Media w Bydgoszczy

mały|Dziennik Tygodniowy Departamentu Bydgoskiego – pierwsza gazeta wydawana w Bydgoszczy mały|Pierwszy numer Dziennika Bydgoskiego z 1907 r. mały|Gazeta Bydgoska – numer z 2 lipca 1922 r. mały|Ostatni numer Kuriera Bydgoskiego z 3 września 1939 r. mały|Siedziba Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia w Bydgoszczy mały|Logo TVP3 Bydgoszcz mały|Siedziba TVP Bydgoszcz zlokalizowana na Wzgórzu Wolności mały|RCN Solec Kujawski – ogólnopolska stacja nadawcza Programu Pierwszego Polskiego Radia, położona w Puszczy Bydgoskiej mały|Radiowo-Telewizyjne Centrum Nadawcze Trzeciewiec pod Bydgoszczą, z którego od 1962 r. nadawany jest program rozgłośni radiowych i telewizyjnych z zasięgiem na województwo bydgoskie i kujawsko-pomorskie Bydgoszcz jest ośrodkiem, w którym znajdują się siedziby większości regionalnych mass-mediów z zasięgiem na województwo kujawsko-pomorskie. Znajdują się tu m.in.: regionalny oddział Telewizji Polskiej (TVP3 Bydgoszcz), regionalna rozgłośnia radia publicznego (Polskie Radio Pomorza i Kujaw), największy w Polsce dziennik regionalny (Gazeta Pomorska) oraz liczne lokalne rozgłośnie radiowe, redakcje gazet i czasopism oraz portali internetowych. Kilka czasopism wydawanych w Bydgoszczy posiada zasięg krajowy. Bydgoszcz jest także ośrodkiem wydawniczym, w którym co roku wydawanych jest kilkaset tytułów książek i broszur. Np w 2008 r. wydano w Bydgoszczy 349 tytułów w nakładzie 617 tys. egzemplarzy (9. miejsce w kraju). Połowa wydanych pozycji dotyczyła tematyki ogólnej i popularnej, zaś jedna trzecia – publikacji naukowychKultura w 2008 r. Publikacja elektroniczna Głównego Urzędu Statystycznego. Warszawa 2009..

Tradycje mediów w Bydgoszczy Prasa i drukarnie

Okres pruski Początki piśmiennictwa w Bydgoszczy sięgają czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Dzieła pisarskie, panegiryki i kroniki tworzyło duchowieństwo jak również ludzie świeccy. Początki drukarstwa w Bydgoszczy przypadają natomiast na 1806 r., kiedy Jan Adam Kimmel otrzymał zezwolenie na otwarcie pierwszej drukarni w BydgoszczyTujakowski Alojzy. Z tradycji drukarskich Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II (1964-1965). Bydgoszcz 1971.. Zamierzenie to kontynuował jego pasierb, późniejszy II burmistrz Bydgoszczy Andreas Friedrich Gruenauer. Pierwsza drukarnia bydgoska rozpoczęła działalność w 1807 r., zaś jej nowe zabudowania na Przedmieściu Gdańskim, wzniesione w 1815 r. zachowały się do 2006 r., kiedy w ich miejscu powstała Galeria Drukarnia.

Istotny rozwój piśmiennictwa i drukarstwa nastąpił w okresie Księstwa Warszawskiego (1806–1815), kiedy Bydgoszcz została siedzibą departamentu. 1 lipca 1808 r. zaczęto wydawać w Bydgoszczy pierwsze czasopismo – Dziennik Doniesień Rządowych i Prywatnych Departamentu Bydgoskiego. Była to gazeta rządowa, wydawana przez prefekta departamentu Antoniego GliszczyńskiegoCyrklaff Hanna: Początki rozwoju czasopiśmiennictwa w Bydgoszczy w okresie Księstwa Warszawskiego. [w:] Kronika Bydgoska XVI 1994. ISSN 0454-5451.. Gazeta dwukrotnie zmieniając nazwę („Gazeta Bydgoska”, potem „Dziennik Tygodniowy Departamentu Bydgoskiego”) utrzymała się do końca okresu Księstwa (1815 r.) Po wchłonięciu Bydgoszczy przez Królestwo Prus, polską gazetę zastąpiła drukowana w zakładzie Andreasa Friedricha Gruenauera – tygodniówka Królewsko-Pruskiej Rejencji w Bydgoszczy (niem. Amtsblatt der Königlich-Preussischen Regierung zu Bromberg, dwujęzyczna do 1948 r.)Historia Bydgoszczy. Tom I. Do roku 1920: red. Marian Biskup: Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1991. , s. 450-462.. W I połowie XIX wieku w Bydgoszczy istniały trzy drukarnie. Od 1832 r. wychodziły niemieckie gazety, początkowo nieregularnie, a od 1846 r. codziennie „Bromberger Wochenblatt” – pierwszy trwały dziennik bydgoski. Oprócz niego drukowano też konserwatywne pisma niemieckie.

Działalność polskich księgarni na terenie Bydgoszczy datuje się na 1868 rok (Tomasz Śniegocki), a drukarń na 1884 r., kiedy próbę organizacji polskiej drukarni akcydensowej podjął Mieczysław Roesner. W latach 1891–1894 Stanisław Tomaszewski razem z Julianem Prejsem wydawał polską gazetę „Straż Polska”, następnie „Pochodnię”, „Gazetę Narodową” i „Orędownik”, a od 1898 r. codzienną „Gazetę Bydgoską”, drukując je we własnej drukarni przy ul. DługiejPodgóreczny Józef: Pierwsi drukarze i księgarze polscy w Bydgoszczy. [w:] Kalendarz Bydgoski 1975.. Periodyki te nie utrzymały się długo wskutek kar pieniężnych, szykan i pozwów sądowych wytyczonych przez władze pruskie. Kolejna gazeta: „Dziennik Bydgoski” wydawana przez Tomaszewskiego od 1902 r. przetrwała 2 lata, po czym została wykupiona przez Niemców, a wydawca uwięziony. Pismo wznowił w 1907 r. Jan Teska i wydawał mimo szykan pruskich, aż do włączenia Bydgoszczy do odrodzonego państwa polskiego. Okres działalności pierwszych drukarń w Bydgoszczy w latach 1885–1914 był równocześnie okresem uporczywej walki o kulturę polską w Bydgoszczy. Do wybitniejszych księgarzy polskich tego okresu, prowadzących mimo szykan działalność patriotyczną zaliczali się: Tomasz Śniegocki, Franciszek Kiedrowski, Leon Posłuszny, Waleria Modlibowska.

Dwudziestolecie międzywojenne W dwudziestoleciu międzywojennym w Bydgoszczy ukazywało się kilkanaście gazet i czasopism. Bydgoska prasa lokalna miała w tamtym okresie duży wpływ na poglądy czytelników i cieszyła się dużą popularnością. Dzienny nakład gazet w Bydgoszczy w roku 1925 sięgał 70 tys. egzemplarzyJeleniewski Marek: Ilustrowany Kurier Polski jako codzienne pismo Stronnictwa Pracy 1945-1950. [w:] Kronika Bydgoska XXXI.. Najważniejszą gazetą codzienną był chrześcijańsko-demokratyczny „Dziennik Bydgoski” prowadzony przez redaktora Jana Teskę. Z „Dziennikiem” konkurowała „Gazeta Bydgoska” (od 1933 r. „Kurier Bydgoski”) – organ Narodowej Demokracji, rozchodząca się w skromniejszej liczbie egzemplarzy na terenie województwa pomorskiegoPolska kultura i sztuka w Bydgoszczy w latach 1920-1939. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część pierwsza 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 1999. , s. 719-675..

W Bydgoszczy istniała także pewna liczba pism codziennych, które ukazywały się okresowo, m.in. codzienna gazeta poranna „Echo Zachodnie – Niezależny Organ Demokracji” (1926–1927; zmiana tytułu – od 45. numeru „Przegląd Zachodni”), sanacyjny „Kurier Pomorski” (1939–1938; mutacja toruńska – „Dzień Pomorski”, bydgoska – „Dzień Bydgoski”, później „Gazeta Pomorska”), „Dziennik Nadnotecki”, miesięcznik „Świat Pracy”, „Przegląd Wielkopolski” (1921), „Nowa Gazeta Bydgoska” (1921) – organ Stronnictwa Pracy, tygodnik „Słowo Wielkopolskie” (1922–1927) oraz „Robotnik Wielkopolski” (1923–1924), „Związkowiec” (1920–1923), tygodniki: „Nasz Sztandar” (1926), „Zjednoczenie” (1922), dwutygodnik „Światło” (1931), „Polska Niwa” (1939). Bydgoszcz była też siedzibą redakcji miesięcznika „Głos Powstańców i Wojaków” (1924–1925), będącego organem Związku Powstańców i Wojaków.

W międzywojennej Bydgoszczy wydawano także znaczną liczbę czasopism kulturalno-literackich. Pierwszym tego typu pismem był tygodnik „Nowe Tory” (1920–1921). Krótkotrwałym periodykiem był „Helikon” (1924). Niewiele trwalsze okazały się: „Posiew Poetycki” (1938–1939) – pismo młodych poetów i prozaików, „Magazyn Powieściowy” (1933), dwutygodnik „Ze świata” (1932), pismo społeczno-kulturalne poświęcone repolonizacji „Zmartwychwstanie” (1922, red. Antoni Chołoniewski), „Biblioteka Pomorska” (1923). Tematykę teatralną reprezentowały: tygodnik „Przegląd Teatralny i Filmowy” (1924–1925), „Almanach Teatru Bydgoskiego” (1924), „Scena Bydgoska” (1935–1939).

Najpoważniejszym periodykiem naukowo-regionalnym w międzywojennej Bydgoszczy był wydawany w latach 1933–1939 kwartalnik „Przegląd Bydgoski” (1933–1939), związany z osobą Zygmunta Malewskiego, badacza sztuki sakralnej, miłośnika Bydgoszczy. Poruszano w nim zagadnienia regionalne, historię Bydgoszczy i regionu oraz jego życia kulturalnego.

Odrębną grupę pism stanowiły miesięczniki i kwartalniki adresowane do młodzieży szkolnej, m.in.: miesięcznik „Dziewczęta w Mundurkach” (1934–1939; Miejskie Katolickie Gimnazjum Żeńskie), miesięcznik „Ogniwa” (1934–1939), kwartalnik „Gryf” (1931–1934; Liceum Handlowe), miesięcznik „Junacy” (1932–1933), dwumiesięcznik „Nasza Myśl” (1936–1939, Miejskie Gimnazjum Kupieckie). Na łamach prasy młodzieżowej pisali przedstawiciele tzw. „młodej Bydgoszczy”, którzy głosili program „awangardy literackiej”, kultywowali regionalizm, przeciwstawiali się rutynie i tradycjonalizmowi. Ich przedstawicielem był m.in. Tadeusz Nowakowski (1917–1996).

W dwudziestoleciu międzywojennym powstała w Bydgoszczy duża baza poligraficzna. Największą drukarnią w mieście była wykupiona z rąk niemieckich w 1920 r. drukarnia Grunauera, określana jako największa na Pomorzu (600 osób zatrudnionych). Wykonywała ona liczne zamówienia Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska” w Warszawie. W mieście działał również Polski Instytut Narodowy (1921–1927) powołany za sprawą Antoniego Chołoniewskiego, Instytut Literacki „Lektura”, „Biblioteka Rady Artystyczno-Kulturalnej” i wiele innych. Ogółem w latach 1920–1939 działały w mieście trzy typy przedsiębiorstw poligraficznych: drukarnie połączone z wydawnictwem i publikujące głównie teksty własne („Biblioteka Polska”), oficyny prasowe (Drukarnia Bydgoska – wydawnictwo „Dziennika Bydgoskiego”) oraz usługowe zakłady graficzne, realizujące zlecenia nakładców i prowadzące marginesowo samodzielną produkcję wydawniczą (Drukarnia dla Handlu i Przemysłu, Drukarnia Polska i inne). W mieście działała również niemiecka Drukarnia Emila i Hermanna Dittmannów – wydawca niemieckich gazet („Deutsche Rundschau in Polen”) i podręczników.

II wojna światowa W okresie II wojny światowej zlikwidowano prasę polską, a wielu spośród drukarzy i dziennikarzy zostało zamordowanych przez Niemców w masowych egzekucjach. Podstawową gazetą codzienną była „Deutsche Rundschau”, służąca głównie propagandzie nazistowskiejŻycie kulturalne i codzienne ludności w latach 1939–1945. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część druga 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 2004. , s. 407-466..

Okres Polski Ludowej Po zakończeniu walk o wyzwolenie miasta zabezpieczono drukarnię przy ul. Jagiellońskiej, którą przemianowano na Drukarnię Wojskową, zaś później na Zakłady Graficzne im. Komisji Edukacji NarodowejUrbańczyk Konstanty. Od „Wiadomości Bydgoskich” do „Trybuny Pomorskiej”. [w:] Kalendarz Bydgoski 1974.. W siedzibie drukarni znajdowały się redakcje pierwszych powojennych gazet bydgoskich.

Pierwszą gazetą w powojennej Bydgoszczy były „Wiadomości Bydgoskie”, których pierwszy numer ukazał się 28 stycznia 1945 r. Pismo to redagowane przez Edwarda Łabentowicza i wydawane przez Tymczasowy Komitet Obywatelski był trybuną grodzkich trosk o powojenne losy miasta. 4 marca 1945 r. miejsce „Wiadomości Bydgoskich” zajęła „Ziemia Pomorska” (z mutacją terenową „Ziemia Kujawska”), której wydawcą była Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. Gazeta ta wydawana w nakładzie 8,5 tys. egzemplarzy zamknęła działalność wydawniczą 31 grudnia 1951 r.Sucharska Anna: Kultura w Bydgoszczy w latach 1945-1980. [w:] Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. 20 lutego 1945 r. otwarto w Bydgoszczy Pomorski Oddział Polskiej Agencji Prasowej, w którym pracowali m.in. Kazimierz Czachowski, Edward Łabentowicz i Waleria DrygałaBabisiak Stanisław: Spojrzenie na prasę bydgoską. [w:] Kronika Bydgoska VI..