Polityczny Komitet Wyzwolenia Narodowego (gr. Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, Politiki Epitropi Ethnikis Apeleftherosis, PEEA), zwany „Rządem gór”) – rząd utworzony przez lewicowy Narodowy Front Wyzwoleńczy (EAM) dla zarządzania obszarami wyzwolonymi spod okupacji przez oddziały ELAS. Funkcjonował między marcem 1944 a majem 1944, gdy EAM zawarł porozumienie z rządem greckim na emigracji w sprawie utworzenia wspólnego rządu jedności narodowej.
Historia Polityczny Komitet Wyzwolenia Narodowego powstał w marcu 1944 z inicjatywy lewicowego Narodowego Frontu Wyzwoleńczego (EAM) – koalicji powołanej w 1941 przez Komunistyczną Partię Grecji (KKE) i inne małe partie. Jego zadaniem miało być sprawowanie władzy na terenach pozostających pod kontrolą ELAS – partyzanckiej siły zbrojnej związanej z EAM. Organ ten stanowił konkurencję wobec greckiego rządu na uchodźstwie, uznawanego przez aliantów, lecz nieposiadającego ani demokratycznej legitymizacjiKról Jerzy II Grecki w 1936 poparł zamach stanu gen. Joanisa Metaksasa, po którym w Grecji wprowadzona została dyktatura znana jako reżim 4 sierpnia. Por. , ani praktycznie żadnego poparcia w społeczeństwie okupowanej Grecji.
PEEA organizował administrację na górskich terenach wyzwolonych spod okupacji przez siły ELAS. Na terenach wyzwolonych przez ELAS powstawały instytucje nowej władzy, określanej jako władza ludowa: szkoły, placówki służby zdrowia, samorząd i milicja. W kwietniu 1944 na terenach kontrolowanych przez „rząd z gór” miały miejsce wybory do Rady Narodowej, w których wzięło udział ok. 1,8 mln osób, w tym, po raz pierwszy w historii Grecji, kobiety.
Początkowo rządem kierował Ewripidis Bakirtzis, następnie Aleksandros Swolos. W składzie PEEA w marcu 1944 znaleźli się: Kostas Gawrilidis, minister rolnictwa, Stamatis Hadzibis, minister gospodarki krajowej, Angielos Angielopulos, minister spraw gospodarczych, gen. Manolis Mandakas, minister wojska, Jeorjos Siantos, minister spraw wewnętrznych, Petros Kokalis, minister ubezpieczeń społecznych, Aleksandros Swolos, minister spraw zagranicznych, edukacji i religii oraz edukacji ludowej, Ewripidis Bakirtzis, minister zaopatrzenia, Iljas Tsirimokos, minister sądownictwa, Nikolaos Askutsis, minister transportu.
Z wymienionych do partii komunistycznej należał Siantos, a jako tajni członkowie prawdopodobnie także Kokalis i Mandakas. Hadzibis i Askutsis byli lewicowymi liberałami, Gawrilidis należał do Partii Agrarnej.
Powstanie PEEA zostało negatywnie przyjęte przez Wielką Brytanię. Winston Churchill wrogo odnosił się do lewicowego ruchu oporu w Grecji, zakładając, że zdominowana przez lewicę Grecja znajdzie się po wojnie pod kontrolą ZSRR. Równocześnie apel PEEA o utworzenie rządu jedności narodowej skłoniły część oficerów wojsk greckich na Bliskim Wschodzie, by domagać się od premiera rządu na uchodźstwie podjęcia rozmów z PEEA o utworzeniu wspólnego gabinetu. Premier rządu na emigracji Emmanuel Tsuderos podał się do dymisji i został zastąpiony przez Sofoklisa Wenizelosa, a następnie przez Jeoriosa Papandreu. Ten zwrócił się do Brytyjczyków z prośbą o pomoc w spacyfikowaniu buntu wojsk greckich, co też nastąpiło.
W maju 1944 delegacja PEEA zawarła w Bejrucie porozumienie z rządem Papandreu, na mocy którego obydwa gabinety zostały zjednoczone w Rządzie Jedności Narodowej, który stał się zarazem zwierzchnikiem całego greckiego ruchu oporu. W nowym rządzie reprezentanci EAM uzyskali jedynie pięć tek, w drugorzędnych resortach. Początkowo kierownictwo EAM żądało dla siebie reprezentacji proporcjonalnej co do znaczenia lewicy w ruchu oporu - kluczowych ministerstw i odejścia Papandreu (wenizelisty o przekonaniach antykomunistycznych). Dopiero w sierpniu kierownictwo EAM, prawdopodobnie pod wpływem radzieckiej misji wojskowej, zaakceptowało porozumienie.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Historia Grecji 1941–1944