thumb|Filharmonia Warszawska (1939) thumb|Casa da Música, Porto (2005) Filharmonia – instytucja kultury zajmująca się organizacją i prezentacją koncertów muzyki klasycznej, głównie tych o charakterze pełnoorkiestrowym, najczęściej równocześnie przygotowująca takie utwory do wykonania. Tym samym słowem określa się też gmach takiej instytucji, aczkolwiek istnieją filharmonie posiadające jedynie własne zaplecze lokalowe, a prezentujące utwory w wynajmowanych salach koncertowych. Instytucjami prowadzącymi działalność podobną do filharmonii są np. stowarzyszenia muzyczne.
Skala działalności Działalność filharmonii jest ukierunkowana na możliwość prezentowania utworów wymagających największych obsad wykonawczych, jak również najbogatszego instrumentarium.
Pod względem skali działalności, filharmonie razem z operami zalicza się do największych instytucji zajmujących się prezentacją muzyki na żywo. O ile jednak w operach prezentowane są utwory sceniczne, to filharmonie skupiają się na muzyce koncertowej.
Repertuar Zasadniczo działalność filharmoniczna dotyczy muzyki poważnej, prezentowane w nich są jednak również inne rodzaje muzyki orkiestrowej, jak muzyka filmowa czy jazzowa.
Zazwyczaj w oddzielnych salach, w ramach podstawowego repertuaru, filharmonie przedstawiają muzykę kameralną.
Historia Słowo „filharmonia” pochodzi z greckiego phileo – miłuję oraz harmonia – współdziałanie, ład. Wzór filharmonii powstał we Włoszech – Accademia Filarmonica w Bolonii, Florencji, Weronie. Na ich podobieństwo powstały zrzeszenia filharmoniczne w Lublanie (1794), Wiedniu (1812), Londynie (1813), Berlinie (1882), Pradze (1894). W Polsce pierwsza filharmonia została założona w Krakowie w 1817 r., w której na czele chóru i orkiestry złożonej z muzyków amatorów i zawodowców stał organista wawelski W. Goruczkiewicz. Filharmonia Warszawska powstała w 1901 r., a Lwowska w 1902 r.Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 2004, str. 663–664
Filharmonie w Polsce + Filharmonia Rok założenia Filharmonia Narodowa w Warszawie 1901/1955 Filharmonia im. Karola Szymanowskiego w Krakowie 1909/1945 Filharmonia Świętokrzyska im. Oskara Kolberga w Kielcach 1920/2011 Filharmonia Rybnicka 1934/1960 Filharmonia im. Henryka Wieniawskiego w Lublinie 1944 Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy 1945 Filharmonia Śląska im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach 1945 Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina w Gdańsku 1945/2005 Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. Feliksa Nowowiejskiego w Olsztynie 1946 Filharmonia Poznańska im. Tadeusza Szeligowskiego 1947 Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie 1948/2014 Filharmonia Łódzka im. Artura Rubinsteina 1949/2004 Filharmonia Zabrzańska 1950 Filharmonia Opolska im. Józefa Elsnera w Opolu 1952 Filharmonia Podlaska w Białymstoku 1954/2012 Filharmonia Podkarpacka im. Artura Malawskiego w Rzeszowie 1955 Filharmonia Koszalińska im. Stanisława Moniuszki 1956 Filharmonia Zielonogórska im. Tadeusza Bairda 1956/1974 Narodowe Forum Muzyki (dawniej: Filharmonia Wrocławska) we Wrocławiu 1958/2014 Filharmonia Częstochowska im. Bronisława Hubermana 1965 Filharmonia Kaliska 1974 Filharmonia Dolnośląska w Jeleniej Górze 1976 Filharmonia Kameralna im. Witolda Lutosławskiego w Łomży 1977 Filharmonia „Sinfonia Baltica” w Słupsku 1977 Filharmonia Sudecka w Wałbrzychu 1978 Polska Filharmonia Kameralna Sopot 1982 Filharmonia Kaszubska w Wejherowie 1990/2013 Filharmonia Gorzowska 2011
Przypisy