Copernicus (55 Cancri) – gwiazda w gwiazdozbiorze Raka, znajdująca się w odległości 41 lat świetlnych od Słońca. Gwiazda ma złożony układ planetarny.

Nazwa Nazwa własna gwiazdy, Copernicus, nie jest nazwą tradycyjną, lecz została wyłoniona w publicznym konkursie w 2015 roku. Upamiętnia ona Mikołaja Kopernika, astronoma który zrewolucjonizował poglądy na temat budowy naszego układu planetarnego i kosmosu jako całości. Nazwę tę, jak również nazwy planet, zaproponowali członkowie Królewskiego Niderlandzkiego Stowarzyszenia Meteorologii i Astronomii () z Holandii. Nazwy pochodzą od nazwisk europejskich astronomów i optyków związanych z historią obserwacji teleskopowych.

Charakterystyka obserwacyjna Układ 55 Cancri znajduje się dość blisko Układu Słonecznego – według pomiarów dokonanych przez satelitę astrometrycznego Hipparcos, 55 Cancri A ma paralaksę 0,081 sekundy kątowej, co odpowiada odległości 12,3 parseka. Precyzyjniejsze pomiary sondy Gaia z 2018 roku wskazały trochę mniejszą wartość paralaksy, 0,079″, odpowiadającą odległości 12,6 pc.

55 Cancri A (Copernicus) jest gwiazdą o wielkości 5,95, jest zatem widoczna przez lornetkę, a także okiem nieuzbrojonym w nocy przy bardzo dobrej pogodzie. Czerwony karzeł 55 Cancri B jest 13 wielkości, jest więc widoczny jedynie za pomocą teleskopu.

Charakterystyka fizyczna Jest to gwiazda podwójna. Jaśniejszy składnik 55 Cancri A to żółty karzeł należący do typu widmowego G8. Ma ona temperaturę około 5200 K. Jej promień jest równy 0,98 promienia Słońca, ma ona masę równą masie Słońca w granicy niepewności pomiaru. Ma wyższą od Słońca metaliczność (zawartość pierwiastków cięższych niż hel). Jej wiek jest oceniany na co najmniej 10 miliardów lat.

Gwiazda 55 Cancri B jest czerwonym karłem typu widmowego M4,5 V. Ma temperaturę ok. 3290 K, masę równą 26% masy Słońca i promień ok. 27% promienia Słońca. Znajduje się na niebie w odległości kątowej 85,1″ od jaśniejszego składnika (pomiar z 2012 roku) i okrąża go w odległości co najmniej 1040 au; jeden obieg orbitalny trwa co najmniej 30 tysięcy lat.

Układ planetarny mały|lewo|Porównanie układu 55 Cancri z Układem Słonecznym Główną gwiazdę układu okrąża pięć znanych planet pozasłonecznych. Był to pierwszy pozasłoneczny układ planetarny, w którym odkryto tak wiele planet. Był on bardziej podobny pod względem budowy do Układu Słonecznego niż inne układy znane na początku XXI wieku. W obu systemach planety krążą po prawie kołowych orbitach, planeta–olbrzym znajduje się na dalekiej orbicie, a mniej masywne planety bliżej gwiazdy. Wszystkie znane planety układu Copernicus są jednak masywniejsze niż planety wewnętrzne Układu Słonecznego, a orbity trzech z nich przebiegają bliżej gwiazdy, niż orbita Merkurego.

W 2011 r. przy użyciu teleskopu Spitzera stwierdzono, że najbardziej wewnętrzna planeta e przechodzi przed tarczą gwiazdy, co pozwala na jej szczegółowe badania. Jej okres orbitalny (długość roku) to ok. 17 godzin 40 minut. Jest to najmniejsza planeta układu, ma średnicę dwukrotnie większą od Ziemi. Obraca się synchronicznie, stale zwrócona jedną stroną do gwiazdy. Planeta ta jest gęstsza od Ziemi, a jej natura pozostaje niewyjaśniona – proponowane były modele takie jak gorąca planeta oceaniczna, planeta węglowa złożona w dużej mierze z diamentu i wulkanicznie aktywna planeta skalista. Jednak obserwacje w podczerwieni wskazały, że najgorętszy punkt planety nie pokrywa się z najbliższym gwieździe, co oznacza, że istnieje proces przenoszący ciepło z tego punktu; obserwacje tłumaczy występowanie gęstej atmosfery, którą może tworzyć azot lub tlenek węgla.

Poniższa tabela opisuje planety układu 55 Cancri A: Towarzyszka Masa minimalna Promień Okres orbitalny[d] Półoś wielka[au] Ekscentryczność 55 Cnc Ae (Janssen) 9,35 ± 0,44 1,875 ± 0,029 0,736546 ± 1 0,0160 ± 0,0003 0,01 55 Cnc Ab (Galileo) 0,868 ± 0,028 14,651552 ± 0,000036 0,118 ± 0,002 0,0029 55 Cnc Ac (Brahe) 0,178 ± 0,007 44,3936 ± 0,0024 0,247 ± 0,004 0,088 ± 0,230 55 Cnc Af (Harriot) 0,153 ± 0,009 260,58 ± 0,15 0,802 ± 0,014 0,063 55 Cnc Ad (Lipperhey) 3,82 ± 0,13 4799 5,60 ± 0,10 0,0913 ± 0,0067

W 2025 roku odkryty został układ planetarny gwiazdy 55 Cancri B: dwie planety krążące wokół czerwonego karła. Towarzyszka Masa minimalna Okres orbitalny[d] Półoś wielka[au] Ekscentryczność 55 Cnc Bb 3,5 ± 0,8 6,7994 0,0440 ± 0,0012 0 55 Cnc Bc 5,3 ± 1,4 33,747 ± 0,035 0,130 ± 0,003 0

W 1998 r. ogłoszono prawdopodobne odkrycie pierścienia pyłów wokół 55 Cancri A. Według obliczeń dysk miał mieć promień co najmniej 40 au i być nachylony pod kątem 25°. Późniejsze obserwacje, w tym w zakresie submilimetrowym, wskazują, że obserwowane źródła emisji są obiektami tła i nie potwierdzają obecności dysku wokół gwiazdy.

Zobacz też Gwiazda Kopernika lista gwiazd w gwiazdozbiorze Raka lista gwiazd posiadających zidentyfikowane planety

Przypisy Obliczona na podstawie paralaksy i wielkości obserwowanej.

[dostęp 2018-09-05]. [dostęp 2018-09-05].

Kategoria:Czerwone karły Kategoria:Gwiazdozbiór Raka Kategoria:Gwiazdy podwójne Kategoria:Gwiazdy typu widmowego G Kategoria:Gwiazdy typu widmowego M Kategoria:Układy planetarne Kategoria:Obiekty astronomiczne nazwane od Mikołaja Kopernika