thumb|240px|Grób na gdańskim cmentarzu Srebrzysko Andrzej Bukowski (ur. 30 listopada 1911 we wsi Stare Polaszki k. Starej Kiszewy, zm. 14 lutego 1997 w Gdańsku) – polski filolog, polonista, historyk literatury, redaktor, publicysta, wydawca i działacz regionalny, profesor zwyczajny, wykładowca WSP w Gdańsku i UG.

Życiorys Młodość Urodził się 30 listopada 1911 r. w Starych Polaszkach. Tam ukończył szkołę podstawową, a w latach 1923–1931 chodził do gimnazjum w Kościerzynie. Odbył roczną służbę wojskową (1931–1932) we Włodzimierzu Wołyńskim. Od 1932 r. studiował polonistykę na Uniwersytecie Poznańskim, gdzie w 1936 r. obronił pracę magisterską, napisaną pod kier. prof. Romana Pollaka. Zainteresował się problematyką pomorską i kaszubską. Po studiach pracował i działał w Toruniu. Był redaktorem dwumiesięcznika „Teka Pomorska”, wychodzącego w latach 1936–1938. Jako publicysta, badacz i działacz regionalny już wtedy wywoływał kontrowersje i konflikty, m.in. z konkurencyjnymi badaczami i działaczami, a później również z kręgami naukowymi. Zbierał materiały do pracy doktorskiej o ruchu kaszubskim. Przygotował i wydał Pisma prozą Hieronima Derdowskiego (Kartuzy 1939).

Lata wojny We wrześniu 1939 walczył w obronie Pomorza i został wzięty do niewoli. Lata wojny spędził w kilku niemieckich oflagach, m.in. w Oflagu II C Woldenberg. Prowadził tam teatr jeniecki, pisał wspomnienia i nawet publikował drobne utwory literackie i okolicznościowe. Po latach wydał swe wojenne wspomnienia w książce Za drutami oflagów.

Praca naukowa Po wojnie zamieszkał w Poznaniu i związał się z reaktywowanym Instytutem Bałtyckim (1945–1950). W czerwcu 1948 r. obronił doktorat na UP, który w poł. 1950 r. ukazał się drukiem jako „Regionalizm kaszubski” (2 tys. nakładu). Przeniósł się ostatecznie do Gdańska i został tu pracownikiem WSP, a potem jej rektorem (1956–1962). W 1964 r. otrzymał stopień profesorski. Przez wiele lat był kierownikiem Katedry Historii Literatury (1953–1970) oraz kierownikiem Zakładu Kaszuboznawczego (1958–1969). Podjął działania na rzecz utworzenia w Gdańsku uniwersytetu, którego również był pracownikiem. Od 1970 był kierownikiem Zakładu Historii Literatury i Kultury Pomorza XIX i XX wieku. Redagował jego wydawnictwo „Gdańskie Zeszyty Humanistyczne” oraz „Rocznik Gdański”, współpracował z wieloma czasopismami, jak „Arkona”, „Jantar”, „Przegląd Zachodni”, „Komunikaty Instytutu Bałtyckiego”, „Głos Wybrzeża” i „Dziennik Bałtycki”. Był współorganizatorem Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie (1977–1978). Napisał prawie tysiąc artykułów i studiów oraz kilkanaście książek, poświęconych Pomorzu, a także biografistyki i folklorystyki. Należał do licznych organizacji regionalnych, jak Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Towarzystwo Przyjaciół Gdańska, Związek Przyjaciół Pomorza. Od 1954 należał do PZPR, był delegatem na III (1959) i IV (1964) Zjazd PZPR, miał wielki wpływ na życie kulturalne regionu gdańskiego. Był przekonanym marksistą o rodowodzie endeckim. Lansował z gruntu polonocentryczne widzenie problematyki kaszubskiej. Kaszubów uważał za Polaków, a język kaszubski – za gwarę. Gorąco polemizował z poglądami przeciwnymi i zwalczał m.in. tłumaczenie Życia i przygód Remusa na j. polski, którego dokonał Lech Bądkowski.

Résumé Prof. Andrzej Bukowski zasłynął jako wydawca źródeł do poznania historii Pomorza, korespondencji działaczy regionalnych, badacz życia i działalności Floriana Ceynowy oraz autor najsłynniejszej i do chwili obecnej jedynej monografii ruchu kaszubskiego, jaką jest Regionalizm kaszubski. Wychował setki studentów, magistrów i doktorów, choć w swych poglądach pozostał osamotniony. Poglądy te zresztą się zdezaktualizowały. Pod koniec życia A. Bukowski wydał wspomnienia oraz monografię swej rodzinnej wsi. Zmarł 14 lutego 1997 r. w Gdańsku, gdzie spoczął na cmentarzu Srebrzysko (rejon IX, kwatera TAR II-1-16). Jego obszerną spuściznę naukową, w tym materiały do gotowej monografii Florian Ceynowa – życie i działalność, przejęły pomorskie placówki naukowe, które też ją stopniowo opracowują.

Ważniejsze publikacje Pomorskie czasopisma rolnicze. Krótki przegląd historyczny, Toruń 1938. Florian Cenowa – twórca regionalizmu kaszubskiego. Szkic literacki, Gdańsk-Bydgoszcz-Szczecin 1947. Regionalizm kaszubski. Ruch naukowy, literacki i kulturalny. Zarys problematyki, Poznań 1950. Oblicze społeczne twórcy ruchu młodokaszubskiego, Poznań 1950. Pomorze Gdańskie. Wybór źródeł, Wrocław 1958. Kult Adama Mickiewicza na Pomorzu, Gdańsk 1959. Udział Floriana Ceynowy w powstaniach 1846, 1848 i 1863 roku w świetle nowych dokumentów, Gdańsk 1960. Działalność Hieronima Derdowskiego w Ameryce (1885–1902), Gdańsk 1961. Pomorze Gdańskie w powstaniu styczniowym, Gdańsk 1964. Województwo gdańskie w XX-leciu Polski Ludowej, Gdańsk 1965. Piaseczno pod Gniewem na Pomorzu – prawzór polskich kółek rolniczych (Z dziejów „pracy organicznej”), Warszawa 1967. Józef Wybicki w świetle obchodów jego rocznic i sesji Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, Gdańsk 1972. Juliusz Kraziewicz (1829–1895) – pionier polskich kółek rolniczych, Gdańsk 1978. Gdynia. Sylwetki ludzi, oświata i nauka, literatura i kultura, Wrocław 1979. Pamiętnikarze pomorscy o epoce zaboru pruskiego, Gdańsk 1980. Za drutami oflagów, Warszawa 1983. Waplewo. Zapomniana placówka kultury polskiej na Pomorzu Nadwiślańskim, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989. Siedem wieków Polaszek, wsi podkościerskich 1289–1989, Gdańsk 1989. Pomorskie wojaże Chopina, Gdańsk 1993. Listy Bernarda Sychty 1937–1982, Gdańsk 1994.

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” liczne odznaki honorowe i medale pamiątkowe

Nagrody i wyróżnienia Dyplom Honorowy Światowej Rady Pokoju Nagrody resortowe I stopnia (1978, 1981) Nagroda Wojewody Gdańskiego w dziedzinie kultury (1980) Nagroda Prezydenta miasta Gdyni Nagroda zespołowa Trybuny Ludu za inicjatywę i wkład w organizację Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie (1978)Doroczne nagrody "Trybuny Ludu", "Trybuna Ludu", nr 207, 1 września 1978, s. 5. liczne nagrody rektorskie

Przypisy

Bibliografia R. Ostrowska, I. Trojanowska, Bedeker kaszubski, Gdańsk 1962, 1974, 1979. H. Popowska-Taborska, Kaszubszczyzna. Zarys dziejów, Warszawa 1980. Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 143–144. Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Supl. 1, Gdańsk 1997 (hasło „Bukowski”, autor: J. Borzyszkowski). T. Bolduan, Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk 1997, 2002. J. Treder i in., Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów, Gdańsk 1999. Biogram w Gedanopedii.

Linki zewnętrzne Józef Borzyszkowski: Spuścizna Andrzeja Bukowskiego (1911-1997). "Acta Cassubiana" 1999. T. 1.

Kategoria:Absolwenci Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Jeńcy Oflagu II C Woldenberg Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie związani z Toruniem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku Kategoria:Polscy marksiści Kategoria:Polscy poloniści Kategoria:Rektorzy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1997