Zdjęcie z krzyża – dwie wersje olejnego obrazu Rembrandta, datowane na lata 1632–1633 i 1634.

Historia powstania obrazu Do jednych z najbardziej znanych dzieł w okresie baroku wśród malarzy niderlandzkichRolf Tomana, Sztuka baroku s.446 należało Zdjęcie z krzyża Rubensa z 1614 roku. Do niego i jego kolejnych wersji porównywano wiele dzieł innych malarzy. Również Rembrandt, dwadzieścia lat później, bez zlecenia, pod wpływem impulsu poszukiwania własnego stylu w dyskusji z wielkim mistrzemRolf Tomana, Sztuka baroku, H.F. Ullmann, 2004, s. 446. stworzył własną wersję wydarzeń wielkanocnych. Pierwsza wersja obrazu powstała w 1633 roku i trafiła w ręce namiestnika, księcia orańskiego Frederika Hendrika. Ten postanowił zlecić malarzowi przyozdobienie swojej rezydencji, pałacu Noordeinde w haskim Starym Dworze. Za namową Constantijna Huygensa mistrz podjął zlecenie i w ten sposób dzieło stało się początkiem cykl pięciu obrazów o tematyce Męki Pańskiej. Rembrandt pisał:

Inspiracja thumb|left|200px|Zdjęcie z krzyża Rubensa Temat dzieła został zaczerpnięty z Nowego Testamentu z Ewangelii kanonicznych, a szczegóły dotyczące chwili zdjęcia Chrystusa pochodzą z apokryficznej Ewangelii Nikodema oraz ze Złotej legendy. Po ukrzyżowaniu Jezusa, z powodu zbliżającego się święta Paschy, arcykapłani nakazali skrócić męki skazanym poprzez połamanie im goleni. Chrystus zmarł wcześniej, ale dla pewności jego bok został przebity włócznią. Wówczas Józef z Arymatei poprosił radę o wydanie zwłok i zgodę na pochowanie go. Otrzymawszy pozwolenie, wraz z faryzeuszem Nikodemem zdjął ciało z krzyża, a cęgi, gwoździe, którymi przybito Jezusa i młotek stały się częścią „narzędzi Męki Pańskiej”. Prócz wymienionych postaci w ikonografii chrześcijańskiej w tego typu scenach przedstawiano dodatkowo Jana Ewangelistę, Marię Magdalenę i Matkę Boską. Rembrandt wybrał moment zdejmowania ciała z krzyża.

Opis obrazu Rembrandt nigdy nie widział oryginału Rubensa; znał go za pośrednictwem ryciny Lucasa Vostermna z 1620 roku i z tego powodu kompozycja Rembrandta stanowi lustrzane odbicia pracy Rubensa. Dzieło było znacznie mniejsze od wersji Rubensa i spełniało funkcje prywatnego obrazu do nabożeństwa. Różnica polega również w sposobie przedstawienia sceny. U Rubensa widz jest wciągany w akcję, a większy nacisk kładziony jest na boską naturę Jezusa przedstawionego jako istota o potężnym muskularnym cieleSusanna Buricchi Wielkie muzea. Stara Pinakoteka s. 124.. U Rembrandta scena rozwija się w głębi obrazu, a głównym punktem jest człowieczeństwo Chrystusa i jego opadające ciało, z którego wydaje się wydobywać światło. Jego blask oświetla najbliższe postacie: twarze dwóch pomocników i mężczyznę w niebieskiej szacie. Uważa się, że postacią w błękicie jest sam Rembrandt, który wciąga siebie w wydarzenia biblijne i śmierć Jezusa. Po prawej stronie przedstawiony został Józef z Arymatei. Jego bogaty strój, turban na głowie i nieruchoma postać kontrastują z pełną dynamiki sceną, której się przypatruje.

Druga wersja W 1634 roku Rembrandt stworzył dzieło ujmujące ten sam temat, lecz bogatsze w szczegóły i o znacznie większych rozmiarach. Obraz nie był na sprzedaż aż do czasu bankructwa mistrza w 1656 roku. Podobnie jak w poprzedniej wersji, światło pada od strony opadającego ciała, oświetlając jednak większą część sceny. W jego blasku, prócz trzech mężczyzn zdejmujących ciało Jezusa, widać zebrany tłum, a wśród nich omdlewającą Marię. Na ziemi widoczne są bogate szaty, w które zostaną owinięte zwłoki Chrystusa przed złożeniem do grobu. Tyłem do widza stoi Józef z Arymatei.

Akwaforty mały|203x203px|grafika z 1652 roku W 1635 rokuWedług Stanisława Stopczyka datą powstania tej akwaforty jest 1633 Rembrandt stworzył akwafortę, bardzo zbliżoną kompozycyjnie do pierwszej wersji obrazu, lecz z o wiele bardziej widocznymi szczegółami: z postaciami stojącymi pod krzyżem Nikodemem, Józefem oraz z bogato haftowanym suknem pogrzebowymH. Knackfuss, Rembrandt. Monographs on artists, London: H. Grevel & co., 1899, s. 41.. W 1654 roku Rembrandt powrócił do tematu Męki Pańskiej i wykonał akwafort znany jako Zdjęcie z krzyża w świetle pochodni. Scena zdejmowania ciała Jezusa przeniesiona jest na lewą stronę, a na pierwszy plan wysuwa się przygotowane miejsce spoczynku i biały całunStanisław Stopczyk Biblia Rembrandta, wyd PAX, Warszawa 1960 s.14.

Przypisy

Bibliografia H. Knackfuss, Rembrandt. Monographs on artists, London: H. Grevel & co., 1899. Douglas Mannering, Życie i twórczość Rembrandta, Warszawa: Muza S.A., 1995, . Rolf Tomana, Sztuka baroku, H.F. Ullmann, 2004, s. 446-447. Wielkie muzea. Stara Pinakoteka, Warszawa: HPS, 2007, .

Kategoria:Obrazy Rembrandta Kategoria:Motyw zdjęcia z krzyża na obrazach Kategoria:Obrazy w Muzeum Ermitażu Kategoria:Obrazy w Starej Pinakotece w Monachium