thumb|250px|Tony w standardowym języku mandaryńskim Standardowy język mandaryński (nazywany często językiem mandaryńskim lub standardowym językiem chińskim) – oficjalny standard mówionego języka chińskiego, używany jako język urzędowy w Chińskiej Republice Ludowej, Republice Chińskiej, jeden z czterech oficjalnych języków Singapuru, a także jeden z sześciu oficjalnych języków Organizacji Narodów Zjednoczonych. Faktycznie jest tylko jednym z języków mandaryńskich. Oparty jest na dialekcie pekińskim, ale nie jest z nim tożsamy. W poszczególnych państwach język ten nosi różne nazwy: w ChRL jest nazywany putonghua (), na Tajwanie – guoyu (), w Singapurze – huayu ().
Standardowy język mandaryński wykształcił się w cesarskich Chinach jako lingua franca biurokracji. Stąd też pochodzi określenie „mandaryński”, będące tłumaczeniem chińskiego terminu 官話 guānhuà – „mowa urzędników”, czyli mandarynów, jak dawniej nazywano na Zachodzie urzędników chińskich (we współczesnej chińszczyźnie guanhua oznacza jednak zbiorczo wszystkie języki mandaryńskie, a nie język standardowy). W naturalny sposób dialekt stolicy – od czasów dynastii Ming był nią Pekin – był traktowany jako wzór do naśladowania, jednak do języka standardowego nie przeniknęły niektóre jego szczególne cechy (np. intensywna rotyzacja).
Fonologia Oto tabela spółgłosek występujących w języku mandaryńskim:
Dwuwargowe Wargowo-zębowe Dziąsłowe Cerebralne Dziąsłowo-podniebienne Miękko-podniebienne Spółgłoski zwarte Spółgłoski nosowe Spółgłoski szczelinowe ()¹ Spółgłoski zwarto-szczelinowe Spółgłoski boczne Półsamogłoski ¹
¹: Według niektórych lingwistów jest to dźwięczna spółgłoska szczelinowa []
W języku mandaryńskim występują następujące samogłoski:
// (z alofonem []), // (z alofonem []), // (z alofonem []), // (z alofonem []), // (z alofonami [] i []), //, // (z alofonem []) i //.
W języku mandaryńskim istnieją cztery tony: wysoki (陰平/阴平/yīnpíng) – kontur 55 wznoszący (陽平/阳平/ yángpíng) – kontur 35 opadająco-wznoszący (上聲/上声/ shǎngshēng) – kontur 214 opadający (去聲/去声/ qùshēng) – kontur 51 Czasami wyróżnia się też ton 5., który bywa nazywany neutralnym lub uważany za brak tonu.
Typologia Klasyfikacja typologiczna standardowego języka mandaryńskiego jest problematyczna. Najczęściej zaliczany on jest do języków analitycznych (izolujących), ponieważ – podobnie jak w klasycznym języku chińskim o funkcji gramatycznej i składniowej danego wyrazu decyduje często jego pozycja w zdaniu oraz wyrazy pomocnicze, niemające samodzielnego znaczenia (tzw. partykuły strukturalne). Z drugiej strony współczesny standardowy język mandaryński posiada już też pewne cechy języka aglutynacyjnego, m.in. funkcjonują w nim przyrostki, mogące – na równi z pozycją w zdaniu i wspomnianymi „pustymi” leksykalnie wyrazami – decydować o funkcji wyrazu.
Przykład budowy zdania 我的朋友们都要吃鸡蛋。
Wǒ de péngyǒumen dōu yào chī jīdàn.
Ja possessivus przyjaciel + l.mn. wszyscy chcieć jeść jajko (dosł. kura-jajko).
Wszyscy moi przyjaciele chcą zjeść (kurze) jajko.
W powyższym przykładzie partykuła 的 (de), oznaczająca przynależność, wraz z zaimkiem osobowym 我 (wǒ = „ja”) tworzy znaczenie zaimka dzierżawczego „mój”. Jest to konstrukcja typowa dla języków analitycznych.
Przyrostek 们 (men), oznaczający liczbę mnogą dołączony jest do rzeczownika 朋友 (péngyǒu = „przyjaciel”). Brak jest fleksji. Jest to konstrukcja typowa dla języków aglutynacyjnych.
Podstawowe zwroty 你好 – Nǐ hǎo – Witaj 我叫 – Wǒ jiào [tu wstawić swoje imię] – Nazywam się [tu wstawić swoje imię] 我的名字是 – Wǒ de míngzì shì [tu wstawić swoje imię] – Mam na imię [tu wstawić swoje imię] 你叫什么名字 – Nǐ jiào shénme míngzi? – Jak się nazywasz? 谢谢 – Xièxie – Dziękuję. 很高兴认识你 – Hěn gāoxìng rènshí nǐ – Miło mi Cię poznać. 再见 – Zàijiàn – Do widzenia.
Zobacz też
język chiński języki mandaryńskie dialekt pekiński Mandaryn
Przypisy Ethnologue report for language code: cmn.
Linki zewnętrzne Dane Ethnologue dla języka mandaryńskiego
Kategoria:Język chiński Kategoria:Języki Chin Kategoria:Języki Singapuru Kategoria:Języki Tajwanu