Typologia krajobrazu naturalnego Polski – podział krajobrazu naturalnego Polski na poszczególne jednostki hierarchiczne.
Jako pierwszy w Polsce opis krajobrazów przedstawił Jerzy Smoleński w 1912 roku, na podstawie fizjonomii. W 1922 roku Stanisław Lencewicz wydzielił 6 typów krajobrazu rozumianego jako zespół wzajemnie powiązanych komponentów przyrody. Kolejna koncepcja autorstwa Adama Wodziczki (1932, 1950) dowodziła, że podejście krajobrazowe, obejmuje: biologię krajobrazu, czyli analizę sposobu funkcjonowania krajobrazu i powiązań pomiędzy jego składowymi pielęgnację i higienę krajobrazu, czyli jego ochronę i kształtowanie uprawę krajobrazu, czyli jego zagospodarowanie. Pierwszy całościowy podział przedstawił w 1960 roku Jerzy Kondracki. Zakładał on, iż głównym czynnikiem krajobrazotwórczym jest rzeźba powierzchni ziemi, która jest ściśle związana z budową geologiczną. Ten związek decyduje o różnicach pozostałych składowych systemu krajobrazowego, czyli wodach, glebach, szacie roślinnej i świecie zwierzęcym. Podział zawierał klasy, rodzaje, gatunki i odmiany krajobrazu.
W 1984 roku powstała nowa wersja podziału krajobrazowego Polski, opracowana przez zespół naukowców z ośrodków naukowych z całego kraju, pod kierunkiem Jerzego Kondrackiego i Andrzeja Richlinga. Pojawiły się nowe materiały i dokładna podziałka co pozwoliło na uszczegółowienie wcześniejszej klasyfikacji. Dodano klasę krajobrazów dolin i obniżeń, zmieniono rodzaje krajobrazu nizin i gór, zmieniono i wzbogacono gatunki. Podział prowadzono na podstawie cech dominujących, zakładając iż w różnych sytuacjach dominują różne czynniki.
Obecny podział pochodzi z 1992 roku opracowany przez Andrzeja Richlinga. Jest on trochę zmodyfikowany i uproszczony.
Rodzaj Gatunek Cechyglebywodyroślinność potencjalna 1. Krajobrazy nizin1.Glacjalne Równinne i falistebrunatne, czarne ziemiezmienne, kilka poziomów, obecność jezior i bagiengrądyPagórkowatebrunatne, płowe, rdzawezmienne, obecność jezior i bagiengrądy, bory mieszaneWzgórzowerdzawe, płowe, rzadziej brunatnegłębokie, piętrowebory mieszane, grądy2. Peryglacjalne Równinne i falisterdzawe, płowezróżnicowana głębokość, rzadka sieć powierzchniowabory mieszane, grądyPagórkowaterdzawe, bielicowezmienne, z przewagą głębokichbory mieszaneWzgórzowerdzawe, bielicowegłębokie, często piętrowebory sosnowe, bory mieszane3. Fluwioglacjalne Równinne i falistebielicowe, rdzawegłębokiebory suche, bory mieszane4. Eoliczne Pagórkowatebielicowe i o niewykształconym profilunierównomiernie głębokiesuche bory sosnoweWzgórzowebielicowe i o niewykształconym profilugłębokiesuche bory sosnowe 2. Krajobrazy wyżyn i niskich gór1. Lessowe - eoliczne Wysoczyzn słabo rozciętychczarnoziemy, brunatne, płowegłębokie, bez sieci powierzchniowejgrądy, dąbrowy świetlisteWysoczyzn silnie rozczłonkowanychbrunatne, płowegłębokie, rzadka sieć stała, gęsta epizodycznagrądy, dąbrowy świetliste2. Węglanowe i gipsowe - erozyjneZwartych masywów ze skałkamirędziny, brunatne, płowewody krasowe bez sieci powierzchniowej, źródłagrądy, dąbrowy świetlisteIzolowanych, połogich wzniesieńrędziny, płowe, brunatnewody krasowegrądy, bory mieszanePłaskowyży falistychbrunatne, rędzinywody krasowe, rzadka sieć powierzchniowa, źródłagrądy, dąbrowy świetliste3. Krzemianowe i glinokrzemianowe - erozyjne Pogórzybrunatne, rdzawe, płowepłytki, duży odpływ powierzchniowy lub podpowierzchniowybory mieszane, grądyPojedynczych wzniesieńrdzawe, brunatnepłytkiebory mieszane, grądy 3. Krajobrazy gór średnich i wysokich1. Gór średnich - erozyjne Regla dolnegobrunatne góskiepłytkie, duży odpływlasy jodłowo-bukoweRegla górnegoo niewykształconym profilu na różnym podłożu skalnympłytkie, bardzo duży odpływ, gęsta sieć wód powierzchniowychbory świerkowe2. Wysokogórskie - erozyjne i glacjalne Subalpejskie (kosodrzewiny)górskie na różnym podłożupłytkie, bardzo duży odpływkosodrzewinaAlpejskie (halne)górskie na różnym podłożupłytkie, bardzo duży odpływłąki górskieSubniwalne (turniowe)brakbardzo silny odpływ powierzchniowybrak 4. Krajobrazy dolin i obniżeń 1. Zalewowych den dolin - akumulacyjne Równin zalewowych w terenach nizinnych i wyżynnychmadypłytkie, okresowo zalewyłęgiRównin zalewowych w terenach górskichbagienne i madypłytkie, okresowo zalewyłęgi, bory2. Teras nadzalewowych - akumulacyjneRównin terasowych w terenach nizinnych i wyżynnychrdzawenierównomierne głęgowie, bez sieci powierzchniowejbory sosnoweRównin terasowych w terenach górskichrdzawe i brunatne górskiezmienne głębokiebory, grądy3. Deltowe - akumulacyjnemadypłytkiełęgi4. Równin bagiennych - akumulacyjnebagiennepłytkie i bardzo płytkieolsy, bory bagienne5. Obniżeń denudacyjnych i kotlin w terenach wyżynnych i górskich - erozyjnerdzawe, brunatne, rędzinyzmienne głębokie, częściowo wody krasowebory, grądy
Bibliografia Stefan Jarosz, Krajobrazy Polski i ich pierwotne fragmenty, wydanie drugie poprawione i uzupełnione, Instytut Urbanistyki i Architektury, Wydawnictwo Budownictwo i Architektura, Warszawa 1956, s. 401
Kategoria:Geografia Polski Kategoria:Regionalizacja fizycznogeograficzna