Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający zagadnienia hydrografii Śródziemia, czyli zagadnienia dotyczące wód występujących ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności alfabetycznej według kategorii wód stojących i płynących. Na końcu przedstawiono inne formacje wodne.

Wody stojące Jeziora Aelin-Uial Sind. Jeziora Zmierzchu, znane także jako Stawy Półmroku, położone były w Beleriandzie, na południowy zachód od Doriathu, gdzie Aros wpływał do Sirionu. W tym miejscu rzeka rozdzielała się na wiele rozlewisk i kanałów.

Cuiviénen Było położone we wschodnim Śródziemiu. Nad jego brzegiem obudzili się Quendi. Uważa się, że była to jedna z zatok śródlądowego Morza Helkar. Od wschodu kraina Cuiviénen była ograniczona pasem Orocarni. Niedaleko leżało Hildórien, gdzie przebudzili się pierwsi ludzie.

Ivrin Jezioro położone w Beleriandzie, od północy otoczone Górami Cienia. W wodospadach Ivrinu na południowych zboczach Dor-lóminu, w miejscu zwanym Eithel Ivrin (Źródła Ivrinu) brała źródło rzeka Narog. Nad jeziorem doszło do Mereth Aderthad (Uczty Pojednania), a także spotkania Túrina z Belegiem. Eithel Ivrin zostało splugawione w późniejszym czasie przez smoka Glaurunga.

Jezioro Zwierciadlane Znajdowało się blisko Morii w dolinie Azanulbizar. Miało tę właściwość, że osoba patrząca w jego taflę nie widziała swojego odbicia, a jedynie odbicie nieba. To w to właśnie jezioro spojrzał Durin z Kamienia, zakładając Morię.

Jezioro Długie Przez to jezioro przepływa wychodząca z Ereboru Bystra Rzeka i wpływa do niego wypływająca z Gór Szarych Rzeka Leśna. Na tym jeziorze powstało miasto Esgaroth zwane potem po prostu Miastem Na Jeziorze. Kiedy Smaug zaatakował miasto spalił je doszczętnie. Przeszyty strzałą smok runął do tego jeziora i jego szkielet ubrany w kamizelkę z diamentów nadal spoczywa na dnie. Po tym zdarzeniu miejsce jest uznawane za przeklęte więc nikt się do niego nie zbliża.

Jezioro Mithrim Jezioro Mithrim oddzielało krainę o tej samej nazwie od reszty Hithlumu.

Przy jego północnym brzegu Ñoldorowie rozbili swój pierwszy obóz po swojej Ucieczce do Śródziemia. Nieopodal niego miała też miejsce Dagor-nuin-Giliath. Następnie osiedlili się tam Ñoldorowie pod wodzą Fingolfina, a synowie Fëanora przeszli na południowy brzeg.

Według szacunków Fonstad, jezioro miało powierzchnię ok. 256 mil kwadratowych.

Linaewen Linaewen (sin. Jezioro ptaków) – jezioro ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Znajdowało się pośrodku Nevrastu.

Było zarośnięte wysokimi trzcinami przy brzegach. Staw ten nie miał stałych brzegów, gdyż otaczały go rozległe trzęsawiska. Nazwa pochodzi od żyjącego tam w dużych ilościach ptactwa.

Nen Hithoel Pojawia się w Drużynie Pierścienia, pierwszej części Władcy Pierścieni. Jezioro to jest zaznaczone i podpisane na mapach dodanych do powieści.

Było to wielkie, owalne jezioro utworzone przez wody Anduiny. Położone było pomiędzy Wrotami Argonath a wodospadem Rauros. Otaczały je z obu stron wzgórza Emyn Muil. Na wodach południowego krańca jeziora leżała wyspa Tol Brandir. Od tej strony na obu brzegach Nen Hithoel wznosiły się wysokie wzgórza Amon Lhaw i Amon Hen. Drużyna Pierścienia w czasie podróży z Lothlórien przepływała po tym jeziorze i rozbiła obóz u stóp Amon Hen.

Nazwa Nen Hithoel pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Woda mglistego stawu.

W ekranizacji Władcy Pierścieni reżyserii Petera Jacksona w filmie Drużyna pierścienia nowozelandzkie jezioro North Mavora „gra” Nen Hithoel.

Nenuial Wspomniane w tekście Władcy Pierścieni, Silmarillionu i Niedokończonych opowieści. Jezioro to jest zaznaczone i podpisane na mapach dodanych do Władcy PierścieniZobacz: J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 1 Drużyna Pierścienia, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 536..

W angielskim oryginale – Nenuial / Lake of Evendim Przekład Marii Skibniewskiej – Nenuial / Jezioro Evendim Przekład Jerzego Łozińskiego – Nenuial / Jezioro Zaranne Przekład Marii i Cezarego Frąców – Nenuial / Jezioro Evendim

Było wielkim jeziorem w Eriadorze, położonym pośród Wzgórz Evendim, na północ od Shire’uK.W. Fonstad podaje, iż powierzchnia jeziora mogła liczyć 639 mil kwadratowych, patrz: K.W. Fonstad, Atlas Śródziemia, przeł. Tadeusz A. Olszański, Warszawa 2007, s. 191.. Brała stamtąd początek Baranduina. Nad tym jeziorem leżało Annúminas.

Nazwa Nenuial pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Jezioro ZmierzchuTłumaczenie nazwy podano za: hasło „Nenuial”, [w:] R. Foster, Encyklopedia Śródziemia, Warszawa 2003, s. 196. (ewentualnie Woda ZmierzchuTłumaczenie podano za: hasło „Annúminas”, [w:] A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia, czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J.R.R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 102.) lub Jezioro PółmrokuTłumaczenie podano za: J.R.R. Tolkien, Silmarillion, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2004, s. 303.. W westronie zwano je Jeziorem EvendimAngielska nazwa „Evendim” jest zbitką dwóch słów: even – wieczór (skrót od evening); dim – mrok, zmierzch, hasło „Lake Evendim”, [w:] A. Kubala, op.cit., s. 85..

Nísinen Jezioro w Númenorze tworzone przez wylewające wody rzeki Nunduinë. Znane z tego że jego brzegi były porośnięte wonnymi drzewami krzewami i innymi roślinami. Niedaleko niego znajdowało się miasto Eldalondë.

Tarn Aeluin Jezioro to znajdowało się we wschodniej części Dorthonionu, o czystej wodzie, wedle podań uświęconej przez Melianę. Tam swoją kryjówkę miał Barahir z rodu Bëora Starego i nad tym jeziorem poległ.

Morza Helkar Było wielkim śródlądowym morzem w północno-wschodnim Śródziemiu. Według Karen Wynn Fornstad jego powierzchnia wynosiła 1025 tysięcy mil kwadratowych. Powstało w wyniku zniszczenia Illuiny przez Morgotha. W jego wschodniej części znajdowało się Cuiviénen, nad którego brzegiem przebudzili się elfowie. Morze Helkar łączyło się z Wielką Zatoką naturalnym kanałem w delcie ówczesnej Anduiny (jedna odnoga Anduiny wpadała do zatoki, druga do Helkaru). Na północy do morza wpadała Celduina. Morze Helkar zanikło na przełomie Pierwszej i Drugiej Ery na skutek zmian geograficznych wywołanych przy Wojnie Gniewu. Prawdopodobnie pozostałością po nim było Morze Rhûn.

Morze Rhûn Leżało w Rhûnie. Według Karen Wynn Fornstad jego powierzchnia wynosiła ok. 17 900 mil kwadratowych. Miało kształt zbliżony do kwadratu z wyciągniętymi rogami. Największą rzeką wpadającą do morza była Celduina. Przy jej ujściu znajdowało się Królestwo Dorwinionu. Na wszystkich mapach Tolkiena na północno-wschodnich brzegach morza znajduje się las, a na południowo-zachodnich wzgórza.

Ringil Było to wielkie morze śródlądowe umiejscowione w południowej części Śródziemia na miejscu zniszczonej latarni Ormal. Morze to zmieniło się w wyniku Bitwy Potęg w Morza Wewnętrzne oddzielające Śródziemie od Hyarmenoru.

Zatoki Belfalas Wzmianki na jej temat znajdują się w tekście Władcy Pierścieni oraz w Niedokończonych opowieściach. Zatoka ta jest zaznaczona i podpisana w mapach Śródziemia dołączonych do powieściZobacz: J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 1 Drużyna Pierścienia, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 539..

Była to wielka zatoka Belegaeru, położona na południu Śródziemia. Wpadała do niej Anduina i większość z rzek Gondoru. Zatoka rozciągała się od półwyspu Andrast aż po ujście Harnen. Na jej wodach leżała wyspa Tolfalas.

Nazwę zatoka zawdzięcza niewątpliwie prowincji Belfalas (w sindarinie Wybrzeże BelW kwestii pochodzenia nazwy patrz: J.R.R. Tolkien, Niedokończone opowieści, przeł. Radosław Kot, Warszawa 2005, s. 217–218.), leżącej nad jej wodami.

Forochel Wzmianki na jej temat znajdują się w Dodatkach do trzeciego tomu Władcy Pierścieni. Na mapach Śródziemia dołączonych do powieści zaznaczona jest południowa odnoga tej zatokiZobacz: J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 1 Drużyna Pierścienia, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 536. Mapa obejmująca całość zatoki, patrz: K.W. Fonstad, Atlas Śródziemia, przeł. Tadeusz A. Olszański, Warszawa 2007, s. 53..

Była to duża zatoka położona na dalekiej północy Śródziemia. Wraz z obszarem krainy Forodwaith stanowiła pozostałość po dawnym królestwie Morgotha. Znaczna część zatoki zamarzała zimą. Nad jej brzegami żyło plemię Lossothów. Zwano ją też Lodową Zatoką Forochel.

Samo słowo Forochel pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Północny mrózTłumaczenie nazwy według hasła „Forochel”, [w:] A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia, czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J.R.R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 59..

Zatoka Andúnië Jedna z trzech zatok w północno-zachodniej krainie Númenoru, Andustarze. Przy niej powstało miasto Andúnië.

Zatoka Eldanna Jedna z zatok Númenoru znajdująca się między Hyarnustarem a Andustarem. Miała około 100 númenorejskich mil szerokości i tym samym była największą zatoką na wyspie. Swoją nazwę zawdzięcza portowi Eldalondë.

Zatoka Księżycowa Była położona u ujścia Rzeki Księżycowej. Na jej zachodnim brzegu mieściły się Szare Przystanie. Jej nazwa brzmiała także Zatoka Lhûn (z sindarinu)Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 166..

Wody płynące Adorn Była uważana za zachodnią granicę Rohanu, oddzielającą go od Druwaith Iaur. Wypływała z Ered Nimrais na północny zachód i wpadała do Iseny w Enedwaith.

Aduranta Najdalej na południe wysunięty dopływ Gelionu w Ossiriandzie. Spływała wartko z gór Ered Lindon. Mniej więcej w połowie swojej długości jej nurt rozdzielał się, a potem znów łączył, tworząc wyspę Tol Galen, gdzie mieszkali Beren i Lúthien.

Anduina Anduina była największą rzeką północno-zachodniego Śródziemia III Ery, płynącą z Dalekiej Północy do Ethir Anduin w zatoce Belfalas. Jej długość to około 1500 mil. Zlewisko Anduiny i jej dopływów obejmuje obszar między Górami Mglistymi a Mroczną Puszczą (znany jako Dolina Anduiny), a także Anórien i Ithilien, większą część Rohanu i Lebenninu.

Jej źródłami są Greylin i Langwell wypływające z Gór Mglistych i Szarych. Płynie z północy na południe przez zachodnie obszary Rhovanionu, pomiędzy Mroczną Puszczą a górami, następnie przez Brązowe Lądy, wschodnie krańce Lothlórien, Sarn Gebir, Emyn Muil, Argonath i tworzy jezioro Nen Hithoel z wyspą Tol Brandir, a później wodospady Rauros. Wpada do niej Rzeka Entów, następnie tworzy wyspę Cair Andros i dalej płynie przez Osgiliath, Lebennin i wpada do Zatoki Belfalas.

Główne dopływy to Gladden, Celebrant, Limlight, Rzeka Entów, Morgulduina, Erui, Sirith i Poros.

Gdy po obaleniu Saurona Isildur wracał z Mordoru, został zaatakowany przez orków na Polach Gladden. Założył Jedyny Pierścień i niewidzialny skoczył do Anduiny. Pierścień zdradził go i zsunął mu się z palca, a wtedy Isildur przestał być niewidzialny i dosięgły go strzały orków. Pierścień został zgubiony w nurtach rzeki. Dopiero niemal 2500 lat później Pierścień znalazł niziołek o imieniu Déagol.

Jej nazwa w sindarinie znaczy wielka rzeka. Nazywana jest także Wielką Rzeką.

Aros Jej dwa źródła biły we wschodnich szczytach Ered Gorgoroth. Biegł na południowy zachód, wzdłuż wschodniej i południowej granicy Doriathu z Dorthonionu przez Beleriand; dopływem Arosu był Celon. Poniżej ujścia Arosu do Sirionuu leżało Aelin-Uial.

Rzeka przestała istnieć w wyniku Wojny Gniewu.

Baranduina Płynęła na południe i południowy zachód z Nenuial do przylądka Eryn Vorn, gdzie wpadała do Belegaeru. Na terenie Shire wybudowano nad nią most, który stanowił odcinek Wielkiego Gościńca Wschodniego.

Oryginalna nazwa tej rzeki brzmiała Branda-nîn (Graniczna woda w pierwotnym języku hobbitów). Do czasów Wojny o Pierścień przetrwała zniekształcona Bralda-hîm (Mocne piwo). W Westronie rzekę tę nazywano Brandywiną, a Baranduiną (Złotobrązową rzeką) w sindarinieR. Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 38..

Bruinen