Józef Polikarp Brudziński (ur. w Bolewie, zm. 18 grudnia 1917 w Warszawie) – polski lekarz, pediatra i neurolog, działacz społeczny i polityczny, założyciel, profesor Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego i rektor tej uczelni. Opisał szereg objawów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (objawy Brudzińskiego). Współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego i „Przeglądu Pediatrycznego”.
Życiorys Syn Feliksa Brudzińskiego i Cecylii Katarzyny z domu MyślińskiejBojczuk H. Józef Polikarp Brudziński. Niekoronowany król pediatrii polskiej (1874-1917). Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego s. 163–174 (2007).. Pochodził z rodziny ziemiańskiej, pieczętującej się herbem Prawdzic. Dzieciństwo spędził w zakupionym przez rodzinę majątku w Olszance. Ukończył IV Gimnazjum w Warszawie, po czym studiował medycynę od 1891 do 1894 na Uniwersytecie w Dorpacie. Podczas studiów należał do Konwentu Polonia. W 1894 zdał rigorosum i przeniósł się na Uniwersytet Moskiewski, gdzie ukończył studia w 1897 roku. Powrócił wtedy do Warszawy i podjął pracę na oddziale Wiktora Grossterna. Specjalizował się w pediatrii w Krakowie u Macieja Jakubowskiego, w Grazu u Theodora Eschericha, i w Paryżu u Jacques-Josepha Granschera, Antoine’a Marfana i Victora Hutinela. Podczas swojej podróży po Europie zwiedził też szpitale w Wiedniu, Zurychu, Bazylei, Kolonii i Londynie.
Od 1900 do 1903 pracował w Domu Wychowawczym dla Sierot im. ks. Baudouina w Warszawie kierowanym przez Ludwika Andersa. W 1904 na zaproszenie Karola Jonschera organizował szpital im. Anny Marii w Łodzi, sfinansowany przez rodziny łódzkich przemysłowców, Herbstów i Geyerów (obecnie Szpital im. Janusza Korczaka w Łodzi). Następnie, od 1905 do 1910, był naczelnym lekarzem w tym szpitalu. Na X Zjeździe Lekarzy i Przyrodników we Lwowie w 1907 roku za wzorową organizację tej placówki otrzymał złoty medal. W 1910 organizował nowy szpital im. Karola i Marii w Warszawie, który powstał z daru Zofii Szlenkierówny. 8 listopada 1913, z dniem otwarcia, został jego naczelnym lekarzem.
W 1909 roku otrzymał bez egzaminów stopień doktora wszechnauk lekarskich na Uniwersytecie Jagiellońskim w KrakowieMarceli Handelsman. Brudziński Polikarp Józef (1874-1917) [W:] Polski Słownik Biograficzny. Tom. 3. Kraków 1937 s. 11–12..
Od 1910 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, w 1912 i 1914 roku zasiadał w jego zarządzie. Należał do komitetu Kasy im. Józefa Mianowskiego. Referował piśmiennictwo zagraniczne w „Nowinach Lekarskich”, a piśmiennictwo polskie – w „Monatschrift für Kinderheilkunde”. Działał w Łódzkim Towarzystwie Lekarskim. Był inicjatorem utworzenia Sekcji Pediatrycznej Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego (inauguracyjne posiedzenie 24 października 1908). W 1908 był jednym z założycieli „Przeglądu Pedyatrycznego”, pierwszego czasopisma pediatrycznego w Polsce i w krajach słowiańskich.
Po utworzeniu 11 sierpnia 1915 roku wydziału oświecenia przy komitecie obywatelskim m. Warszawy, został członkiem zarządu, referentem (20 września) w sekcji dla szkół wyższych, przewodniczącym komisji uniwersyteckiej i podkomisji wydziału lekarskiego. Sekcja szkół wyższych przedstawiła 13 października jego kandydaturę na rektora Uniwersytetu gubernatorowi Hansowi von Beslerowi. 2 listopada 1915 Brudziński został mianowany rektorem. W 1916 roku został ponownie wybrany na rektora na rok akademicki 1916/1917.
thumb|Józef Brudziński (ok. 1916) Uczestniczył w 1916 w procesie tworzenia Tymczasowej Rady Stanu. Był pracownikiem Rady Departamentu Spraw Wewnętrznych Tymczasowej Rady StanuWłodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 222.. Wcześniej, ustąpił naleganiom władz niemieckich i zgodził się wziąć udział w delegacji, mającej przedstawić żądanie ogłoszenia niepodległości Polski w Berlinie i Wiedniu. Efektem tej delegacji był sygnowany 5 listopada dokument proklamujący regencyjne Królestwo Polskie. 6 listopada listownie skontaktował się z nim Józef Piłsudski. Brudziński uczestniczył w uroczystości ogłoszenia woli utworzenia Królestwa Polskiego 25 listopada na Zamku Królewskim.
Uczestniczył w patriotycznych uroczystościach; 5 sierpnia brał udział w obchodach pięćdziesięciolecia śmierci Romualda Traugutta, 25 listopada w uroczystościach z okazji śmierci Henryka Sienkiewicza.
Zmarł 18 grudnia 1917 na zapalenie nerek powikłane mocznicą. W dniu pochówku studenci przenieśli trumnę z UW do szpitala Karola i Marii (Leszno 136). Został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu w Mikołajewie koło Skotnik. Na uroczystości pogrzebowej w imieniu studentów przemawiał Leszek Serafinowicz (późniejszy Jan Lechoń)Robert Gawkowski. Poczet rektorów UW: Józef Brudziński – pierwszy rektor odrodzonej uczelni. Uniwersytet Warszawski s. 38 (kwiecień 2008) PDF., głos zabrał również rektor Antoni Kostanecki. Na nagrobku zamieszczono napis:
Budował w dniach zamętu i zwątpienia Sercem gorącym obejmował Wczoraj, Dziś i Jutro Narodu.
Wspomnienia pośmiertne napisali Marceli HandelsmanHandelsman M. † Józef Brudziński. Świat 13 (1), s. 6 (5.1.1918)., Anders, Korybut-Daszkiewicz i Władysław Szejnach, artykuł redakcyjny ukazał się w Przeglądzie Lekarskim. W 10. rocznicę śmierci odbyła się akademia na Uniwersytecie Warszawskim na jego cześćAkademia ku uczczeniu pamięci Rektora Józefa Brudzińskiego w X rocznicę Jego śmierci. Pediatria Polska 8, s. 92 (1928).. Koledzy z Uniwersytetu Moskiewskiego ufundowali pamiątkowy kamień w Ogrodzie Botanicznym w WarszawieRajter-Leontiew Z. Józef Polikarp Brudziński. [W:] Krawczyk M (red.) Złota Księga Medycyny Warszawskiej. Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa 2009 s. 41–49..
Jego imię nosi Szpital Miejski w Gdyni przy ulicy Wójta Radtkego, Dziecięcy Szpital Kliniczny w Warszawie działający jako zakład Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM, Wojewódzki Szpital Dziecięcy w Bydgoszczy i jedna z sal Pałacu Kazimierzowskiego. W sali tej znajduje się portret Brudzińskiego autorstwa Bergera, podarowany Senatowi UW przez studentów z Bratniej Pomocy. Polskie Towarzystwo Pediatryczne obrało Brudzińskiego za swego patrona i przyznaje zasłużonym dla polskiej pediatrii pamiątkowy medal jego imieniaSTATUT.. W 1970 roku Poczta Polska wypuściła okolicznościową pocztówkę.
W 2017 roku ukazała się monografia autorstwa Tadeusza Rutkowskiego poświęcona Józefowi Brudzińskiemu.
Dorobek naukowy Brudziński był autorem 55 prac naukowych. Dotyczyły one głównie zagadnień neurologii i pediatrii. W 1908 roku opublikował pierwszą pracę dotyczącą symptomatologii zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, w której opisał nowy objaw, nazwany przez niego „odruchem drugostronnym”. W pracy tej, sporządzonej w czasie pracy w szpitalu Anny Marii w Łodzi i poświęconej prof. Jakubowskiemu, Brudziński zawarł opis objawu zaobserwowanego u dziecka z porażeniem połowiczym. Objaw polegał na wyprostowaniu kończyny chorej po biernym przygięciu kończyny zdrowej i odwrotnie, przygięciu kończyny zdrowej po biernym przygięciu kończyny chorej. Później okazało się, że objaw jest również dodatni w przypadkach zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W kolejnej pracy opublikowanej w 1909 rokuBrudziński J. O nowych objawach w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci. Przegląd Pediatryczny 1, s. 360 (1909). Brudziński opisał objaw spotykany u chorych z zapaleniem opon, polegający na zgięciu kończyn dolnych w stawach biodrowych i kolanowych oraz przywiedzeniu kończyn górnych do tułowia po biernym zgięciu głowy do klatki piersiowej. Objaw znany jest powszechnie jako objaw Brudzińskiego lub objaw karkowy (Brudzińskiego), także w piśmiennictwie anglojęzycznym (Brudzinski sign). W 1910 roku chcąc poznać patogenezę opisanych objawów prowadził doświadczenia w Zakładzie Fizjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego u Napoleona Cybulskiego, podsumowane w artykule opublikowanym w tym samym roku w Gazecie LekarskiejBrudziński J. Badania doświadczalne nad odruchem drugostronnym i odruchem obustronnym (objaw karkowy). Gazeta Lekarska 45, 49, s. 1228–1235 (1910).. Brudziński po przeprowadzeniu szeregu eksperymentów na żabach, ptakach, psach i królikach doszedł do wniosku, że mechanizm objawów opiera się na podrażnieniu korzonków tylnych nerwów rdzeniowych i na zmianach w ciśnieniu wewnątrzczaszkowym. Do tematyki zapalenia opon powrócił w 1916 roku, publikując dwie prace, zawierające opisy kolejnych objawówBrudziński J. O nowej postaci objawu karkowego w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci, szczególnie gruźliczych: a) o objawie policzkowym b) o objawie spojenia łonowego. Gazeta Lekarska (1916). – określanych dziś jako objaw policzkowy (Brudzińskiego) i objaw łonowy (Brudzińskiego).
W pierwszych latach swojej pracy naukowej wiele prac poświęcił zagadnieniu biegunek u dzieci. Stwierdził obecność pałeczek Proteus („Bacillus proteus”) w stolcach niemowląt i zaproponował leczenie biegunek przez podawanie doustne antagonistycznych szczepów Lactobacillus („Bacillus lactis aerogenes”), później wykorzystaną m.in. przez Miecznikowa.
Lista prac
Ueber multiple Exostosen bei Kindern. Zentralblatt f Chir s. 978 (1902)
Słów kilka o nerce wędrującej u dzieci z powodu przypadku wrzekomej nerki wędrujacej u chłopca. Gazeta Lekarska 24, s. 43–49 (1904)
Brudziński J, Trenkner H. Przyczynek do leczenia płonicy surowicą przeciwpłoniczą. Czasopismo Lekarskie 8, s. 262; 300 (1906)
Hopital des Enfants malades Anne-Marie, A Lodz (Pologne). Archives de Médecine des Enfants 10, s. 722–737 (1907)
Contribution à l’étude du myxoedeme infantile, du mongolisme et de la micromélie (achondroplasie). Archives de Médecine des Enfants 11 (8), s. 513–546 (1908) O zakażeniu mieszanem odrą i płonicą u dzieci. Przegl. pedyat. 1, s. 63–100 (1908/1909)
Contribution à l’étude du myxoedeme infantile, du mongolisme et de la micromelie (achondroplasie). Revue Neurologique s. 46 (1909) Sur le signe du triangle de Grocco-Rauchfuss-Hamburger dans la pleurésie séro-fibrineuse chez les enfants. Arch. de méd. d. enf. 12, s. 188–194 (1909)
Experimentelle Untersuchungen über den kontralateralen Reflex und über das Nackenphänomen an den unteren Extremitäten. Wien. klin. Wchnschr. 24, s. 1795–1798 (1911)
Stanisław Kamieński (In memoriam). Gazeta Lekarska 33, s. 1101–1105 (1913) O prosówce potnej u dzieci. Przegląd Pediatryczny 6, s. 193–206 (1914)
Organisation der medizinischen Fakultät der polnischen Universität in Warschau. Deutsche med. Wchnschr. 42, s. 292–294 (1916)
Przypisy
Linki zewnętrzne Publikacje Józefa Brudzińskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Dorpackiego Józef Brudziński Kategoria:Filistrzy Konwentu Polonia Kategoria:Polscy neurolodzy Kategoria:Polscy pediatrzy Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1874 Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Zmarli w 1917 Kategoria:Radni Warszawy Kategoria:Absolwenci IV Rządowego Gimnazjum Filologicznego w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Lekarze związani z Łodzią Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami medycznymi Kategoria:Zmarli na zapalenie nerek