Dzwonek skupiony (Campanula glomerata L.) – gatunek byliny z rodziny dzwonkowatych (Campanulaceae). Występuje w Azji (od Iranu po Japonię, na północ do Syberii) i w Europie. W Ameryce Północnej zadomowiony. W Polsce jest spotykany w całym kraju i na ogół częsty, zwłaszcza w pasie wyżyn, na pogórzu, w pasie od Wielkopolski po Pomorze Gdańskie, lokalnie rzadszy, np. na zachodnich krańcach kraju.
Morfologia thumb|left|180px|Kwiatostan thumb|left|180px|Owoce Pokrój Roślina zielna, ale z częściowo drewniejącym, krótkim kłączem, zwykle ukośnym. Łodyga pojedyncza, sztywna, zwykle do 50 cm wysokości, tępokanciasta. Owłosienie jest zmienne – słabe lub gęste, włoski krótkie lub długie, nigdy jednak nie sztywne i kłujące. Liście Dolne ogonkowe, z blaszką o nasadzie sercowatej, zaokrąglonej lub uciętej (ogonek wyraźnie oddzielony od blaszki). Blaszka wąskojajowata do lancetowatej, na brzegu drobno piłkowana. Górne liście łodygowe lancetowate i siedzące, z nasadą obejmującą łodygę. Kwiaty Bezszypułkowe, skupione w główkę na szczycie łodygi oraz w mniejsze pęczki wyrastające z węzłów w górnej części łodygi. W główce szczytowej jest zwykle kilkanaście kwiatów, a w bocznych po kilka, czasem tylko jeden. Skupienia kwiatów wsparte są listkami okrywy jajowato trójkątnymi i ostrymi. Kielichy z działkami długości połowy korony, z łatkami nieodgiętymi, lancetowatymi, zaostrzonymi i często wyciągniętymi w kończyk. Korona dzwonkowata, intensywnie fioletowa, rzadziej niebieskawa lub biaława. Kształt ma rurkowaty i długość 1,5–3 cm, z 5 łatkami wąsko jajowatymi. Szyjka słupka ma długość korony, lub jest krótsza. Owoce Torebki trójdzielne, otwierające się dziurkami u nasady. Gatunek podobny W Europie Środkowej skupione w pęczki kwiaty na szczycie pędu ma także dzwonek szczeciniasty Campanula cervicaria, który różni się: stopniowym przejściem blaszki w oskrzydlony ogonek na dolnych liściach; łodygą sztywno, kłująco owłosioną; tępymi działkami kielicha, koroną jasnoniebieską; szyjką słupka wyraźnie dłuższą od korony.
Biologia i ekologia thumb|Dolne liście z wyraźnie oddzieloną blaszką od ogonków thumb|Dzwonki skupione w ciepłolubnej murawie kwietnej Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do września. Porasta słoneczne murawy, zarośla i widne lasy. Preferuje gleby obojętne i zasadowe. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Festuco-Brometea.
Zmienność Gatunek bardzo zmienny – wyróżnia się 14 podgatunków: C. glomerata subsp. caucasica (Trautv.) Ogan. C. glomerata subsp. cervicarioides (Schult.) Arcang. C. glomerata subsp. elliptica (Kit. ex Schult.) Kirschl. – mniejsza liczba węzłów (zwykle 4–9); zwykle skąpo owłosione, rzadziej mocno; kwiatostan skupiony z wyraźnie większą główką szczytową od bocznych; korona kwiatów szczytowych zwykle ponad 2,5 cm długości; od zewnątrz naga lub owłosiona tylko na nerwach; działki wyciągnięte w kończyk. Rośnie w górach, także w Polsce; C. glomerata subsp. farinosa (Andrz. ex Besser) Kirschl. – liczne węzły (często ponad 20); owłosienie gęste, szarawe, włoski krótki; kwiatostan z główką szczytową niewiele większą od bocznych; kwiatostan złożony rozciągnięty wzdłuż łodygi; korona kwiatów zwykle do 1,8 cm długości; owłosiona od zewnątrz; działki zaostrzone, ale bez kończyka; w Polsce na niżu, zwłaszcza w pasie wyżyn; C. glomerata subsp. glomerata – podgatunek nominatywny C. glomerata subsp. hispida (Witasek) Hayek C. glomerata subsp. krylovii Olonova C. glomerata subsp. oblongifolia (Kharadze) Fed. C. glomerata subsp. oblongifolioides (Galushko) Ogan. C. glomerata subsp. panjutinii (Kolak.) Victorov C. glomerata subsp. serotina (Wettst.) O.Schwarz C. glomerata subsp. speciosa (Hornem. ex Spreng.) Domin C. glomerata subsp. subcapitata (Popov) Fed. – główka kwiatowa niewielka, często brak główek bocznych, a jeśli są to z pojedynczymi kwiatami; korona do 1,7 cm długości; C. glomerata subsp. symphytifolia (Albov) Ogan.
Nazewnictwo Gatunek nazywany jest w języku polskim na ogół konsekwentnie dzwonkiem skupionym, zarówno w źródłach współczesnych, jak i dawnych. W 1979 roku Jakub Mowszowicz zaproponował dla niego też nazwę „dzwonek główkowaty”.
Naukowa nazwa rodzajowa pochodzi ze średniowiecznej łaciny, w której campana znaczyła dzwon (campanula to zdrobnienie). Nazwa gatunkowa pochodzi od łacińskiego glomus – kłębek lub glomero – zwijam w kłębek i odnosi się do skupionych kwiatów.
Zastosowanie thumb|Odmiana 'Alba' thumb|Odmiana 'Superba' Sadzony jest od dawna jako roślina ozdobna. Jest rośliną miododajną. Jako rosnący na suchych, słonecznych siedliskach wskazywał na słabą jakość zbieranego w takich miejscach siana.
W ogrodach uprawianych jest szereg odmian: 'Acaulis' – rośliny niskie, do 25 cm wysokości, kwiaty ciemnofioletowe; 'Acaulis alba' – rośliny niskie, kwiaty białe; 'Alba' – kwiaty białe; 'Caroline' – kwiaty jasnoróżowe, z ciemnofioletowymi końcami płatków; 'Dahurica' – rośliny do 60 cm wysokości, kwiaty ciemnofioletowe; 'Joan Elliot' – rośliny do 40 cm, kwiaty okazałe, ciemnofioletowe; 'Odessa' – rośliny do 80 cm wysokości, kwiaty ciemnopurpurowe; 'Superba' – rośliny do 60 cm, kwiaty ciemnoniebieskofioletowe; wcześnie kwitnie (od maja do lipca).
Przypisy
Kategoria:Dzwonkowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza