Centralny Komitet Narodowy – reprezentacja polityczna stronnictw galicyjskich działająca od lipca do sierpnia 1914 r.
CKN powstał 28 lipca 1914 r. we Lwowie po wybuchu I wojny światowej z inicjatywy narodowych demokratów. Nazwę przyjęto w nawiązaniu do tradycji powstania styczniowego. Trzon tego luźnego ugrupowania stanowili politycy Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego, Stronnictwa Prawicy Narodowej (podolaków) i Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast”, których przedstawiciele wchodzili do Prezydium lwowskiego komitetu (prezes – Tadeusz Cieński, członkowie: Witold Czartoryski, Leon Piniński, Stanisław Głąbiński i Wincenty Witos)Jan Molenda, Piłsudczycy a narodowi demokraci 1908-1918, Warszawa 1980, s. 133. W skład CKN weszli również reprezentanci innych stronnictw i organizacji galicyjskich takich jak: Narodowy Związek Chrześcijańsko-Ludowy, Grupa „Rzeczypospolitej”, Stronnictwo Katolicko-Narodowe, Lwowskie Stronnictwo Mieszczańskie, Związek Polskich Organizacyj Narodowych, Towarzystwo Uczestników Powstania 63 r., Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Drużyny Bartoszowe i część Polskich Drużyn Strzeleckich na czele z Aleksandrem ŁadosiemJerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 347. Płaszczyzną współdziałania miała być polityczna współpraca dotycząca wypracowania stanowiska Polaków wobec rozpoczynającej się wojny. Większość sił politycznych współtworzących lwowski komitet w dotychczasowych sporach orientacyjnych opowiadała się zdecydowanie przeciwko Niemcom a zarazem za rozwiązaniem sprawy polskiej w oparciu o Rosję. W związku z powszechnymi wówczas w społeczeństwie galicyjskim nastrojami antyrosyjskimi jak również chcąc przyciągnąć do współpracy szersze spektrum sił politycznych odezwę CKN wydaną 5 sierpnia 1914 rokuKazimierz W. Kumaniecki, Odbudowa państwowości polskiej, najważniejsze dokumenty: 1912 – styczeń 1924, Kraków-Warszawa 1924, s. 14 Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa – wersja elektroniczna cechuje wyraźny kompromis polityczny a także szereg niedomówień wynikających z ówczesnej sytuacji:
Po rozpoczęciu działań militarnych i politycznych w Królestwie Polskim przez Józefa Piłsudskiego, popieranych przez irredentystów skupionych wokół Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, politycy CKN uznali że najlepszą drogą do marginalizacji inicjatywy strzeleckiej będzie jej zamknięcie w legalnych galicyjskich ramachJerzy Z. Pająk, Od autonomii do niepodległości. Kształtowanie się postaw politycznych i narodowych społeczeństwa Galicji w warunkach Wielkiej Wojny 1914-1918, Kielce 2012, s. 64-67. Stąd wzięli udział w rozmowach konsolidacyjnych stronnictw galicyjskich zorganizowanych przez krakowskich konserwatystów w wyniku których powstał Naczelny Komitet Narodowy, a organizacje dotychczas wchodzące w skład lwowskiego komitetu stały się jego częścią składowąSzczegóły prowadzonych rozmów i negocjacji patrz Włodzimierz Suleja, Orientacja austro-polska w latach I wojny światowej do aktu 5 listopada 1916 roku, Wrocław 1992, s.46-54.
Przypisy
Bibliografia Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 347 Jan Molenda, Piłsudczycy a narodowi demokraci 1908-1918, Warszawa 1980, s. 132-135
Linki zewnętrzne Centralny Komitet Narodowy we Lwowie, w encyklopedii Onet.pl Encyklopedia Interii
Kategoria:Polskie organizacje niepodległościowe 1908–1918 Kategoria:Porozumienia partii i ugrupowań okresu zaborów