Leonard Nelson (ur. 11 lipca 1882 w Berlinie, zm. 29 października 1927 w Getyndze) – niemiecki filozof i przedstawiciel neokantyzmu oraz Nowej Szkoły Friesa.
Życiorys Leonard Nelson był synem adwokata Heinricha Nelsona (1854-1929) i malarki Elisabeth Nelson (z rodz. Lejeune-Dirichlet, 1860-1920), wnuczki matematyka Petera Gustava Lejeune Dirichleta (1805-1859) i krewnej filozofa Mosesa Mendelssohna (1729-1786). W 1907 roku Leonard Nelson poślubił Elizabeth Schemann (1884-1954) w Berlinie-Wilmersdorf. Po ślubie para przeprowadziła się do mieszkania w Getyndze przy Nikolausberger Weg, gdzie Nelson mieszkał aż do śmierci. W tym małżeństwie urodził się syn Gerhard Nelson (ur. 7 maja 1909, zm. 1944 w II wojnie światowej we Włoszech). 5 kwietnia 1912 roku rozwiódł się. Elisabeth Nelson poślubiła później w 1917 roku filozofa Paula HenselaHolger Franke: Leonard Nelson. Verlag an der Lottbek, Ammersbek bei Hamburg 1991, s. 93.. Grób Nelsona znajduje się na cmentarzu żydowskim w Melsungen (Hesja) niedaleko Kassel.
Leonard Nelson uczęszczał do francuskiego gimnazjum w Berlinie, gdzie w marcu 1901 roku uzyskał maturę. Studia podjął na Uniwersytecie Ruprechta-Karola w Heidelbergu w zakresie filozofii, prawa, nauk przyrodniczych i nauk o literaturze. Uczęszczał na zajęcia matematyka Leo Koenigsbergera, filozofa Kuno Fischera i logika Paula Hensela. W roku 1901 przeniósł się na Uniwersytet Humboldtów w Berlinie, gdzie pozostał aż do semestru letniego 1903 roku, aby następnie przenieść się do Getyngi na Uniwersytet Georga Augusta. Tutaj uzyskał pod skrzydłami Juliusa Baumanna doktorat w 1904 roku na podstawie pracy pod tytułem Jakob Friedrich Fries und seine jüngsten Kritiker i napotkał trudności w swej akademickiej karierze przede wszystkim ze strony Edmunda Husserla. Mimo to w 1908 roku wraz Kurtem Grellingiem sformułował antynomię Grellinga-Nelsona, wersji antynomii Russella. W 1909 roku dzięki wsparciu matematyka Davida Hilberta uzyskał habilitację.
Leonard Nelson był myślicielem politycznym, który kładł nacisk na jedność filozofii i praktyki. Przejście od teoretycznej refleksji do życia etycznego było częścią jego filozoficznego programu. Nelson sformułował koncepcję etycznego socjalizmu zbliżoną do neokantowskiej szkoły marburskiej. Jednak w 1917 roku wraz z założonym przez niego Internationaler Jugend-Bund (IJB) popadł w konflikt z linią Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. W 1925 roku przewodnictwo partii podjęło uchwałę o niezgodności ich doktryn. Po wykluczeniu Nelson założył (ISK), który od 1933 roku działał w opozycji do narodowego socjalizmu.
W Kampfbund zaangażowana była również Grete Hermann, która pracowała jako prywatna asystentka Nelsona od swej obrony pracy doktorskiej w 1925 roku. Grete Hermann razem z wydała tom System der philosophischen Ethik und Pädagogik w ramach pism zebranych Nelsona.
Działalność Intelektualnym celem Nelsona była kontynuacja krytycznej filozofii Immanuela Kanta, której realizację Nelson odkrył w myśli Jakoba Friedricha Friesa. Już jako młody student Nelson wraz z przyjaciółmi założył w Berlinie i w Getyndze filozoficzną grupę dyskusyjną zwaną Nowej Szkoły Friesa (szkoły neofriesjańskiej), która programowo nawiązywała do Starej Szkoły Friesa. Do kręgów związanych Nową Szkołą Friesa zaliczyć można następujące osobistości nauki i filozofii:
matematyk Gerhard Hessenberg i fizjolog Karl Kaiser, z którymi Nelson od 1904 roku wydawał Neue Folge der Abhandlungen der Friesischen Schule; laureat Nagrody Nobla Otto Meyerhof, który kontynuował dzieło po przedwczesnej śmierci Nelsona wraz z Franzem Oppenheimerem i aż do roku 1937; psychiatra i psychoterapeuta Arthur Kronfeld, przyjaciel i kolega Otto Meyerhofa; teolog Rudolf Otto; Paul Bernays, późniejszy współpracownik Davida Hilberta; matematyk i filozof nauki Kurt Grelling; matematyk Richard Courant; fizyk Max Born; socjolog i ekonomista Carl Brinkmann i ekonomista Alexander Rüstow.
W 1913 roku oddał przewodnictwo w Jakob-Friedrich-Fries-Gesellschaft i wyznaczył Arthura Kronfelda jak zastępcę prezesa i sekretarza. Towarzystwo przetrwało I Wojnę Światową osłabione. Jedynie w 1921 roku odwołało konferencję na temat Relativitätstheorie und Kritische Philosophie.
Po zakończeniu I Wojny Światowej Nelson na wzór akademii platońskiej otworzył Akademię Filozoficzno-Polityczną.
Założył także Gesellschaft der Freunde der Philosophisch-Politischen Akademie oraz Internationaler Jugendbund.
Uczniami Nelsona i towarzyszami z Internationaler Sozialistischer Kampfbund byliDetlef Horster: Das Sokratische Gespräch in Theorie und Praxis. Leske + Budrich, Opladen 1994, s. 30.: ekonomista ; polityk SPD ; premier ; minister spraw wewnętrznych i dziennikarz .
Jego dawni towarzysze po II wojnie światowej brali udział w odbudowie instytucji demokratycznych w Republice Federalnej Niemiec. Na przykład Fritz Eberhard był członkiem Rady Parlamentarnej.
Poglądy Nawiązując do Friesa Leonard Nelson rozumie swoją filozofię jako teoretyczną i praktyczną, zorientowaną na matematyczną ścisłość, kontynuację krytycznej filozofii Immanuela Kanta. Nelson wymaga od myśli filozoficznej rygorystycznej naukowej wiarygodności i konsekwentnej realizacji przekonań we własnej praktyce i polityce.
W rozprawie Die Unmöglichkeit der Erkenntnistheorie Nelson (1911) reprezentuje pogląd, że naukowa epistemologia nie jest możliwa, ponieważ nie da się uzasadnić naukowo obiektywnej ważności poznania bez założenia tego rodzaju ważności.
W swoim słynnym wykładzie Die sokratische Methode z 1922 roku Nelson postuluje zmodyfikowaną metodę sokratejską w nauczaniu filozofii również jako sposób na ożywienie badań filozoficznych. Swoje stanowisko określa jako „neosokratyczne”.
Nelson przypisuje etyce filozoficznej ważną rolę do odegrania w przemianie obyczajowości. W centrum jego rozważań znajdowało się pojęcie interesu. Zgodnie z jego zasadą godności osobistej każde stworzenie, które może odczuwać przyjemność i ból, przysługuje prawo do poszanowania jej interesówLeonard Nelson: Vorlesungen über die Grundlagen der Ethik. Zweiter Band. System der philosophischen Ethik und Pädagogik. Göttingen-Hamburg: Verlag Öffentl. Leben, 1949. s. 10..
Nelson uważał się za etycznego, antyklerykalnego i niemarksistowskiego socjalistę. Z tej pozycji wpłynął w szczególności na socjaldemokratę jednego z głównych autorów programu godesbergerskiego.
Nelson reprezentował publicznie wegetarianizm.
Dzieła Dzieła zebrane Gesammelte Schriften in neun Bänden. Herausgegeben von Paul Bernays, , , , Grete Henry-Hermann, , , Werner Kroebel und . Meiner, Hamburg 1970–1977. Band I: Die Schule der kritischen Philosophie und ihre Methode, Band II: Geschichte und Kritik der Erkenntnistheorie, Band III: Die kritische Methode in ihrer Bedeutung für die Wissenschaft, Band IV: Kritik der praktischen Vernunft; Band V: System der philosophischen Ethik und Pädagogik, Band VI: System der philosophischen Rechtslehre und Politik, Band VII: Fortschritte und Rückschritte der Philosophie von Hume und Kant bis Hegel und Fries, Band VIII: Sittlichkeit und Bildung, Band IX: Recht und Staat.
Inne Ethische Methodenlehre. Leipzig 1915. Die Rechtswissenschaft ohne Recht. Leipzig 1917. Die sokratische Methode. W: Abhandlungen der Fries’schen Schule. Neue Folge. Hrsg. v. Otto Meyerhof, Franz Oppenheimer, . 5. Band, H. 1. Öffentliches Leben, Göttingen 1929, s. 21–78. Demokratie und Führerschaft. Berlin 1932. Ausgewählte Schriften. Studienausgabe. Hrsg. und eingeleitet von Heinz-Joachim Heydorn. Frankfurt 1974. Vom Selbstvertrauen der Vernunft: Schriften zur krit. Philosophie und ihrer Ethik. Hrsg. von Grete Henry-Hermann (Philosophische Bibliothek. Band 288). Hamburg 1975.
Publikacje pośmiertne Kritische Naturphilosophie. Mitschriften aus dem Nachlass. Hrsg. von Herrmann Kay und Jörg Schroth (Beiträge zur Philosophie, Neue Folge 233). Heidelberg 2004.
Przekłady O sztuce filozofowania. Tłum. T. Kononowicz, P. Waszczenko. Kraków 1994.
Przypisy
Kategoria:Niemieccy filozofowie nauki Kategoria:Filozofowie niemieckojęzyczni Kategoria:Filozofowie nowożytni Kategoria:Niemieccy neokantyści Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Zmarli w 1927