Powiat aleksandrowski – powiat w Polsce, położony w środkowo-południowej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Aleksandrów Kujawski.

W jego południowej części leży Równina Inowrocławska z Kanałem Bachorze, w północnej znajduje się część Kotliny Toruńskiej z niecką rzeki Tążyny. Nizina Ciechocińska i płynąca przez nią rzeka Wisła stanowią północno-wschodnią granicę powiatu. W powiecie znajduje się uzdrowisko – Ciechocinek.

Podział administracyjny Powiat aleksandrowski powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..

Został stworzony z części znoszonego województwa włocławskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie zmniejszonym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku. W jego skład w 1999 roku nie weszły ówczesne tereny gminy Lubanie (obecnie w powiecie włocławskim i częściowo w granicach WłocławkaRozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 grudnia 1975 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia oraz zmiany granic i nazw gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach: gdańskim, gorzowskim, leszczyńskim, włocławskim i zielonogórskim ().Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 8 listopada 1979 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach: bialskopodlaskim, kaliskim, kieleckim, konińskim, lubelskim, ostrołęckim, pilskim, sieradzkim, tarnobrzeskim i włocławskim ().).

Z powiatem aleksandrowskim graniczą jednostki: powiat toruński od północy, powiaty lipnowski i włocławski od wschodu, powiat radziejowski od południa, powiat inowrocławski od zachodu.

W skład powiatu wchodzi 9 gmin: 3 miejskie oraz 6 wiejskich. Na jego terenie położone są 3 miasta: Aleksandrów Kujawski, Ciechocinek oraz NieszawaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..

+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0401011 miejska 25x25px Aleksandrów Kujawski — 0401021 miejska 25x25px Ciechocinek — 0401031 miejska 25x25px Nieszawa — 0401042 wiejska 25x25px Aleksandrów Kujawski 0401052 wiejska 25x25px Bądkowo Bądkowo 0401062 wiejska 25x25px Koneck Koneck 0401072 wiejska 25x25px Raciążek Raciążek 0401082 wiejska 25x25px Waganiec Waganiec 0401092 wiejska 25x25px Zakrzewo Zakrzewo

Pokrycie terenu Powiat aleksandrowski według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 474,61 km², co stanowiło 2,6% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni był wówczas najmniejszym spośród 19 powiatów w województwie oraz zajął 287. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (84,1%) oraz leśne (7,7%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 6,2% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 1,8%.

Demografia

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie aleksandrowskim zamieszkiwało 53 086 mieszkańców: 27 269 kobiet (51,4% ludności) i 25 817 mężczyzn (48,6%), czyli 2,7% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 112 osób na km². Pod względem ludności powiat aleksandrowski zajął w 2024 roku 10. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 216. lokatę wśród 314 powiatów Polski.

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 43,7%; w miastach w tym dniu mieszkało 23 191 osób, zaś na wsi 29 895 osób.

31 grudnia 2022 wskaźnik bezrobocia rejestrowanego w powiecie aleksandrowskim wynosił 12,1%.

Historia W średniowieczu ziemie dzisiejszego powiatu należały do Kujaw i częściowo do ziemi dobrzyńskiej. Od XIV w. do połowy XV w. były w części okupowane przez Zakon krzyżacki. Po 1466 na mocy postanowień pokoju toruńskiego ziemie te należały do województwa inowrocławskiego. Po drugim rozbiorze Polski znalazły się w zaborze pruskim. 1807–1815 znajdowały się w Księstwie Warszawskim, a po Kongresie wiedeńskim w zaborze rosyjskim, gdzie utworzono powiat radziejowski. W 1867 został utworzony powiat nieszawski z siedzibą starostwa w Nieszawie. Po odzyskaniu niepodległości przez państwo polskie ziemie powiatu znalazły się w województwie warszawskim, a siedziba starostwa w 1932 została przeniesiona do Aleksandrowa Kujawskiego bez zmiany nazwy powiatuPowiat aleksandrowski - historia, który 1 kwietnia 1938 znalazł się w województwie pomorskim. Po II wojnie światowej 12 marca 1948 powiat nieszawski został przemianowany na aleksandrowski, który 6 lipca 1950 znalazł się w województwie bydgoskim w wyniku reformy administracyjnej kraju. W 1970 był to powiat rolniczy o powierzchni 544 km2 z populacją 57 700 osób. 1 czerwca 1975 zlikwidowano powiaty a tereny ziemi aleksandrowskiej włączono do województwa włocławskiego. 1 stycznia 1999 został powtórnie utworzony.

Starostowie aleksandrowscy Na podstawie źródła: Zbigniew Żbikowski (13 listopada 1998 – 2 grudnia 2010), Wioletta Wiśniewska (2 grudnia 2010 – 27 listopada 2014), Dariusz Wochna (27 listopada 2014 – 19 listopada 2018), Lidia Tokarska (od 19 listopada 2018).

Transport Transport drogowy mały|Droga wojewódzka nr 266

Drogi krajowe (Gdańsk – Toruń – Odolion – Łódź – Katowice – Gorzyczki granica państwa Plik:EU-Icon.svg z Czechami ) (Gdańsk – Toruń – Nowy Ciechocinek – Łódź – Częstochowa)

Drogi wojewódzkie (Ciechocinek – Aleksandrów Kujawski – Służewo – Radziejów – Konin) (Suchatówka 15 – Służewo 266) (Włocławek – Bądkowo – Zakrzewo – Inowrocław) (Piotrków Kujawski – Ujma Duża) (91 – Stacja PKP Otłoczyn) (91 – Bądkowo – Osięciny)

Komunikację autobusową na terenie powiatu utrzymuje KPTS Oddział Włocławek. Aleksandrów posiada połączenia autobusowe z Ciechocinkiem, Włocławkiem, Toruniem, Inowrocławiem, Koninem, Radziejowem i in. Do Ciechocinka dojeżdżają autobusy dalekobieżne z różnych województw.

Transport kolejowy mały|Stacja kolejowa w Aleksandrowie Kujawskim Przez teren powiatu przebiegają 2 linie kolejowe: (Kutno – Aleksandrów Kujawski – Toruń Główny – Bydgoszcz Główna – Piła Główna) (Aleksandrów Kujawski – Odolion – Ciechocinek)

Największą i najważniejszą stacją kolejową powiatu jest Aleksandrów Kujawski. Poza tym na terenie powiatu znajdują się 3 stacje kolejowe (Ciechocinek, Nieszawa Waganiec, Otłoczyn) oraz 2 przystanki kolejowe (Turzno Kujawskie i Odolion).

Zabytki powiatu mały|Ruiny zamku w Raciążku mały|Tężnie w Ciechocinku mały|Dworzec kolejowy w Otłoczynie mały|Ratusz w Nieszawie Aleksandrów Kujawski: dworzec kolejowy z lat 1860–1862 neogotycki kościół Przemienienia Pańskiego z 1896 r. pałac z 1900 Ciechocinek: kościół św. św. Piotra i Pawła, XIX w. drewniana cerkiew prawosławna św. Michała Archanioła z 1894 zespół uzdrowiskowy: drewniane tężnie z lat 1824–1828 i 1859, warzelnia soli z 1824–1833, klasycystyczne łazienki główne z 1845–1849 (H. Marconi i F. Rejewski), park zdrojowy z 1875, pałacyk zarządu uzdrowiska z ok. 1900, pływalnia solankowo-termalna z 1931–1932 dworzec kolejowy z 1901–1902 poczta z 1932–1934 (Gutt i J. Jankowski) liczne hotele i pensjonaty z przełomu XIX i XX w. Nieszawa późnogotycki kościół św. Jadwigi z 1468, rozbudowany ok. 1496, 1592–1595 (wieża) i 1620–1625 (kaplice) kościół franciszkanów z 1611, odbudowany 1735–1763 i klasztor z 1635 dawna komora celna z ok. połowy XIX w. klasycystyczny ratusz z 1821, rozbudowany w 1859 domy drewniane i murowane z I połowy XIX w. Raciążek późnogotycko-renesansowy kościół z 1597–1612 ruiny zamku biskupiego z 1323-64, rozbudowanego w 1467 i 1533 i I połowie XVIII w. Otłoczyn kościół neogotycki pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1905 dworzec kolejowy z 1862. poczta z 1862. komora celna i zespół domów murowanych pracowników komory celnej i pograniczników z 1862–1908 budynek karczmy z końca XIX w. domy drewniane i murowane z przełomu XIX i XX w. młyn z końca XIX w.

Zobacz też Powiat nieszawski

Uwagi

Przypisy

aleksandrowski