Obecność Żydów w Niemczech datuje się od IV wieku n.e. Wspólnota rozwijała się w czasach Karola Wielkiego i w X w. powstało centrum judaizmu na skalę europejską. Społeczność cierpiała zaś prześladowania w czasach krucjat. Na tych terenach w średniowieczu ukształtowała się społeczność Żydów aszkenazyjskich. Oskarżenia Żydów o zatruwanie studni w trakcie wielkiej epidemii dżumy (1346–53) doprowadziło do pogromów i ucieczki części tej społeczności do Polski.

Od czasów Mojżesza Mendelssohna do początków XX wieku społeczność stopniowo osiągała równouprawnienie. W Niemczech powstał judaizm reformowany i zalążki judaizmu konserwatywnego. Jednakże ekspansja ideologii i polityki nazistowskiej spowodowała prześladowania Żydów. Znaczna część społeczności wyemigrowała i z 522 tys. żydowskich mieszkańców Niemiec w styczniu 1933, na początku II wojny światowej żyło w kraju 214 tysięcy. Nazistowskie ludobójstwo doprowadziło do wymordowania ok. 90% z nich.

Przez kilka pierwszych lat po wojnie setki tysięcy Żydów ocalałych z różnych części Europy żyły w obozach przejściowych, skąd większość wyemigrowała. Społeczność osiadła w Niemczech powoli rosła, wzmacniana głównie imigracją z obszaru postradzieckiego. W 2010 r. Centralna Rada Żydów w Niemczech zrzeszała 104 tysięcy członków. Należy do tego doliczyć członków innych wspólnot oraz osoby niezrzeszone.

Czasy rzymskie Za prawdopodobne źródło pojawienia się pierwszych Żydów w Niemczech uważa się emigrację z rzymskiej Italii. Nie jest znana data założenia pierwszych żydowskich osad w rzymskich prowincjach Germania Inferior i Germania Superior, ani obszaru Germania Magna, przyległego do granic imperium. W pierwszym chronologicznie dokumencie, datowanym na 321 n.e., mowa jest o licznej i dobrze zorganizowanej żydowskiej wspólnocie w Kolonii. Zgodnie z nim, status prawny Żydów był jednolity w całym Imperium Rzymskim. Cieszyli się oni pewnymi swobodami, jednak nie wolno im było rozpowszechniać judaizmu, utrzymywać chrześcijańskich niewolników ani zajmować stanowisk w administracji rządowej. Oprócz tego, cieszyli się oni swobodą wyboru zawodu i zajmowali się rolnictwem, handlem i stopniowo finansami.

Sytuacja względnej swobody pierwotnie nie ulegała zmianie pod panowaniem Burgundów, Franków oraz Merowingów, m.in. ze względu na powolny wzrost wpływów chrześcijaństwa, dążącego do ograniczenia swobód Żydów.

Czasy Karola Wielkiego Karol Wielki posługiwał się Kościołem w celu scementowania luźno związanych części swego imperium. Zatrudniał on Żydów w dyplomacji, np. wysyłając żydowskiego tłumacza i przewodnika w poselstwo do Haruna ar-Raszida. Gdy Kościół zakazał chrześcijanom lichwy, Żydzi uzyskali w niej monopol. Dekret ten spowodował mieszane reakcje nieżydowskiej ludności: Żydzi stawali się zarazem poszukiwani i unikani. Jednocześnie osiadali oni również w rejonach wschodnich.

Przed krucjatami thumb|upright|Żydzi niemieccy, XIII wiek

Za panowania Ludwika I Pobożnego status Żydów nie uległ zmianie. Brali bez przeszkód udział w handlu, natomiast płacili skarbowi państwa nieco wyższe podatki od chrześcijan. W celu ochrony przywilejów dla Żydów, rząd ustanowił urząd Judenmeistra.

Późniejsi Karolingowie stopniowo wcielali dążenia biskupów, którzy na synodach domagali się egzekwowania antysemickich dekretów kanonicznych. W konsekwencji nieufność ludności chrześcijańskiej wzrosła. Coraz częściej w Wielki Tydzień dochodziło do aktów antysemickich. Mimo to, władcy sascy traktowali Żydów dobrze, m.in. ściągając od nich identyczne podatki, jak od innych poddanych. Pomimo że przeciętnie Żydzi byli tak samo niewykształceni w naukach świeckich, jak współcześni im sąsiedzi, potrafili oni czytać i rozumieć hebrajskie modlitwy oraz Biblię w oryginale.

Około roku 1000 rozwinęły się studia halachiczne. W tym czasie słynny rabin Gerszom z Moguncji, nazywany „światłem diaspory”, nauczał w Metz i Moguncji, gromadząc wielu uczniów. Trwałe studiowanie Tory i Talmudu wytworzyło tak wielkie oddanie judaizmowi, że życie bez religii uznawano niewartym życia. W czasach krucjat przyszło Żydom wybierać między tymi wartościami.

Kulturowe i religijne centrum Żydów europejskich Wspólnoty żydowskie w Moguncji, Spirze i Wormacji utworzyły ligę zwaną miastami SzUM (akronim pierwszych liter nazw miast: Sz – ש, W/U – ו, M – מ), która stała się centrum średniowiecznego życia żydowskiego. W jej ramach przywódcy tej społeczności uzgodnili szereg dekretów, zwanych „Takanot Szum” (hebr. תקנות שו"ם, ustawy SzUM). Oficjalna strona Moguncji podaje m.in.:

Według historyka Johna Mana, „Moguncja była stolicą europejskich Żydów. (...) Miała własną żydowską akademię przez ponad 300 lat. (...) Była czczona jako miasto Gerszoma z Moguncji, zwanego „światłem diaspory”, który w XI wieku jako pierwszy sprowadził do Zachodniej Europy kopie Talmudu, i którego zarządzenia pomogły Żydom w adaptacji do europejskich zwyczajów. Szkoła Gerszoma przyciągała Żydów z całej Europy, włącznie ze słynnym komentatorem Tory, Raszim.”. Według oficjalnej strony Moguncji, „W istocie był to złoty wiek. Miejscowi biskupi chronili Żydów, co owocowało wzrostem handlu i dobrobytu”.

thumb|Heiliger Sand, cmentarz żydowski w Wormacji

Okres pogromów (1096–1349) I wyprawa krzyżowa rozpoczęła się pogromami na niemieckich Żydach. Dla uczestników krucjat, podburzonych nawoływaniami do walki z niewiernymi, Żydzi byli najbliższymi i powszechnie widocznymi wyznawcami innej religii. Obarczano ich odpowiedzialnością zbiorową za śmierć Jezusa z Nazaretu. Część z rycerzy była ponadto zadłużona u Żydów po zakupie ekwipunku na krucjatę. W pogromach mordowane były całe wspólnoty, np. w Trewirze, Wormacji, Moguncji i Kolonii. Niekiedy widząc nadchodzący pogrom, Żydzi popełniali samobójstwa. Wspólnotę w Spirze ocaliło wstawiennictwo biskupa. Pomiędzy V a VII 1096 r. w nadreńskich miastach zabito w sumie ok. 12 tys. osób. Wybuch agresji antyżydowskiej podczas 1. krucjaty wpłynął na status Żydów w następnych stuleciach. Chrześcijanie zaczęli wysuwać wobec nich oskarżenia o rzekome zbrodnie, jak np. profanacja hostii, mord rytualny, zatruwanie studni, zdradę, a nawet o bycie przyczyną najazdu Mongołów. W ich wyniku setki Żydów spalono na stosie, a tysiące wyemigrowało. Podczas rozprzestrzeniania się w Europie epidemii dżumy w latach 1348–1349, Żydzi byli oskarżani o zatruwanie studni. Fala pogromów przyczyniła się do nowego exodusu na wschód, do Polski, gdzie zostali przyjęci tolerancyjnie.

W czasach Świętego Cesarstwa Rzymskiego thumb|Rycina przedstawiająca wypędzenie Żydów z Frankfurtu, 23 sierpnia 1614 r.; w podpisie czyta się m.in. „1380 osób, starych i młodych, policzono u wyjścia bramy”

W czasach Świętego Cesarstwa Rzymskiego status prawny i poziom bezpieczeństwa Żydów nieco się polepszył. Ponieważ cesarze rzymsko-niemieccy byli uważani za następców cesarza rzymskiego Tytusa Flawiusza, o którym mówiono, że nabył Żydów jako własność prywatną, utrzymywano więc, że posiadają oni prawo własności i ochrony Żydów w całym państwie. Rzeczywistym celem było uzasadnienie prawa do opodatkowania. Np. w 1342 r. Ludwik IV Bawarski wprowadził dodatkowy coroczny podatek w wysokości 1 krajcara za gulden własności. Władcy domu luksemburskiego odsprzedawali księciom i wolnym miastom cesarstwa za wysoką cenę prawo do opodatkowania i grzywny Żydów. Odtąd Żydzi sukcesywnie przechodzili spod władzy cesarza pod władanie suwerenów i miasta. Ze względu na potrzebę wzrostu miejskich przychodów zapraszano Żydów z powrotem do dzielnic i miast, z których zostali wcześniej wypędzeni, oferując pełną ochronę. Jednak gdy ci wzbogacali się, częstokroć plądrowano ich majątki i wypędzano ponownie. Karol IV Luksemburski zawierał umowy z miastami i książętami, w których za zapłatą uznawał długi wobec Żydów za niebyłe. Jednocześnie osoba pomagająca Żydowi w odzyskaniu należności uznawana była za grabieżcę. Dekret ten spowodował zubożenie tysięcy żydowskich rodzin pod koniec XIV wieku.

Pod koniec XIV w. doszło do wypędzeń Żydów z Ulm (1380), Magdeburga (1384) oraz Strasburga (1388).

thumb|upright|left|Żyd w Szwabii

XV wiek nie przyniósł poprawy bytu. W czasie wojen husyckich Żydzi austriaccy, czescy, morawscy i śląscy bywali, jako innowiercy, ofiarami zabójstw, przymusowych chrztów lub dokonywali samospaleń w imię własnej religii. Po podpisaniu pokoju z husytami, wysłannik papieża Jan Kapistran, głosił wśród nich odrazę do herezji i innowierców. W wyniku zajść we Wrocławiu, 41 Żydów spalono na stosie, a ich wspólnota została w 1454–55 wygnana ze Śląska. W XV w. wygnano Żydów również z Augsburga (1410), arcybiskupstwa Moguncji (1420), Elektoratu Saksonii (1432), Spiry (1434), Bawarii (1450), Würzburga (1453) i Norymbergi (1499).

W wyniku fikcyjnych zeznań wydobytych w 1475 r. torturami z ośmiu trydenckich Żydów, m.in. w Ratyzbonie doszło do pogromów. Pod koniec XV wieku Żydzi byli nierzadko przedmiotem nienawiści religijnej. Pozytywnym akordem było przyzwolenie papieża Leona X na druk Talmudu we Włoszech.

Wiek XVI i XVII W XVI i XVII Żydzi byli nadal uzależnieni od książąt i wolnych miast. W 1520 r. Karol V wydał dekret potwierdzający przywileje dla Żydów, m.in. zakazujący wypędzenia ich z miejsca, które uprzednio zezwoliło na ich zamieszkanie, bez zgody cesarza. Dekret ten był ponawiany w latach 1530 i 1544, przy czym w ostatnim przypadku cesarz zadeklarował sprzeciw wobec oskarżeń o mord rytualny. Cesarze nie zawsze byli w stanie zapewnić Żydom realną ochronę. W 1519 r. wypędzono Żydów z Ratyzbony, w 1551 z księstwa Wirtembergii, w 1573 – z elektoratu Brandenburgii, zaś w 1590 – z księstwa Brunszwiku. Dekret cesarza Ferdynanda I z 1561 r., nakazujący Żydom opuszczenie Czech, został wstrzymany jedynie dzięki uzyskanej przez absolucji papieskiej.

W 1670 r. cesarz Leopold I wypędził Żydów z Wiednia oraz Arcyksięstwa Austriackiego. Uchodźców przyjęła Marchia Brandenburska, której elektor Fryderyk I tolerował wszystkie wyznania i chronił nowych mieszkańców. Żydzi w tej wspólnocie nabrali szerszych perspektyw, chociaż jednostronna edukacja, będąca produktem wieków prześladowań, ograniczyła ich udział w europejskiej kulturze i utrzymywała w intelektualnej zaściankowości.

Imigracja polskich i litewskich Żydów do Niemiec W wyniku masowych mordów na Żydach podczas powstania Chmielnickiego na Ukrainie w 1648 r., wielu polskich i litewskich Żydów uszło do Niemiec. Kierunek tej migracji wzmocnił się w XVIII w. w miarę zezwalania na imigrację w kolejnych częściach Niemiec oraz pogarszania się warunków życia po kolejnych rozbiorach Polski w 1772, 1793 i 1795 r.

Życie religijne thumb|Żydzi górnego Renu, XVI wiek