Kolonia akademicka – określenie szkoły średniej w okresie I Rzeczypospolitej. Kolonie akademickie to szkoły założone, według Dubieckiego, przez uczelnie wyższe, przede wszystkim – Akademię Krakowską, także Akademię Zamojską. Według Michalik termin ten może też odnosić się do szkół elementarnych, zakładanych także z inicjatywy rad miejskich, władz kościelnych lub innych fundatorów, i szkół miejskich, które utożsamia ona z terminem „szkoły farne”. Jako że nauczali w tych szkołach przede wszystkim absolwenci Akademii Krakowskiej, fakt ten wpłynął w znaczącym stopniu nad ich zależność od tej akademii.
Kolonie akademickie można odróżnić od szkół różnowierczych (dysydenckich), i zakonnych, wśród których najbardziej znaczącymi były kolegia jezuickie.
Kolonie akademickie kształciły dzieci mieszczaństwa i plebsu. Szlachta często nimi pogardzała, popularne było kształcenie dzieci w domu i wysyłanie ich za granicę.
W XVI w. było ok. czterdziestu kolonii. Do najznaczniejszych należały: Szkoła Lubrańskiego (Akademia Lubrańskiego) w Poznaniu i Szkoła Nowodworska (Władysławsko-Nowodworska) w Krakowie, obydwie pod zarządem Akademii Krakowskiej. Do sławniejszych w całej Rzeczypospolitej kolonii krakowskich, należała też w latach 1756-1779 Akademia ChełmińskaMarek Grzegorz Zieliński: Chełmno : civitas totius Prussiae metropolis XVI-XVIII w. Bydgoszcz: 2007. . s. 344 i in..
W drugiej połowie XVII wieku zamknięto też wiele szkół różnowierczych, m.in. sławne szkoły w Rakowie (w tym zamknięta została Akademia Rakowska). Wiele kolonii w połowie XVII wieku dostało się pod zarząd jezuitów, którzy przekształcili je na swoje kolegia.
Przypisy
Bibliografia Marjan Dubiecki (1888). Historya literatury polskiéj na tle dziejów narodu skreślona. M. Orgelbrand. s. 177–179. () Bożena Michalik. SZKOŁA-KOLONIA AKADEMICKA I JEJ REKTORZY W WARSZAWIE STANISŁAWOWSKIEJ. Rocznik_Warszawski, r2000, t29, s91-105
Kategoria:Oświata I Rzeczypospolitej