thumb|Oryginalna Bursztynowa Komnata w 1917 (autochrom) Bursztynowa Komnata – zaginiony, kompletny bursztynowy wystrój komnaty z XVIII wieku zamówiony przez Fryderyka I u gdańskich mistrzów. W ciągu kilkudziesięciu lat, jakie upłynęły od zaginięcia bądź zniszczenia, stała się symbolem zaginionego skarbu.

Historia W 1701 Fryderyk I Hohenzollern zamówił wykonanie bursztynowego wystroju gabinetu w swoim podberlińskim pałacu Charlottenburg u mistrza bursztyniarskiego z Gdańska, Andreasa Schlütera. Pierwszym z realizatorów dzieła był Gottfried Wolfram, który zawodu również uczył się w Gdańsku. Dwaj następni wykonawcy – mistrzowie gdańskiego cechu – Gottfried Turau i Ernest Schacht doprowadzili do końca zamysł Schlütera. Prace nad tym trwały jedenaście lat. Dzieło było imponujące: ściany pokoju o wymiarach 10,5 × 11,5 m pokrywały precyzyjnie dobrane i obrobione kawałki bursztynu. Tworzyły płaskorzeźby, herby itp. W 1716 car Piotr I Wielki w czasie wizyty w Prusach, zachwycony arcydziełem, otrzymał je w podarunku od Fryderyka Wilhelma jako dowód przyjaźni i potwierdzenie zawartego sojuszu. Dar trafił do Petersburga – najpierw do Pałacu Letniego, a później Zimowego. Od 1743 gabinet rozbudowywano – m.in. dodano kandelabry, lustra, a także meble. W 1755 roku Imperatorka Wszechrusi Elżbieta przeniosła komnatę do pałacu w Carskim Siole.

thumb|Fragment kopii Bursztynowej Komnaty w Carskim Siole thumb|Fragment kopii Bursztynowej Komnaty w Carskim Siole W 1941 została zrabowana przez Niemców. Latem następnego roku przewieziono ją w kilkudziesięciu skrzyniach do królewieckiego zamku. Jednak w 1944 komnatę ponownie zapakowano do skrzyń i umieszczono w zamkowych podziemiach. To ostatnia pewna wiadomość na temat Bursztynowej Komnaty.

Armia Czerwona zdobyła królewiecką twierdzę 9 kwietnia 1945. Bursztynowej Komnaty nie odnaleziono. Rosjanom udało się natomiast zatrzymać kustosza zamkowego muzeum w Królewcu, który jednak zaginął lub zmarł wkrótce w niewyjaśnionych okolicznościach. Natomiast po latach do polskiego więzienia trafił również Erich Koch, gauleiter Prus Wschodnich, który zapewne zlecił jej demontaż, wywiezienie lub ukrycie. Prawdopodobnie nadzieja na uzyskanie od niego informacji o Komnacie sprawiła, że mimo skazania go na karę śmierci uniknął egzekucji (zmarł w 1986 w więzieniu w Barczewie).

Poszukiwania Bursztynowej Komnaty szukały przez lata tysiące amatorów, urzędnicy ministerstw kultury Polski, Niemiec (tak Wschodnich jak i Zachodnich) i ZSRR, oraz służby specjalne. Zatrudniano nawet radiestetów i jasnowidzów.

Skrzyń z bursztynem poszukiwano na niemieckim statku MS „Wilhelm Gustloff”, zatopionym na Bałtyku 30 stycznia 1945. Jedna z pogłosek mówi także, że była ona przewożona w samolocie, który spadł do jeziora Resko Przymorskie koło Rogowa.

Niewykluczone, że arcydzieło strawił ogień podczas pożaru zamku w Królewcu, zbombardowanego przez alianckie lotnictwo, bądź też w trakcie oblężenia miasta przez Armię Czerwoną w okresie od lutego do kwietnia 1945 roku. Inną z hipotez jest, że dzieło sztuki trafiło w ręce zamożnego i wpływowego kolekcjonera, który ukrył zachowany zabytek przed opinią publiczną.

Odtworzenie Obecnie w pałacu Katarzyny w Carskim Siole znajduje się kopia zaginionej Bursztynowej Komnaty, ukończona w 2003 r.

Prace nad rekonstrukcją komnaty rozpoczęto w 1979 r. Prowadzono je w oparciu o zachowane źródła: fotografie oraz dokumentację. Proces ten nastręczał wielu trudności, głównie ze względu na bogactwo odcieni bursztynu i konieczność precyzyjnego ustalenia ich rozmieszczenia w poszczególnych częściach pomieszczenia. Wyzwaniem dla rzemieślników okazała się także nieznajomość technologii łączenia bursztynowych elementów, stosowanej przez dawnych mistrzów gdańskich. Metodą prób i błędów zdołali odtworzyć oryginalną technikę. Sam bursztyn, jako materiał trudny w obróbce, wymagał nadania mu pożądanego kształtu w żmudnym i pracochłonnym procesie.

Dyrektorem i kierownikiem artystycznym zespołu, który przeprowadził rekonstrukcję Bursztynowej komnaty, był Aleksandr ŻurawlowGierłowski W., 2010: Biogram A. Żurawlowa w: W: Kosmowska-Ceranowicz B., Gierłowski W. (red.): Bursztyn - poglądy, opinie. Materiały z seminariów Amberif 2005-2009. Wyd. Międz. Stow. Bursztynników, Muzeum Ziemi PAN, Międz. Targi Gdańskie SA, Gdańsk - Warszawa, 2010, str. 224. ..

Kopia Bursztynowej Komnaty kosztowała 11,35 mln dolarów, a w jej uroczystym otwarciu podczas obchodów trzechsetlecia Petersburga brali udział m.in. Władimir Putin, Gerhard Schröder i George Bush.

Zobacz też

Złoty pociąg (legenda)

Przypisy

Bibliografia

Leszek Adamczewski, Zaginiona komnata. Steve Berry, Bursztynowa Komnata.

Adrian Levy, Catherine Scott-Clark, Bursztynowa komnata Bibliografia Bursztynowa komnata

Linki zewnętrzne National Geographic: Była nazywana ósmym cudem świata, ale zniknęła bez śladu! [Wyprawa na dno] (YouTube) Sekrety i skarby III Rzeszy - Bursztynowa Komnata (YouTube)

Kategoria:Bursztyniarstwo Kategoria:Królewiec Kategoria:Zabytki Rosji Kategoria:Zaginione lub zniszczone dzieła sztuki Kategoria:Puszkin (miasto)