mały|Tablica pamiątkowa w Rzeszowie (ul. Naruszewicza 13) Stanisław Włodzimierz Nowakowski h. Ślepowron (ur. 27 września 1899 w Jaworowie, zm. 16 stycznia 1985 w Rzeszowie) – polski nauczyciel, harcmistrz, komendant Rzeszowskiej Chorągwi Harcerzy (1944–1947), Przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego (1945).

Życiorys Młodość i nauka Był synem Stanisława Augusta (1874–1923) i Heleny z Żegiestowskich (1875–1956). Uczył się w szkołach: czteroklasowej podstawowej w Tłumaczu, Prywatnym Gimnazjum Realnym w Borszczowie, C. K. V Gimnazjum we Lwowie i VIII Gimnazjum Realnym we Lwowie, gdzie – po przerwie spowodowanej udziałem w I wojnie światowej – zdał maturę w 1918 r. Od grudnia 1919 r. studiował na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej. Po kolejnej przerwie – związanej z wojną 1920 r. – kontynuował naukę: studiował geografię, geologię i petrografię, tym razem na Uniwersytecie Jana Kazimierza (UJK) we Lwowie. W 1922 r. został asystentem w Zakładzie Geografii UJK (ukończył studia w 1924 r.), później uczestnicząc w organizacji instytucji i organizacji geograficznych we Lwowie.

Działalność niepodległościowa W marcu 1917 r. został wcielony do armii austriackiej i trafił na front włoski. W wyniku przegrupowania znalazł się w 1918 r. we Lwowie, gdzie natychmiast wstąpił do Wojska Polskiego. W czasie wojny 1920 r. dowodził 1. kompanią 240. ochotniczego pułku piechoty. Został ranny 15 sierpnia 1920 r. w czasie bitwy pod Suchorzycami. Dostał awans na podporucznika i otrzymał urlop.

Harcerstwo W maju 1915 r. wstąpił do tajnego zastępu „Orłów”, a w grudniu 1915 r. został przyjęty do I Lwowskiej Drużyny Skautowej im. Tadeusza Kościuszki. Po przerwie spowodowanej służbą wojskową w wojsku austriackim wrócił do pracy harcerskiej w 1919 r. W marcu 1919 r. otrzymał pierwszy stopień instruktorski przodownika i został drużynowym III Drużyny Lwowskiej. Od 1921 był członkiem Komendy Chorągwi Lwowskiej. Później był hufcowym w Krośnie i Czortkowie (gdzie pracował). Został harcmistrzem w 1927 r. Od 1936 roku do wybuchu wojny był hufcowym Huculskiego Hufca Harcerzy, który sam zorganizował.

Jesienią 1944 r. – wraz z Antonim Gromskim i Stanisławem Sokołowskim – podjął rozmowy z przedstawicielem PKWN na temat ujęcia w ramy organizacyjne spontanicznie odradzającego się ruchu harcerskiego, w wyniku czego 27 października 1944 r. objął funkcję komendanta Rzeszowskiej Chorągwi Harcerzy, 30 grudnia 1944 r. został członkiem Tymczasowej Naczelnej Rady Harcerskiej, na której pierwszym posiedzeniu w Lublinie został wybrany Przewodniczącym ZHP.

Był to okres równoległego istnienia struktur organizacji harcerskich w różnych miejscach Polski i braku komunikacji między nimi. 17 stycznia 1945 r. dotychczasowe konspiracyjne struktury ZHP, z przewodniczącym Tadeuszem Kupczyńskim, rozwiązały się. W tym samym czasie w lutym 1945 r. Janusz Wierusz-Kowalski został mianowany przez kierownictwo resortu oświaty w Warszawie przewodniczącym ZHP. Stanisław Nowakowski zrezygnował z funkcji Przewodniczącego ZHP w lecie 1945 r. i poświęcił się pracy w chorągwi rzeszowskiej. Zrezygnował (w wyniku nacisków Urzędu Bezpieczeństwa) z funkcji Komendanta Chorągwi w 1947 r., a w 1951 r. zrezygnował z czynnej pracy w harcerstwie.

Po Czerwcu 1956 r. powrócił do pracy harcerskiej. Na Krajowym Zjeździe Działaczy Harcerskich w grudniu 1956 r. w Łodzi został wybrany członkiem Naczelnej Rady Harcerskiej.

W styczniu 1957 r. wszedł w skład Rady Chorągwi i objął funkcję kierownika Wydziału Harcerskiego Komendy Chorągwi Rzeszowskiej. Członkiem Komendy był do 1965 r., a członkiem Rady Chorągwi – do 1975 r.

Jako jeden z pierwszych instruktorów otrzymał w 1965 r. honorowy stopień harcmistrza Polski Ludowej.

Praca pedagogiczna Po ukończeniu studiów w 1924 r. został nauczycielem w Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie. W 1926 r. został przeniesiony na stanowisko etatowego nauczyciela w Państwowym Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Czortkowie, gdzie w 1930 roku został kierownikiem Publicznej Szkoły Powszechnej im. Króla Jana III Sobieskiego. W 1935 r. przeniósł się do Kołomyi na stanowisko inspektora szkolnego. Po zajęciu Kresów przez ZSRR pozostał nauczycielem w szkole „polsko-ukraińskiej”, gdzie organizował również tajne nauczanie.

thumb|240px|Grobowiec rodzinny Stanisława Nowakowskiego Po zajęciu Podkarpacia przez oddziały radzieckie, latem 1944 r. Nowakowski przeniósł się do Rzeszowa (gdzie mieszkał do śmierci). Został tam w sierpniu 1944 r. mianowany p.o. Kierownika Wydziału Szkolnictwa Powszechnego Kuratorium. Od stycznia 1945 r. był okręgowym wizytatorem szkół powszechnych, później przez pewien czas naczelnikiem Wydziału Ogólnego Kuratorium.

W latach 50. działał w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej, Polskim Towarzystwie Geograficznym (był prezesem oddziału rzeszowskiego) i PTTK.

Do sierpnia 1959 r. pracował jako starszy wizytator Kuratorium Okręgu Szkolnego w Rzeszowie, w tym roku został zastępcą dyrektora Studium Nauczycielskiego w Rzeszowie, gdzie pracował do przejścia na emeryturę w 1967 r.

Po śmierci został pochowany na rzeszowskim cmentarzu komunalnym Wilkowyja (sektor 9-1-5–6).

Życie prywatne Stanisław Nowakowski ożenił się w 1927 r. z Janiną (1903–1978) i miał z nią pięcioro dzieci: Jerzego (1928–1994), Zofię (1930–, również harcmistrzynię), Krystynę Chlebowicz (1934–), Irenę Siudak (1936–2015) i Barbarę Mazur (1939–2007).

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie W Rzeszowie, na ścianie budynku, w którym mieszkał przez 36 lat, umieszczono 10 listopada 1988 r. tablicę ku czci: „uczestnika walk o niepodległość, Polski, pierwszego komendanta Rzeszowskiej Chorągwi Harcerzy (1944–1947), nauczyciela i geografa, patrioty i społecznika”.

Zobacz też Harcerstwo podczas II wojny światowej

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Harcmistrzowie Polski Ludowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Jaworowie Kategoria:Ludzie związani z Czortkowem Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1944–1989) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Za Zasługi dla ZHP Kategoria:Pochowani na cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie Kategoria:Polscy nauczyciele geografii Kategoria:Przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Zmarli w 1985