Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) – polski instytut badawczy prowadzący interdyscyplinarne badania naukowe nad funkcjonowaniem i efektywnością systemu edukacji w Polsce. Instytut uczestniczy w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych, przygotowuje raporty, sporządza ekspertyzy oraz pełni funkcje doradcze. Wspiera szeroko rozumianą politykę i praktykę edukacyjną. Funkcjonuje pod nadzorem Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Instytut promuje stosowanie zasady podejmowania decyzji na podstawie wyników badań i szczególnie dużą wagę przywiązuje do badań, których wyniki mogą zostać wykorzystane w praktyce i polityce edukacyjnej, zarówno na szczeblu krajowym, jak i lokalnym.
Instytut współpracuje z Głównym Urzędem Statystycznym i Centralną Komisją Egzaminacyjną, a w sieci współpracy znajdują się też samorządy terytorialne, szkoły, organizacje pozarządowe, uczelnie wyższe oraz krajowe i zagraniczne ośrodki badawcze i organizacje międzynarodowe.
Historia Instytut Badań Edukacyjnych powstał 1 lipca 1990 roku na mocy zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 29 czerwca 1990 r. w sprawie przekształcenia Instytutu Badań Pedagogicznych w Instytut Badań EdukacyjnychDz. Urz. MEN nr 5, poz. 31. Istniejący od 1972 roku Instytut Badań Pedagogicznych był sukcesorem powołanego w 1952 roku Instytutu Pedagogiki, który powstał z utworzonego w 1949 roku Państwowego Ośrodka Oświatowych Prac Programowych i Badań Pedagogicznych. alt=Budynek przy Górczewskiej 8, wówczas siedziba Państwowego Instytutu Robót Ręcznych (zdjęcie wykonane ok. 1920 r.)|mały|Budynek przy Górczewskiej 8, wówczas siedziba Państwowego Instytutu Robót Ręcznych (zdjęcie wykonane ok. 1920 r.)
Kadra Instytut Badań Edukacyjnych zatrudnia badaczy zajmujących się edukacją – socjologów, psychologów, pedagogów, ekonomistów, politologów i przedstawicieli innych dyscyplin naukowych.
Siedziba mały|Tablica informująca umieszczona na budynku przy Górczewskiej 8. W czasie Powstania Warszawskiego 1944 mieścił się w nim Powstańczy Szpital Polowy Siedzibą Instytutu Badań Edukacyjnych jest budynek usytuowany w Warszawie na ul. Górczewskiej 8, wzniesiony w latach 1912–1914 dla szkoły rzemieślniczej im. Karola Szlenkiera. W szkole w roku 1915 uruchomiono Państwowy Kurs Robót Ręcznych, a w 1920 roku przekształcono w szkołę ćwiczeń przy Państwowym Instytucie Robót Ręcznych dla Nauczycieli. Od roku 1923 do 1939 budynek był siedzibą Państwowego Instytutu Robót Ręcznych. W czasie okupacji niemieckiej w budynku otwarto niemiecką szkołę powszechną, przeniesioną później do budynku przy ul. Rozbrat 26. Po wybuchu powstania warszawskiego w budynku umieszczono punkt zborny i powstańczy szpital polowy.
Obszary badawcze Do głównych obszarów zainteresowań badawczych Instytutu należą: nowa podstawa programowa oraz problemy dydaktyk przedmiotowych – diagnoza jakości edukacji poszczególnych przedmiotów szkolnych oraz rozwój dydaktyk przedmiotowych, w tym tworzenie nowych narzędzi dla nauczycieli; socjologiczno-prawne aspekty edukacji – dostarczanie wyników przydatnych w podnoszeniu jakości otoczenia instytucjonalnego szkół oraz analiza skuteczności wdrażanych zmian organizacyjnych w systemie edukacji, w tym m.in. badania czasu i warunków pracy nauczycieli, warunków ich kształcenia, problemów kadry klas początkowych oraz rynku pracy nauczycieli; pomiar i analiza osiągnięć edukacyjnych uczniów; psychologiczne i pedagogiczne podstawy osiągnięć szkolnych – m.in. badania efektów indywidualizacji uczenia się oraz badanie dzieci, które rozpoczęły naukę w wieku sześciu lat; relacje pomiędzy systemem edukacji a rynkiem pracy, monitorowanie sytuacji osób młodych wchodzących na rynek pracy – celem tych badań jest wzmocnienie powiązania efektów edukacji z potrzebami rynku pracy oraz stworzenie systematycznej oceny podaży kompetencji i popytu ze strony pracodawców m.in. poprzez śledzenie ścieżek karier edukacyjnych i zawodowych czy badania gospodarstw domowych; uczenie się przez całe życie i badania systemu kwalifikacji; ekonomiczne uwarunkowania kształcenia, finansowanie edukacji i inne szeroko rozumiane problemy ekonomii edukacji – badanie ekonomicznych aspektów edukacji, w tym szeroko rozumianych kosztów tj. nakłady finansowe i rzeczowe, nakład czasu, nakłady ponoszone indywidualnie oraz nakłady gmin i powiatów, dylematy decyzyjne – na poziomie władz.
Publikacje IBE alt=Kwartalnik „Edukacja”|mały|Kwartalnik „Edukacja” W ramach działalności statutowej Instytut Badań Edukacyjnych wydaje corocznie publikacje i opracowania naukowe z zakresu szeroko rozumianej edukacji, a także jest wydawcą kwartalnika naukowego „Edukacja”.
Kwartalnik jest jednym z głównych polskich czasopism naukowych zajmujących się tematyką oświaty w ujęciu różnych dyscyplin nauki. Ukazuje się online. Od 1983 roku na łamach pisma prezentowane są wyniki badań prowadzonych w Polsce i za granicą, poruszane są zagadnienia związane ze zmianami wprowadzanymi w systemie edukacji oraz z monitorowaniem ich efektów, przedstawiane są zagraniczne osiągnięcia naukowe w dziedzinie pedagogiki i badań oświatowych. EDUKACJA, popularyzując doniesienia z różnych dyscyplin nauki, dąży do rozwijania wiedzy o systemie szkolnictwa na wszystkich jego szczeblach, upowszechniania prac polskiego i zagranicznego środowiska naukowego.
Półrocznik naukowy „Edukacja Biologiczna i Środowiskowa” przestał się ukazywać w 2024 roku. Czasopismo prezentowało najnowszą wiedzę z zakresu nauk przyrodniczych i wiedzy o środowisku, opracowania naukowe dotyczące dydaktyki tych dziedzin, a także nowoczesne materiały dydaktyczne i krótkie informacje na temat nowych książek, wydarzeń oraz ostatnich odkryć naukowych. Stanowiło narzędzie dla nauczycieli przedmiotów przyrodniczych oraz osób zaangażowanych w rozwijanie dydaktyki tych przedmiotów.
Projekty IBE „Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów (PISA)” Badanie PISA () realizowane jest przez międzynarodowe konsorcjum nadzorowane przez OECD (Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) i przedstawicieli krajów członkowskich. Jest to największe międzynarodowe badanie umiejętności uczniów na świecie. Realizowane co 3 lata od 2000 roku we wszystkich krajach OECD, a także w kilkudziesięciu krajach partnerskich. Polska od początku uczestniczy w badaniu. Wyniki uzyskane w badaniu są w pełni porównywalne z wcześniejszymi edycjami badania PISA w Polsce. Realizowane jest co 3 lata i za każdym razem jedna z dziedzin: umiejętności matematyczne, czytanie i interpretacja, rozumowanie naukowe – jest dziedziną wiodącą. Badanie OECD PISA jest badaniem piętnastolatków – uczniów, którzy w roku poprzedzającym badanie ukończyli lat 15.
„Międzynarodowe Badanie Wyników Nauczania Matematyki i Nauk Przyrodniczych (TIMSS)” Badanie TIMSS () w skali międzynarodowej jest koordynowane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mierzenia Osiągnięć Szkolnych – IEA z siedzibą w Amsterdamie, a w Polsce przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Obok badania PISA, TIMSS jest najważniejszym porównawczym badaniem edukacyjnym. Jest to też badanie o najdłuższej tradycji: przeprowadzono je w latach: 1995, 1999, 2003, 2007, 2011 i 2015. W pierwszej edycji uczestniczyło 41 krajów, w 2007 roku – 48 krajów, w 2011 – 63 kraje. W latach 1995 i 2008 przeprowadzono dodatkowe badanie uczniów ostatnich klas szkoły średniej, w którym mierzono wiedzę i umiejętności z matematyki i fizyki; uczestniczyło w nim 10 krajów.
„Międzynarodowe Badanie Postępów Biegłości w Czytaniu (PIRLS)” Badanie PIRLS odbywa się w cyklu pięcioletnim i przeprowadzono je dotychczas czterokrotnie – w latach 2001,2006, 2011 i 2016. Polska bierze udział w badaniu od 2006 roku. Przedmiotem pomiaru jest czytanie pod względem doświadczenia literackiego (czytanie tekstów literackich) oraz czytanie w celu uzyskania informacji (czytanie tekstów użytkowych). W badaniu udział biorą dziesięciolatki. W Polsce do badania przystąpią uczniowie czwartych klas szkół podstawowych. Badanie PIRLS w skali międzynarodowej jest koordynowane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mierzenia Osiągnięć Szkolnych – IEA z siedzibą w Amsterdamie, a w Polsce przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.
„Zintegrowany System Kwalifikacji” alt=Logo Zintegrowanego Systemy Kwalifikacji|mały|Logo Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji Na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej IBE realizuje cztery pozakonkursowe projekty związane z Zintegrowanym Systemem Kwalifikacji:
Wspieranie realizacji I etapu wdrażania Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji na poziomie administracji centralnej oraz instytucji nadających kwalifikacje i zapewniających jakość nadawania kwalifikacji Włączanie kwalifikacji innowacyjnych i potrzebnych społecznie do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji oraz ograniczenie barier w rozwoju ZSK przez wspieranie interesariuszy systemu na poziomie krajowym i regionalnym Wspieranie realizacji II etapu wdrażania Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji na poziomie administracji centralnej oraz instytucji nadających kwalifikacje i zapewniających jakość nadawania kwalifikacji w latach 2018–2020 Wsparcie rozwoju ZSK w szczególności na poziomie regionalnym poprzez wdrażanie rozwiązań i inicjatyw skierowanych do użytkowników końcowych systemu – ZSK 4
„Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji” alt=Strona internetowa Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji|mały|Strona internetowa Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji Instytut Badań Edukacyjnych odpowiada za prowadzenie i rozwój Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji, będącego obok Polskiej Ramy Kwalifikacji, kluczowym elementem Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji wdrażanego w Polsce na mocy ustawy z 22 grudnia 2015 r. Rejestr został uruchomiony w sierpniu 2016 r.
„Badanie losów absolwentów” Instytut Badań Edukacyjnych rozpoczął realizację projektu pozakonkursowego „Monitorowanie losów edukacyjno-zawodowych absolwentów i młodych dorosłych”. Badanie dotyczyć będzie absolwentów szkół zawodowych. Celem projektu jest poprawa dopasowania kształcenia zawodowego do potrzeb rynku pracy poprzez zapewnienie informacji zwrotnej o losach absolwentów szkół zawodowych na podstawie danych administracyjnych oraz przygotowanie rozwiązań pozwalających na systematyczne monitorowanie losów absolwentów szkół zawodowych. Przewidziane efekty projektu to: Narzędzia do badania wejścia absolwentów na rynek pracy Raport z pierwszej rundy monitoringu losów absolwentów: Program łączący i raportujący wyniki dotyczące losów edukacyjnych i zawodowych absolwentów szkół Wstępne rekomendacje dotyczące zmian legislacyjnych niezbędnych do wdrożenia narzędzi systemowego monitorowania losów zawodowych absolwentów.
„Promoting innovative collaborative teaching and learning (CO-LAB)” Instytut Badań Edukacyjnych prowadzi w Polsce międzynarodowy projekt CoLab ”Promoting innovative collaborative teaching and learning”, realizowany przez konsorcjum 7 europejskich instytucji. Projekt dotyczy wsparcia rozwoju zawodowego nauczycieli w zakresie innowacyjnych metod i form nauczania na lekcjach, a przede wszystkim stosowania formy pracy grupowej uczniów (tzw. ).
„ReferNet” ReferNet to sieć instytucji stworzona przez Cedefop w 2002 roku w celu zbierania informacji i monitorowania zmian w obszarze kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) w poszczególnych państwach członkowskich UE, Islandii i Norwegii. Celem sieci ReferNet jest gromadzenie informacji na temat roli, struktury i systemu zarządzania VET, a także zmian i trendów w krajowej polityce w tej dziedzinie oraz prowadzenie pogłębionych analiz wdrażania wytycznych polityki europejskiej. ReferNet wspiera także działalność Cedefop w upowszechnianiu informacji o kształceniu i szkoleniu zawodowym w krajach będących członkami sieci.
„Wpływ globalizacji na kształcenie zawodowe i dokształcanie”