Pieśń neapolitańska – pieśń nawiązująca do muzyki ludowej pochodzącej z okolic Neapolu, komponowana do tekstów w języku neapolitańskim. Do najbardziej znanych utworów tego gatunku należą: „Te voglio bene assaje” (1835), „Santa Lucia” (1848), „’O sole mio” (1898) i „Torna a Surriento” (1902).
Historia thumb|Autorzy pieśni neapolitańskich – od góry, od lewej: Salvatore Di Giacomo, Ernesto Murolo, E.A. Mario, Libero Bovio Początki pieśni neapolitańskiej sięgają XVIII-wiecznej opery buffa, która powstała w Neapolu (jako przerywnik muzyczny opery seria) i była pisana w dialekcie neapolitańskim. Tematem oper były sytuacje z życia codziennego i zawoalowane odniesienia (kwestionowane przez cenzurę) do współczesnych wydarzeń politycznych. Libreciści oper buffa zaczęli z czasem pisać teksty popularnych piosenek, które były wykonywane również w teatrze, a także na ulicy, dla tych, których nie było stać na kupno biletu. Od tego momentu piosenka neapolitańska zaczęła szybko się rozwijać. Ok. 1770 anonimowy autor napisał piosenkę „Lo guarracino” – jeden z pierwszych i najbardziej znanych utworów z gatunku tarantela. Tematem jej tekstu jest flirt miłosny dwóch ryb (z których jedna należy do z gatunku chromis kasztanowy – (wł. guarracino), mający prawdopodobnie odniesienie do rzeczywistych relacji międzyludzkich.
Początek pieśni neapolitańskiej w dzisiejszym znaczeniu tego terminu sięga roku 1835, kiedy to odbył się pierwszy festiwal w Piedigrotta w Neapolu. Był on organizowany mniej lub bardziej regularnie do pierwszych lat po drugiej wojnie światowej. Pierwszą triumfatorką festiwalu stała się pieśń „Te voglio bene assaje”, która zyskała dużą popularność. Autorstwo jej melodii przypisuje się Gaetano Donizettiemu. Złoty wiek pieśni neapolitańskiej to przełom XIX i XX wieku, kiedy stała się ona popularna poza granicami Włoch dzięki milionom emigrantów, którzy opuścili swój kraj (w tym Neapol). Pieśń neapolitańska szybko stała się synonimem Włoch na całym świecie. Znany włoski tenor, Enrico Caruso, wywodził się z Neapolu, a w Ameryce, poza normalnym repertuarem operowym, nagrał również wiele piosenek neapolitańskich (dla wytwórni RCA); śpiewał je też często jako bisy po występie w Metropolitan Opera w Nowym Jorku. Podobny zwyczaj miał również inny znany tenor Luciano Pavarotti.
Do spopularyzowania pieśni neapolitańskich przyczynił się też fakt, iż mieli je w swoim repertuarze czołowi amerykańscy wykonawcy jak Elvis Presley (m.in. „It’s Now or Never” – anglojęzyczna wersja „’O sole mio”).
Znane pieśni neapolitańskie Rok Tytuł Muzyka Tekst 1848 „Santa Lucia” Teodoro Cottrau Enrico Cossovich 1880 „Funiculì funiculà” Luigi Denza Giuseppe Turco 1885 „Era de maggio” Mario Pasquale Costa Salvatore Di Giacomo 1886 „Marechiare” Francesco Paolo Tosti Salvatore Di Giacomo 1887 „Scetate” Mario Pasquale Costa Ferdinando Russo 1887 „Comme te voglio amà” Vincenzo Valente Vincenzo Valente 1888 „'E spingole frangese” Enrico De Leva Salvatore Di Giacomo 1888 „Lariulà” Mario Pasquale Costa Salvatore Di Giacomo 1892 „Catarì” Mario Pasquale Costa Salvatore Di Giacomo 1893 „Carcioffolà”Eduardo Di Capua Salvatore Di Giacomo1897 „Serenata napulitana” Mario Pasquale Costa Salvatore Di Giacomo1898„’O sole mio” Eduardo Di Capua, Alfredo Mazzucchi Giovanni Capurro1899„Maria Marì” Eduardo Di Capua Vincenzo Russo1900„I' te vurria vasà” Eduardo Di Capua Vincenzo Russo1902„Torna a Surriento” Ernesto De Curtis Giambattista De Curtis1904„Voce 'e notte” Ernesto De Curtis Edoardo Nicolardi1906„Comme facette mammeta” Salvatore Gambardella Giuseppe Capaldo1911„Core ’ngrato”Salvatore Cardillo Alessandro Sisca1915„'O surdato 'nnammurato”Enrico Cannio Aniello Califano1917„Reginella”Gaetano Larna Libero Bovio1925„Lacrime napulitane” Francesco Buongiovanni Libero Bovio1925„'O paese d' 'o sole” Vincenzo D'Annibale Libero Bovio1930„Dicitencello vuje” Rodolfo Falvo Enzo Fusco
Wykonawcy Wykonawcy włoscy thumb|Enrico Caruso Od czasu, kiedy wielki tenor Enrico Caruso, który sam pochodził z Neapolu, śpiewał pieśni neapolitańskie jako bisy do swoich licznych recitali operowych, niemal każdy sławny tenor kontynuuje jego tradycję pozostawiając po sobie album piosenek neapolitańskich wraz z nagraniami operowymi.
Śpiewacy operowi Enrico Caruso Beniamino Gigli Luciano Pavarotti
Piosenkarze Mario Abbate Sergio Bruni Renato Carosone Pino Daniele Peppino di Capri Aurelio Fierro Nunzio Gallo Angela Luce Mario Merola Roberto Murolo Tullio Pane Massimo Ranieri Giacomo Rondinella Nino Taranto Mario Trevi
Wykonawcy polscy Wiesław Ochman Anna German
Kompozytorzy Enrico Cannio Mario Costa E.A. Mario Luigi Denza Eduardo Di Capua Ernesto De Curtis
Przypisy
Kategoria:Muzyka we Włoszech Kategoria:Muzyka rozrywkowa