II Zakon franciszkański, pot. klaryski to grupa zakonów żeńskich odwołujących się w swym charyzmacie i ustawodawstwie do postaci św. Franciszka i Klary z Asyżu i należąca do rodziny zakonów franciszkańskich. Siostry żyją według Reguły św. Klary, zatwierdzonej przez papieża Innocentego IV w 1253 r., bądź Reguły papieża Urbana IV (1263) Klasztory II Zakonu znajdują się pod opieką braci I Zakonu franciszkańskiego.
Podział Nazwa zakon jest nieprecyzyjna. Obejmuje ona szereg klauzurowych instytutów żeńskich, złączonych wspólnym charyzmatem i pochodzeniem. Należą do nich: Ubogie Siostry Świętej Klary, pot. klaryski Koletanki Klaryski kapucynki, pot. kapucynki Koncepcjonistki Anuncjantki Klaryski od wieczystej Adoracji
Po II wojnie światowej upowszechniła się forma federacji klasztorów sióstr. Obecnie niewiele jest klasztorów, które nie wchodziłyby w skład jakiejś federacji klarysek.
Według danych z 1994 r. na całym świecie istniało: 588 klasztorów na Regule św. Klary, 119 klasztorów urbanistek, 58 – koletanek, 184 – klarysek kapucynek, 165 – koncepcjonistek. Brak dokładnej statystyki odnośnie do liczby sióstrL. Iriarte, Historia franciszkanizmu, s. 495, Kraków 1998.
Historia Początki Zakonu Ubogich Sióstr wiążą się z osobą św. Klary Offreduccio, która w nocy z 18 na 19 marca 1212 otrzymała welon z rąk św. Franciszka, ślubując mu posłuszeństwo. Pierwszym stałym miejscem ich pobytu był klasztor św. Damiana pod Asyżem. Trudno powiedzieć z całą pewnością, jaki styl życia prowadziły pierwsze klaryski. Z Legenda Maior (12, 2) wynika, że było to życie kontemplacyjne, różniło się jednak od życia innych kontemplacyjnych zakonów żeńskich. Ubogie Panie - jak je zwano - nie przyjmowały żadnych stałych dochodów utrzymując się z pracy rąkL. Iriarte, Historia franciszkanizmu, ss. 463-495, Kraków 1998.
Sobór laterański IV nakazał ujednolicenie prawodawstwa zakonnego; klaryski miały przyjąć Regułę św. Benedykta, a Klara – otrzymać tytuł ksieni (opatki). Było to wbrew zamierzeniom samej założycielki, pragnącej zachować ducha ubóstwa, bez uposażeń i własności. Z inicjatywy kard. Hugolina klasztorowi św. Damiana i innym wspólnotom (nazywanym damianitkami) zostały narzucone przepisy wzięte od cysterek, z pominięciem idei franciszkańskich. Kardynał już jako papież Grzegorz IX dokładał starań, by klaryski przyjmowały stałe dochody i posiadłości; zaledwie kilka wspólnot wyłamało się spod tego prawa, uzyskując przywilej ubóstwa. Były to klasztory: klasztor św. Damiana w Asyżu, klasztor w Perugii, klasztor Monticelli we Florencji, oraz klasztor w Pradze.
W latach 40. XIII w. podstawą prawną funkcjonowania klarysek była Reguła św. Franciszka, a II Zakon niejako włączony do I Zakonu franciszkańskiego. Zainspirowana tym św. Klara pisze własną Regułę, opartą na Regule niezatwierdzonej św. Franciszka. Papież Innocenty IV zatwierdza ją 9 sierpnia 1253, na dwa dni przed śmiercią Założycielki. Reguła ta, o tytule: Sposób życia Zakonu Sióstr Ubogich założonego przez św. Franciszka, zwana Regułą św. Klary, dotyczyła jedynie mniszek z klasztoru św. Damiana w Asyżu. Dla pozostałych klasztorów mniszek-klarysek normatywną stała się Reguła Urbana IV, ułożona przez kard. Gaetano Orsini i zatwierdzona przez Urbana IV w 1263. Reguła Urbana IV ustaliła nazwę zakonu: Zakon Świętej Klary, OSC. Definitywnie siostry zostały podzielone na dwie rodziny: klaryski czyli Ubogie Siostry Świętej Klary, zwane „klaryskami pierwszej Reguły” oraz klaryski-urbanistki czyli Zakon Świętej Klary, zwane „klaryskami drugiej Reguły”. Między tymi rodzinami klarysek istniała jednak więź duchowa, wyrażająca się w listach okólnych. Obie rodziny otrzymały klauzurę papieską i opiekę kapelanów I Zakonu.
W chwili śmierci Klary istniało już łącznie 111 klasztorów, a w 1300 – 413. Liczbę sióstr szacuje się w owym czasie na 15 tys. Liczne były owoce świętości pierwszego wieku istnienia II Zakonu: 11 świętych i błogosławionych.
Ruch obserwancki w łonie I Zakonu wywarł też wpływ na siostry, owocując podobną mozaiką form życia franciszkańskiego. We Francji reformą klasztorów – odrzucenia wpływów monastycyzmu benedyktyńskiego i powrotu do życia opartego na Ewangelii - zajęła się św. Koleta. W momencie jej śmierci (1447) istniały już 22 zreformowane klasztory. O ważności tej reformy świadczy fakt, iż pociągnęła ona za sobą reformę klasztorów I Zakonu, rodząc odłam zwany koletanami. We Włoszech na Regułę św. Klary przechodziły liczne klasztory urbanistek oraz tercjarek regularnych. W Hiszpanii istniały dwie niezależne gałęzie „sióstr bosych”, a w Neapolu narodziły się klaryski kapucynki (1538).
Należy jeszcze wspomnieć o dwóch gałęziach kontemplacyjnych, przez swą duchowość i okoliczności powstania włączonych integralnie w II Zakon franciszkański. Są to: koncepcjonistki, założone w Portugalii przez św. Beatrycze Meneses z Silva (zm. 1492), początkowo na regule cysterek, potem przeniesione na Regułę św. Klary, oraz anuncjatki, założone we Francji przez św. Joannę z Valois i jej spowiednika Gabriela Marię (zm. 1532), obserwanta.
W 1700 r. istniało około 1100 klasztorów wszystkich gałęzi II Zakonu. Ruch likwidacji klasztorów związany z prądami oświecenia spowodował spore straty, doprowadzając w niektórych krajach do totalnej kasaty klasztorów. W drugiej poł. XIX w. pojawiły się tendencje odnowy. Jednym z licznych zgromadzeń powstałych w tamtym czasie są Ubogie Klaryski od Wieczystej Adoracji, powiązane z kapucynami.
Przypisy
Kategoria:Zakony franciszkańskie franciszkański