Paul Sinner (ur. 17 lipca 1838 w Ludwigsburgu (Królestwo Wirtembergii), zm. 30 marca 1925 w Tybindze) – niemiecki fotograf mający wybitne zasługi przy dokumentowaniu strojów ludowych i widoków – głównie miast – Szwabii.
Życiorys Młodość Paul Sinner był synem zamieszkałego w Ludwigsburgu Johanna Martina Sinnera, podoficera szkoleniowego w stopniu oberfeldwebla, czyli starszego sierżantaPrzedstawiona tu biografia opiera się na: Wolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 34–49, który wykorzystał relacje córki Sinnera: Mathilde Sinner: Photograph Paul Sinner 1838–1925 i Der Tübinger Photograph Paul Sinner als Bildberichter im Siebzigerkrieg oraz dokumenty z archiwum miejskiego w Tybindze.. Już w roku 1840 rozstał się on po 25 latach ze służbą wojskową i przeniósł z rodziną do rodzinnej Tybingi. Jako że został zatrudniony w sądzie jako pomocnik kancelaryjny i administrator domu, zamieszkał w budynku, w którym w owym czasie miał siedzibę Sąd dla Okręgu SzwarcwaldzkiegoOkręg Szwarcwaldzki był jednym z czterech okręgów, na jakie podzielone było Królestwo Wirtembergii. Sąd ten był sądem odwoławczym. przy Holzmarkt (adres pocztowy Neue Straße 1). Ponieważ jego skromne zarobki nie wystarczały na utrzymanie wielodzietnej rodziny, matka dorabiała sprzedażą kwiatów.
Bezpośrednio po konfirmacji (tj. przypuszczalnie w roku 1852) Sinner na życzenie ojca i wbrew własnej woli rozpoczął naukę zawodu piekarza, a po jej ukończeniu w roku 1854 wyrobił sobie dokumenty takie jak paszport i potwierdzenie prawa do ojczyzny (Heimatrechtzeugnis) i udał się na tradycyjną wędrówkę. Przez Stuttgart i Frankfurt nad Menem dotarł w ten sposób do Hamburga. Powróciwszy w rodzinne strony, szukał zatrudnienia w przemyśle i najpóźniej od roku 1859 pracował jako ślusarz w Fabryce Maszyn w Esslingen. W związku z wypadkiem przy pracy, w którym doznał poważnego urazu kilku palców, zmuszony był do ponownej zmiany zawodu i za radą jednego z przyjaciół rozpoczął naukę we właśnie nowo otwartym atelier przy Marienstraße 36 stuttgarckiego fotografa Friedricha Brandsepha. Ukończywszy tę naukę w roku 1862, zatrudnił się w zakładzie fotograficznym Johanna BleibelaJoachim W. Siener: Die Photographie und Stuttgart..., s. 133., gdzie zarabiał początkowo 700, później nawet 780 fl rocznie. Zarobek był bardzo dobry, ale Sinner nie zamierzał pozostawać pracownikiem. Stwierdził jednak, że jako samodzielny fotograf nie ma szans, bo na początku lat sześćdziesiątych XIX w. zarówno w Stuttgarcie, jak i w Tybindze, do której zamierzał wrócić, wśród fotografów istniała silna konkurencja. Dlatego też w roku 1863 wystąpił o koncesję na prowadzenie restauracji w Tybindze, powołując się na ukończoną naukę zawodu piekarza. Jednak częste zmiany zawodu potraktowano negatywnie i rada miejska odrzuciła podanie.
thumb|Paul Sinner i Wilhelmine Kienle, zdjęcie ślubne wykonane w atelier Johanna Bleibela Pozostał więc w Stuttgarcie i dalej pracował u Bleibela. Wkrótce rozpoczął starania o ożenek z Wilhelmine Kienle (ur. 23 lipca 1839, zm. 1933), córką rzeźnika z Tybingi. Ponieważ na ślub wymagane było zezwolenie od rady miejskiej w Tybindze, najpóźniej wtedy poznał niewiele od siebie starszego malarza Wilhelma Hornunga, będącego radnym. Hornung, biorąc pod uwagę m.in. dobre zarobki Sinnera, pozytywnie zaopiniował jego podanie, rada miejska na posiedzeniu 18 czerwca 1864 r. wydała pozwolenie., ślub odbył się w lipcu tego samego roku w Stuttgarcie, a w listopadzie para przeniosła się do Tybingi. Dzięki wianu żonyWykaz majątku pary młodej z 16 sierpnia 1864 r. określa wysokość majątku małżonki na 1146 guldenów i 13 krajcarów, a majątku małżonka na 304 guldeny i 2 krajcary – Wolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 36. mógł się urządzić w Tybindze. Należy przypuszczać, że w tym czasie Hornung i Sinner uzgodnili prowadzenie wspólnej działalności.
Sinner miał ośmioro dzieci, z których pierwsze, urodzone w maju 1865, zmarło wcześnieWolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 46/47..
Działalność fotograficzna thumb|left|Uroczysty wjazd króla Wirtembergii Karola do Tybingi 1 czerwca 1865 r. – Pawilon z atelier Hornunga i Sinnera przy Wöhrdstraße (dziś Uhlandstraße) widoczne jest tuż przy lewym brzegu ilustracji (kolorowany drzeworyt Wilhelma von Breitschwerta)
Początki W grudniu 1864 teść Hornunga, mistrz szklarski Wilhelm Kieß, złożył podanie o budowę atelier na terenie ogrodu należącego do jego domu mieszkalnego przy Wöhrdstraße (obecnie Uhlandstraße). Nowością było, że atelier miało się znajdować w specjalnie w tym celu zbudowanym, wolno stojącym pawilonie. Zarówno część ścian, jak i dachu miała być przeszklona. Rada miejska kilkakrotnie zajmowała się tą sprawą – istniały zastrzeżenia co do „nieforemnego” dachu, tym bardziej że chodziło o nowe reprezentacyjne osiedleTo nowe osiedle zlokalizowane było pomiędzy starym miastem, a otwartym w 1861 r. dworcem kolejowym.. Pozwolenia na budowę udzielono ostatecznie w marcu 1865 r. Po szybkiej budowie atelier pod nazwą „Hornung & Sinner, Maler und Photographen, Neckarvorstadt” podjęło działalność 5 maja 1865 r. Mimo że, na zewnątrz stwarzało wrażenie spółki, w rzeczywistości należało do Hornunga.
thumb|Plan atelier przy Gartenstraße 7 thumb|Rachunek Sinnera z roku 1868 na zaprojektowanym przez niego formularzu z widokiem domu przy Gartenstraße 7 (litografia na podstawie zdjęcia) thumb|Były dom Paula Sinnera przy Gartenstraße 7 (stan 2012) Stroje ludowe – temat tak istotny dla Sinnera – fotografowane były przez Hornunga i Sinnera niemal od samego początku. Rok 1865 stwarzał ku temu dobrą okazję. Podróżujący po Wirtembergii z okazji objęcia tronu król Karol Wirtemberski przybył latem do Tybingi, gdzie zaprezentowano mu m.in. „34 pary chłopskie w pięknych strojach z doliny Steinlach”Wolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 51 – cytat z. „Tübinger Chronik” z 4 czerwca 1865.. Oddanie hołdu królowi posłużyło do nawiązania do tradycji, bowiem stroje ludowe w owym czasie już prawie nie były noszone.
Od samego początku Sinner nie chciał ograniczać się do samej działalności fotograficznej i w listopadzie tego samego roku otworzył przy Neckargasse na własny rachunek sklep z rzemiosłem artystycznym i zdjęciami ze wspólnego atelier.
Pełna samodzielność Atelier z Hornungiem, w którym był on tylko podporządkowanym wspólnikiem, było dla Sinnera rozwiązaniem przejściowym: już w niecałe dwa lata później, na początku 1867 r., kupił dom (do tej pory skład) przy Gartenstraße 7, tuż u podnóża góry Österberg, na stoku której rozciągała się winnica. Dom został gruntownie przebudowany: na strychu powstało atelier (salon z przeszklonym dachem znajdował się w części zwróconej ku górze), a dolne kondygnacje służyły rodzinie Sinnera do celów mieszkalnych. Oficjalne otwarcie nowego atelier miało miejsce 27 października 1867 r.Wolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 38. Aby ściągnąć klientów do atelier zainstalował na jego dachu duże litery tworzące napis „P. Sinner Photograph”. Na jednym z istniejących jeszcze wtedy filarów Bramy Neckarskiej umieścił gablotkę, w której przechodnie mogli podziwiać jego fotografie.
Sinner był człowiekiem zarówno wielostronnym, jak przedsiębiorczym i wynalazczym: W związku z tym, że w owym czasie stosowano mokre płyty, które musiały być wywoływane natychmiast po naświetleniu, już w pierwszym roku samodzielnej działalności kupił jednokonną dorożkę, służącą mu do przewożenia specjalnie zbudowanej składanej ciemni. Była to duża, płaska skrzynia drewniana ze składanymi nogami. Po otwarciu wieka rozstawiało się przymocowany do niej namiot osłaniający fotografa od góry. Dzięki niej Sinner mógł robić zdjęcia w warunkach polowych: czy to u klientów, czy też zdjęcia, które robił na własną rękęWolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 39..
Za zdjęcia klasztoru Bebenhausen – powstałe dzięki ruchomej ciemni – otrzymał od króla Wirtembergii Karola już w roku 1868 „Złoty medal za osiągnięcia w sztuce i nauce”. Medal ułatwił mu uzyskanie zezwolenia na zdjęcia podczas wojny francusko-pruskiej w latach 1970/71. Do tego przedsięwzięcia, kiedy Sinner fotograficznie dokumentując działania wojenne jeździł aż do Alzacji ruchoma ciemnia była znowu nieodzowna.
thumb|left|Zbiory winogron w winnicy Sinnera za jego domem przy Gartenstraße 7 w roku 1875. Na zdjęciu widać: Wilhelmine Sinner z synami Theodorem, Hermannem i Carlem, a także dziewczynę do dzieci Babette, ogrodnika z synem i pracownika atelier – ze straszakiem. W roku 1868 Sinner otworzył drugie atelier: w GmündJohannes Schüle: Gmünder Photographen, S. 41.. W tym atelier Sinner zatrudniał zapewne jakiegoś fotografa. Istniało ono jednak tylko kilka miesięcy, bo Sinner zapewne stwierdził, że trudno się rozerwać pomiędzy te dwa miasta, w czasie, kiedy podróż pociągiem zajmowała pół dnia. Z Gmünd utrzymywał jednak dalej kontakty: , fotograf w Gmünd, którego Sinner znał zapewne jeszcze z pracy u Bleibela, miał wyłączne prawo sprzedawania w tym mieście wykonanych przez niego portretów, w szczególności należy wymienić rzadki portret nowego biskupa rottenburskiego Karla Josefa von Hefele z roku 1870.Johannes Schüle: Gmünder Photographen, S. 42.
thumb|Restauracja Sennhütte z dorożką do przewożenia składanej ciemni, ok. 1870 Sinner posiadał też działkę w znacznie wyżej położonej, ale bardziej płaskiej części tej góry, zwanej Wielandhöhe. Na tej działce początkowo suszył swoje płyty fotograficzne. Mimo że sprawdził się jako fotograf, – zmuszony zapewne koniecznością finansową ze względu na powiększającą się rodzinę – powrócił do wcześniejszego pomysłu i w znajdującym się na owej działce obszernym domku ogrodowym – wcześniej wybudowanym jako miejsce spędzania starości dla ojca – otworzył. w roku 1876Jürgen Jonas: Tübingen zu Fuß. 13 Stadtteilrundgänge, VSA Verlag: Hamburg 1994 , s. 134. restaurację Sennhütte. Restauracja oferująca wspaniały widok na miasto stała się ulubioną restauracją wycieczkową. Początkowo prowadziła ją żona Sinnera, później była wydzierżawiana i istniała do roku 1898, kiedy Sinner sprzedał tę posiadłość sąsiadującej korporacji akademickiej „Rhenania”, która obok restauracji w roku 1886 postawiła istniejący do dziś dom.Przez kilkanaście lat, w okresie rozbudowy domu, Sennhütte była tymczasową knajpą korporacji.
Sinner był jedynym fotografem z Królestwa Wirtembergii, który prezentował się na wystawie światowej w Wiedniu w roku 1873, w dziale „Sztuka graficzna”Wolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 51.. Już po około dziesięciu latach atelier Sinnera było znane nie tylko w regionie. Można było to poznać m.in. po tym, że w „Przewodniku podróżno-przemysłowym po Wirtembergii” z 1879 roku wśród zakładów tybindzkich wymieniony został na pierwszym miejscu. Rozgłos zawdzięczał ukierunkowaniu na fotografię architektury i strojów ludowych. Już w tym czasie oferował około 1000 motywów widoków ze Szwabii, na których dominowała fotografia architektury, i około 400 motywów ze zdjęciami strojów ludowych. W jego staraniach można wyraźnie dostrzec ambicje artystyczno-naukowe. Jako doradców do wyboru motywów udało mu się pozyskać profesorów Wilhelma von Lübke i konserwatora krajowego Eduarda Paulusa. Dzięki temu przemawiał do wykształconego mieszczaństwa, które właśnie odkrywało namiętność do zbieractwaWolfgang Hesse: Ansichten aus Schwaben..., s. 94..
thumb|Paul Sinner podczas fotografowania w Betzingen (rysunek Theodora Schmidta, 1892)