thumb|Współczesne sławojki w studenckiej bazie namiotowej na obszarze Beskidu Niskiego Sławojka (także: wychodek, latryna, wygódka, ustęp zewnętrzny) – rodzaj ubikacji w postaci wolnostojącej drewnianej budki, z umieszczoną weń poziomą deską sedesową i suchym dołem kloacznym pod nią.
Czasem nazwy sławojka używa się także w formie rozszerzonej do oznaczenia jakiejkolwiek ubikacji lub jako eufemistyczne określenie ustronnej toalety będącej celem czyjejś dyskretnej podróży w celach defekacyjnych.
Do powstania nazwy przyczyniły się odgórnie narzucone kontrole sanitarne prywatnych ustępów w dwudziestoleciu międzywojennym, dokonywane przez władze II Rzeczpospolitej z inicjatywy premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego, w celu poprawy zdrowotności i świadomości higienicznej polskiego chłopstwa, co stało się obiektem kpin i licznych anegdot.
Opis Ten rodzaj ubikacji spotykany jest w Polsce na obszarze uboższych wsi, a niekiedy w większych miejscowościach bądź miastach, niedysponujących kanalizacją sanitarną ani ogólnospławną, jak również wszędzie tam, gdzie instalowanie rozwiązań bardziej zaawansowanych technologicznie nie ma ekonomicznego uzasadnienia.
Większość sławojek jest podobna w kształcie i budowana jest w podobnym miejscu (zwykle w pewnej odległości od zabudowań mieszkalnych). Czasami sławojki mogą przybierać dość dziwny, nietypowy lub nawet szokujący wygląd i być umieszczane w osobliwych i niecodziennych miejscach,
Charakterystycznymi elementami sławojki jest wewnętrzny rygiel oraz hak lub ostro zakończony gwóźdź służący do wieszania pociętych kartek gazet lub czasopism, zastępujących papier toaletowy.
Częstym motywem zdobniczym tego typu obiektów jest także otwór w kształcie koła, serca czy półksiężyca, wydrążony w drzwiach wejściowych lub w ściance ponad nimi. Pełni on funkcje nie tylko dekoracyjną, lecz także informacyjną, wentylacyjną i oświetleniową, zapewniając użytkownikom choćby minimalne oświetlenie pomieszczenia.
Konstrukcja
Rodzaje thumb|Sławojka na stoku Rysów (2250 m n.p.m.), ok. 90 metrów od Schroniska „Chata pod Rysami” (Słowacja).
Z punktu w którym znajduje się sławojka roztacza się widok na Tatry i Dolinę MięguszowieckąSławojka może istnieć w różnych formach, odpowiednich do miejsca i charakterystyki jej użytkowania. Wyróżnia się spośród nich m.in.: ustęp przenośny – terenowa budka sedesowa wraz z dołem ustępowym o wymiarach 0,75 × 0,75 m i głębokości 1,2 metra, który po wypełnieniu do połowy wymaga zasypania ziemią i zmiany lokalizacji całej budki. ustęp skrzynkowy – toaleta wyposażona w szczelną skrzynię na płozach służącą jako zbiornik na fekalia. ustęp torfowy – rodzaj ustępu wyposażonego w urządzenie do automatycznego zasypywania fekaliów proszkiem torfowym. ustęp zwykły – toaleta z dwiema komorami betonowymi użytkowanymi na przemian, gdzie po zapełnieniu jednej z komór zostaje ona zasypana ziemią, którą po kilku miesiącach można użyć jako nawóz. ustęp z urządzeniem do odkażania odchodów – konstrukcja sanitarna, wyposażona w szczelną skrzynię wypełnioną 20% mlekiem wapiennym z otworem, przez który raz na dobę spuszcza się wydaliny do dołu kloacznego. Zalecany dla nieskanalizowanych szpitali zakaźnych i w przypadku rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. tymczasowy ustęp polowy – miejsce w postaci rowu o głębokości 0,6 m, szerokości 0,3 m i długości 1 mDla 30 ludzi., który po wypełnieniu w 3/4 pojemności należy zasypać.
Kwestia prawna Szczegółowo warunki zakładania i obsługi ustępów zewnętrznych, obowiązujących na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej, zostały opisane w treści Rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9 grudnia 1959 roku. Wedle niej wymagane jest aby dół kloaczny był szczelny i przystosowany do usuwania fekaliów przez wywożenie lub wypompowywanie, co czynić należy co najmniej 2-3 razy w roku.
Ustęp sytuuje się w odległości co najmniej 15 metrów od studni, 7,5 metra od drogi, 10 metrów od okien i drzwi najbliższego domu mieszkalnego. Pomieszczenie ustępu należy codziennie myć wodą z detergentem, a jego ewentualne okna zabezpiecza się specjalną siatką.
Pojemność kloaki Wyliczenie pojemności kloaki bądź dołu kloacznego odbywa się wedle następującego wzoru:
gdzie:
V – pojemność dołu kloacznego, a – ilość nieczystości jednego mieszkańca (rocznie) w m³ (przeciętnie 0,5 m³ u dorosłego i 0,3 m³ u dziecka), M – liczba mieszkańców, n – liczba opróżnień dołu w ciągu roku, 1,3 – współczynnik zwiększający pojemność o 30% w przypadku opóźnionego wywożenia nieczystości.
Sławojka w kulturze popularnej thumb|Sławojka w stylu zakopiańskim na terenie studenckiej bazy namiotowej w Regetowie.
Na pierwszym planie widoczny jest znak, informujący o zajęciu sanitariatu Sławojka jest tematem wielu żartów słownych, rysunkowych i filmowych.
Przykładem komedii jest polska komedia Nic śmiesznego z Cezarym Pazurą w roli głównej, gdzie w jednej ze scen filmu współpracownik głównego bohatera ma problemy żołądkowe, a jego kolega podejrzewa, że są one na tle nerwowym i silny bodziec psychiczny powinien mu pomóc, wobec czego podkładają mu petardę do sławojki. W Złocie dezerterów Majewskiego (1998) do sławojki strzela czołgowa armata. Scena ta nawiązuje do znanych z dwóch innych filmów: Złoto dla zuchwałych Huttona (1970) i Przesłuchanie Bugajskiego (1982). Sławojka w prowincjonalnym dworze szlacheckim pojawia się również we wspomnieniach Melchiora Wańkowicza Tędy i owędy. Według autora wybierając się wieczorem w to ustronne miejsce należało być uzbrojonym w pogrzebacz (dla obrony przed psami), parasol (na wypadek deszczu), plan posiadłości i latarnię.
Zobacz też
bidet latryna muszla klozetowa pisuar szalet ubikacja ubikacja kucana ubikacja publiczna serce (symbol)
Przypisy
Linki zewnętrzne Zabytkowa „sławojka” – przykład architektury drewnianej znajdujący się w Skansenie Mazowiecko-Podlaskim (Skansen Budownictwa Wiejskiego w Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu) Sławojka rodem z Białobrzegów? Historia z przymrużeniem oka i… lekkim zapaszkiem – artykuł opisujący życie Felicjana Sławoja Składkowskiego, jego zainteresowanie higieną i sprawami sanitarnymi
Kategoria:Ubikacje Kategoria:Obiekty budowlane