarze II Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie IV kadencji (1935–1938) Kategoria:Senatorowie II Rzeczypospolitej (województwo lwowskie) Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1948 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich