Worek pusański (kor. 부산 교두보, RR: Busan gyodubo; ang. Pusan Perimeter) – obszar w południowo-wschodniej części Półwyspu Koreańskiego, zajmowany przez wojska ONZ (głównie południowokoreańskie i amerykańskie), przyparte do wybrzeża Morza Japońskiego przez siły Korei Północnej, o który toczyły się walki od 4 sierpnia do 18 września 1950 r. Była to jedna z pierwszych poważnych bitew wojny koreańskiej. Dowództwo ONZ zebrało 140 000 żołnierzy, by ostatecznie stawić czoła inwazji Koreańskiej Armii Ludowej liczącej 98 000 ludzi na ostatnim skrawku terenu w Korei niezajętym przez wojska komunistyczne.
Siły ONZ, po pięciu tygodniach upokarzającego odwrotu przed nacierającymi komunistami, zostały zepchnięte do worka pusańskiego, 230-kilometrowej linii obronnej wokół obszaru portu w Pusanie. Oddziały ONZ umocniły pozycje na obrzeżach worka, odpierając powtarzające się ataki Koreańskiej Armii Ludowej przez sześć tygodni, głównie w okolicach miast Taegu, Masan i Pohang oraz nad rzeką Naktong. Zmasowane ataki północnych Koreańczyków nie zmusiły wojsk ONZ do wycofania się w głąb worka, pomimo dwóch poważnych koncentracji sił komunistycznych w sierpniu i wrześniu.
Wojska północnokoreańskie, hamowane przez niedobory zaopatrzenia i ogromne straty, nieustannie atakowały siły ONZ, próbując przebić się przez linię obrony. Siły ONZ wykorzystały jednak port w Pusanie do sprowadzenia wojsk z USA i Japonii, co pozwoliło osiągnąć przewagę liczebną w ludziach, sprzęcie i zaopatrzeniu, a marynarka wojenna i siły powietrzne państw ONZ pozostały niezagrożone przez wojska północnokoreańskie podczas walk w worku pusańskim. Po sześciu tygodniach siły komunistyczne załamały się i rozpoczęły generalny odwrót po tym, jak siły ONZ przeprowadziły desant pod Inczon 15 września, a następnego dnia wojska na południu wyrwały się z worka. Bitwa wyznaczała najdalej wysunięte na południe miejsce, do którego udało się dotrzeć wojskom północy w czasie wojny koreańskiej.
Tło sytuacyjne Wybuch wojny thumb|left|Mapa pokazująca postępy wojsk północnokoreańskich na pierwszym etapie wojny. Worek pusański to zielony obszar w południowo-wschodniej części półwyspu Po wybuchu wojny koreańskiej Organizacja Narodów Zjednoczonych postanowiła zaangażować wojska swoich państw do wsparcia Korei Południowej, która została napadnięta przez sąsiednią Koreę Północną. Stany Zjednoczone jako pierwsze wysłały siły lądowe na Półwysep Koreański w celu odparcia inwazji Korei Północnej i zapobieżenia upadkowi Korei Południowej. Jednak siły amerykańskie na Dalekim Wschodzie systematycznie malały od zakończenia II wojny światowej pięć lat wcześniej, a w 1950 roku wówczas najbliższą dostępną siłą była 24 Dywizja Piechoty 8 Armii stacjonująca w Japonii. Dywizja była zbyt słaba, a większość jej wyposażenia była przestarzała ze względu na redukcję wydatków wojskowych. Mimo to 24 Dywizja Piechoty została skierowana do Korei Południowej.
Koreańska Armia Ludowa, licząca na początku wojny 89 000 ludzi, przedarła się do Korei Południowej w sześciu kolumnach, zaskakując mniejszą i słabszą Armię Republiki Korei, niemal całkowicie ją rozgramiając. Mniejsza Republika Korei cierpiała z powodu słabości struktur państwowych i wojskowych oraz niedoboru wyposażenia i zupełnie nie była przygotowana do wojny. Liczniejsze i lepiej wyposażone siły komunistyczne zniszczyły opór izolowanych grup zaledwie 38-tysięcznej Armii Republiki Korei, posuwając się miarowo na południe. Większość sił zbrojnych Korei Południowej wycofała się w obliczu przytłaczających sił wroga. Do 28 czerwca Koreańska Armia Ludowa zdobyła stolicę Korei Południowej, Seul, zmuszając rząd i jego rozbite oddziały wojskowe do odwrotu dalej na południe. Chociaż stale spychane w głąb swojego terytorium, siły Armii Republiki Korei zaczynały stawiać bardziej znaczący opór dalej na południe, mając nadzieję, że opóźnią komunistów na tyle, jak to tylko możliwe. Doszło do zażartych walk o kontrolę nad kilkoma miastami, w których obie strony poniosły ciężkie straty. Południowi Koreańczycy zaciekle bronili Yeongdeok, zanim zostali zmuszeni do odwrotu, a także zdołali odeprzeć siły komunistyczne w bitwie pod Andong.
Nieliczne i niedostatecznie wyposażone siły amerykańskie – zaangażowane w walki na poziomie lokalnym tak szybko, jak tylko mogły zostać rozmieszczone na froncie – poniosły szereg porażek i zostały zepchnięte na południe. 24 Dywizja Piechoty, pierwsza amerykańska jednostka uczestnicząca w wojnie koreańskiej, poniosła ciężkie straty w bitwie pod Taejon w połowie lipca i została wyparta po ciężkich walkach. Elementy 3. batalionu 29 Pułku Piechoty, nowo przybyłe do kraju, zostały zniszczone pod Hadong w skoordynowanej zasadzce sił północnokoreańskich 27 lipca, pozostawiając otwartą lukę w rejonie Pusanu. Wkrótce potem, na zachodzie upadło Jinju, skąd wyparto 19 Pułk Piechoty i otworzono drogi do Pusanu. Jednostki amerykańskie były jednak w stanie pokonać i odepchnąć komunistów na flance w bitwie o Notch 2 sierpnia, ponosząc jeszcze cięższe straty, a siły północnokoreańskie na zachodniej flance wycofały się na kilka dni, aby dozbroić się i otrzymać posiłki. Dało to obu stronom kilka dni wytchnienia, aby przygotować się do bitwy o worek pusański.
Preludium Zaangażowane siły Koreańska Armia Ludowa została zorganizowana w zmechanizowane połączone siły zbrojne składające się z dziesięciu dywizji, liczących pierwotnie około 89 000 dobrze wyszkolonych i wyposażonych żołnierzy w lipcu, z setkami czołgów T-34. Jednak działania obronne sił amerykańskich i południowokoreańskich znacznie opóźniły inwazję północnych Koreańczyków na Koreę Południową, która kosztowała ich 58 000 straconych żołnierzy i dużą liczbę czołgów. Aby zrekompensować te straty, komuniści musieli polegać na mniej doświadczonych rezerwistach i poborowych, z których wielu zostało zrekrutowanych w łapankach na podbitych terytoriach Korei Południowej. W trakcie bitwy o worek pusański Koreańska Armia Ludowa sformowała w sumie 13 nowych dywizji piechoty i jedną dywizję pancerną do walk na południowym wschodzie.
Siły ONZ zostały zorganizowane pod operacyjnym dowództwem amerykańskiej 8 Armii, która miała swoją kwaterę główną w Taegu. W jej skład wchodziły trzy słabe dywizje amerykańskie; 24 Dywizja Piechoty została sprowadzona do kraju na początku lipca, a 1 Dywizja Kawalerii i 25 Dywizja Piechoty przybyły pomiędzy 14 a 18 lipca. Siły te zajęły zachodnią część worka, wzdłuż rzeki Naktong. Armia Republiki Korei, licząca teraz po własnej, masowej kampanii rekrutacyjnej 58 000 żołnierzy, została podzielona na dwa korpusy i pięć dywizji; ze wschodu na zachód I Korpus składał się z 8 Dywizji Piechoty i Dywizji Stołecznych, podczas gdy II Korpus obejmował 1 i 6 Dywizję Piechoty. Odtworzona 3 Dywizja Piechoty została poddana bezpośredniej kontroli naczelnego dowództwa Armii Republiki Korei. Morale wśród jednostek ONZ było niskie ze względu na dużą liczbę porażek poniesionych do tego momentu wojny. Siły amerykańskie poniosły w ciągu ostatniego miesiąca ponad 6000 ofiar, podczas gdy południowi Koreańczycy stracili około 70 000 żołnierzy od początku wojny.
Trudno oszacować liczbę żołnierzy każdej ze stron. Koreańska Armia Ludowa miała około 70 000 ludzi skierowanych na worek pusański 5 sierpnia, przy czym większość jej dywizji była znacznie słabsza niż na początku wojny. Prawdopodobnie miała mniej niż 3000 ludzi w jednostkach zmechanizowanych i około 40 czołgów T-34 na froncie, z powodu poniesionych dotychczas strat. Dowódca sił ONZ, gen. Douglas MacArthur, poinformował 4 sierpnia o obecności 141 808 żołnierzy ONZ w Korei, z czego 47 000 w jednostkach bojowych USA i 45 000 w jednostkach bojowych Korei Południowej. W ten sposób siły naziemne ONZ przewyższały liczebnie komunistów 92 000 do 70 000. Siły ONZ miały również pełne panowanie w powietrzu i na morzu przez całą bitwę, a Siły Powietrzne USA i Marynarka Wojenna USA zapewniały wsparcie dla jednostek naziemnych w worku pusańskim praktycznie bez sprzeciwu ze strony północnych Koreańczyków.
Ogólne dowództwo nad siłami morskimi zostało przejęte przez amerykańską 7 Flotę, a większość zaangażowanych w bitwę sił morskich przypłynęła bezpośrednio z USA. Wielka Brytania dostarczyła również niewielką, morską grupę zadaniową, w skład której wchodził lotniskowiec i kilka krążowników. Ostatecznie również Australia, Kanada, Holandia i Nowa Zelandia dostarczyły swoje okręty transportowe. Kilkaset myśliwców-bombardujących 5 Armii Powietrznej zostało rozmieszczonych w worku pusańskim i w Japonii, a tuż przy wybrzeżu Korei znajdowały się samoloty Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych na pokładzie USS Valley Forge i USS Philippine Sea. Pod koniec bitwy 8 Armia miała większe wsparcie z powietrza niż 12 Grupa Armii gen. Omara Bradleya w Europie Północno-Zachodniej podczas II wojny światowej.
Od południa do północnego wschodu jednostkami Koreańskiej Armii Ludowej ustawionymi naprzeciw jednostek ONZ były: 83 Pułk Zmotoryzowany 105 Dywizji Pancernej, a następnie 6, 4, 3, 2, 15, 1, 13, 8, 12 i 5 Dywizja Piechoty oraz 766 Samodzielny Pułk Piechoty.
Przez cały wrzesień 1950 roku, gdy bitwa o worek pusański była w pełni, przybywało więcej sił ONZ z USA i innych państw. 2 Dywizja Piechoty, 5 Pułkowy Zespół Bojowy, 1 Tymczasowa Brygada Piechoty Morskiej i brytyjska 27 Brygada Wspólnoty Narodów przybyły do worka pusańskiego później w walce wraz z dużą liczbą świeżych żołnierzy i sprzętu, w tym ponad 500 czołgów. Pod koniec bitwy siły 8 Armii wzrosły z trzech słabych, źle przygotowanych dywizji do czterech dobrze wyposażonych i gotowych do służby frontowej formacji.
Logistyka Logistyka wojsk ONZ thumb|Wojska ONZ rozładowują się na wybrzeżu Korei thumb|left|Czołg M4 Sherman ładowany na barkę w porcie Oakland w Kalifornii przed wysłaniem do worka pusańskiego, 1950 rok 1 lipca amerykańskie Far East Command nakazało 8 Armii przejęcie odpowiedzialności za całe zaplecze logistyczne sił USA i ONZ w Korei, w tym Armii Republiki Korei. Zaopatrzenie dla wojsk amerykańskich i południowokoreańskich docierało ze Stanów Zjednoczonych i Japonii. Ponowne wyposażenie Armii Republiki Korei postawiło siły ONZ przed poważnymi problemami logistycznymi w lipcu. Największym problemem był brak amunicji. Chociaż z czasem sytuacja logistyczna uległa poprawie, amunicji brakowało przez większą część wojny. Zużycie zaopatrzenia różniło się w poszczególnych jednostkach, a brak wcześniej opracowanego planu zmusił logistyków ONZ do stworzenia systemu w warunkach bojowych.
Większość dostaw drogą morską była prowadzona przez statki towarowe Armii i Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Ogromny popyt na jednostki pływające zmusił ONZ do wynajmowania prywatnych statków i wycofywania okrętów z floty rezerwowej, aby zwiększyć liczbę jednostek w służbie. Pusan był jedynym portem w Korei Południowej, który miał obiekty dokujące wystarczająco duże, aby rozładować planowaną ilość ładunku. Awaryjny transport lotniczy krytycznie potrzebnych materiałów rozpoczął się niemal natychmiast na trasie od Stanów Zjednoczonych do Japonii. Chociaż nie zdołano przedłużyć tej trasy do Korei, Wojskowa Służba Transportu Lotniczego (MATS) szybko się rozwinęła po wybuchu wojny. Zużycie paliwa lotniczego zarówno przez samoloty bojowe, jak i transportowe było tak duże we wczesnej fazie wojny, obciążając bardzo ograniczoną podaż dostępną na Dalekim Wschodzie, że stało się jednym z najpoważniejszych problemów logistycznych. Z Pusan rozciągał się na północ dobry system kolejowy zbudowany przez Japończyków. Koleje były kręgosłupem systemu transportowego ONZ w Korei. 32 000 km koreańskich dróg utwardzonych miało charakter drugorzędny.
Logistyka północnokoreańska