thumb|Sfaleryt i wurtzyt (żółty i brązowy) oraz galena thumb|Kryształ sfalerytu wydobyty w Binn Sfaleryt (blenda cynkowa) – minerał z gromady siarczków. Bardzo pospolity i szeroko rozpowszechniony.

Nazwa pochodzi od gr. sphaleros = zwodniczy, niepewny, podstępny, złudny; nawiązuje do kłopotów jakie sprawia minerał przy identyfikacji (w XVII w. określono, że jest to kruszec cynku).

Właściwości Tworzy kryształy izometryczne (tetraedry lub dwunastościany rombowe), często występują zbliźniaczenia oraz charakterystyczne prążki na ścianach kryształów. Występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych, ziemistych i pylastych (– brunckit), nerkowatych, naciekowych, masywnych, koloidalnych (blenda skorupowa) groniastych i skorupowych (charakteryzujących się budową koncentryczną, warstwową, pręcikową i włóknistą). Razem z wurcytem stanowi odmianę polimorficzną siarczku cynku. Jest kruchy, przezroczysty do nieprzezroczystego, czasem przeświecający, zawiera domieszki żelaza, kadmu, manganu, talu, indu, germanu, galu, rtęci, cyny, miedzi, ołowiu, srebra i złota. Wykazuje bardzo wysoką dyspersję wynoszącą 0,156.

Odmiany blenda karmelowa – żółta lub brunatna cleiofan – czysty, bezbarwny blenda rubinowa – z małą domieszką żelaza, zabarwiona na czerwono, pomarańczowo lub biało gumucionit – zielony, szary, brunatnoczarny marmatyt, – z dużą domieszką żelaza, zabarwiony na ciemnozielony do czarnego christofit – czarny, zawiera domieszki żelaza przybramit – zawiera domieszki kadmu

Występowanie Najczęściej tworzy się w wyniku działalności gorących roztworów przenikających przez różne skały. Bywa spotykany w żyłach i gniazdach kruszcowych, w pegmatytach, granitach, gabrach. Powstaje również w wyniku przeobrażeń kontaktowych (w skarnach) oraz metasomatycznych (w grejzenach). Dobrze wykształcone, narosłe kryształy występują w kawernach, druzach i szczelinach skalnych, gdzie tworzą efektowne szczotki krystaliczne. Prawie zawsze występuje z kwarcem, galeną, pirytem, pirotynem, barytem, chalkopirytem, markasytem, fluorytem, dolomitem, kalcytem. Obecny we wszystkich skałach zawierających siarczki.

Miejsca występowania: Hiszpania, Meksyk, USA, Kanada, Australia, Rosja, Kazachstan, Namibia, Mjanma, Kongo, Niemcy, Czechy, Słowacja, Rumunia, Wielka Brytania, Belgia, Austria, Francja, Włochy, Szwajcaria (Binn).

W Polsce – pospolity kruszec złóż cynku i ołowiu okolic Bytomia, Tarnowskich Gór, Olkusza. Znany też z Dolnego Śląska – okolice Boguszowa, Kowar, Strzegomia i Kletna. Spotkać go można w kopalni miedzi w rejonie Lubina i Polkowic.

Zastosowanie źródło cynku (67% Zn) źródło kadmu, srebra (też indu, galu) poszukiwany przez kolekcjonerów dobrze wykształcone kryształy są wykorzystywane w jubilerstwie służy do wyrobu drobnej galanterii ozdobnej

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Siarczki (minerały) Kategoria:Kruszce i rudy