Dusza filozofa albo Orfeusz i Eurydyka (wł. L'anima del filosofo ossia Orfeo ed Euridice) – opera w czterech aktachLibretto opery jest pięcioaktowe, w partyturze trzy ostatnie akty zostały połączone w dwa. z muzyką Josepha Haydna i librettem Carla Francesca Badiniego, skomponowana w 1791 i wystawiona po raz pierwszy w 1951.
Osoby Orfeusz (wł. Orfeo) – tenor Eurydyka (wł. Euridice) – sopran Pluton (wł. Plutone) – bas Kreon (wł. Creonte) – bas Bachantka (wł. Baccante) – sopran Geniusz (wł. Genio) – sopran Koryfeusz (wł. Corifeo) – baryton Żołnierz Aridea (wł. Guerriero di Arideo) – tenor Dworzanie Kreona (wł. Seguaci di Creonte) – 2 tenory, 2 barytony
Treść Akt I Eurydyka, córka króla Teb, Kreona, nie chce spełnić woli ojca i wyjść za mąż za Aridea. Ucieka do pełnego niebezpieczeństw lasu, w którym, z rąk dzikich, ratuje ją jej ukochany – Orfeusz. Kreon zgadza się na małżeństwo Orfeusza z Eurydyką.
Akt II Arideo usiłuje porwać Eurydykę, ale ginie ona od ukąszenia węża. Orfeusz rozpacza po stracie żony, a Kreon postanawia walczyć z Arideo, który oblega jego pałac, domagając się zadośćuczynienia za niespełnienie obietnicy małżeństwa z Eurydyką.
Akt III Orfeusz i Kreon opłakują Eurydykę. Wpadający w obłęd Orfeusz zwraca się do wyroczni, która, ustami Geniusza, poleca mu udanie się do świata podziemnego. Orfeusz zstępuje do piekieł.
Akt IV Orfeusz z Geniuszem wędrują przez świat podziemny, gdzie spotykają Furie. Docierają do Plutona, który wzrusza się bólem Orfeusza – zwraca mu Eurydykę, jednak Orfeusz nie może zobaczyć żony przed wyjściem na ziemię. Nie dotrzymawszy tego warunku Orfeusz traci Eurydykę na zawsze.
Bachantki częstują Orfeusza trucizną, a gdy umiera – tańczą wokół jego zwłok. Burza porywa ciało Orfeusza na wyspę Lesbos.
Historia utworu Ostatnia opera Haydna „Dusza filozofa albo Orfeusz i Eurydyka” została skomponowana na zamówienie londyńskiego impresaria Johna Galliniego, który kierował King's Theatre. W 1791 trwały już przygotowania do premiery – w obsadzie mieli się znaleźć znani śpiewacy tych czasów: Giacomo Davide (Orfeusz), Rosa Lops (Eurydyka), Theresa Poggi-Cappelletti (prawdopodobnie w roli Bachantki) – jednak wydany przez króla Jerzego III zakaz wystawiania oper włoskich w King's Theatre uniemożliwił prawykonanie utworu. Dzieło nie zostało wystawione za życia Haydna i na prapremierę sceniczną oczekiwało aż 160 lat.
W 1950 wiedeńskie Towarzystwo Haydnowskie zorganizowało nagranie „Duszy filozofa...”. W głównych rolach wystąpili: Herbert Handt (Orfeusz), Judith Hellwig (Eurydyka), Alfred Poell (Kreon), Hedda Heusser (Geniusz) i Walter Berry (Pluton); dyrygował Hans Swarowsky. 9 czerwca 1951, na festiwalu Maggio Musicale Fiorentino we Florencji, odbyła się sceniczna prapremiera opery. W partii Eurydyki wystąpiła Maria Callas, obok niej zaś Thyge Thygesen (Orfeusz), Mario Frosini (Pluton), Boris Christow (Kreon), Liliana Poli (Bachantka) i Julanna Farkas (Geniusz), dyrygował Erich Kleiber.
W 1967 wystawiono „Duszę filozofa...” na festiwalach Wiener Festwochen i w Edynburgu z udziałem Joan Sutherland (Eurydyka), Nicolaia Geddy (Orfeusz) i Spiro Malasa (Kreon); całość prowadził Richard Bonynge. W 2001 w Operze Covent Garden w roli Eurydyki wystąpiła Cecilia Bartoli, dyrygował zaś Christopher Hogwood.
Nagrania Obsada (Orfeusz, Eurydyka, Kreon, Geniusz, Pluton) Dyrygent Wytwórnia Rok nagrania Uwagi Herbert Handt, Judith Hellwig, Alfred Poell, Hedda Heusser, Walter Berry Hans Swarowsky Haydn Society 1950 Pierwsze wykonanie opery Nicolai Gedda, Joan Sutherland, Spiro Malas, Mary O'Brian i Joan SutherlandJoan Sutherland obok partii Eurydyki wykonuje część partii Geniusza., Walter Bachmann Richard Bonynge Myto 1967 Nagranie na żywo Christoph Prégardien, Marilyn Schmiege, Gotthold Schwarz, Claron McFadden, Kees Jan de Koning Michael Schneider Harmonia Mundi 1990 Robert Swensen, Helen Donath, Thomas Quasthoff, Sylvia Greenberg, Paul Hansen Leopold Hager Orfeo 1992 Uwe Heilmann, Cecilia Bartoli, Ildebrando d'Arcangelo, Cecilia BartoliCecilia Bartoli wykonuje partie Eurydyki i Geniusza., Andrea Silvestrelli Christopher Hogwood L'Oiseau-Lyre 1996 Nikołaj Doroszkin, Ludmiła Sziłowa, Juri Sarafanow, Irina Abmanskaja, Aleksandr Prochorow Richard Bonynge Olympia 1996
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Opery XVIII wieku Kategoria:Opery w języku włoskim