Samuel Łazowert pseud. Roman, Podpalacz, Feliks (ur. 29 listopada 1885 w Warszawie, zm. 25 września 1937 w ZSRR) – polski i radziecki działacz komunistyczny żydowskiego pochodzenia, członek SDKPiL, SDPRR(b), KPP i KP(b)U, uczestnik rewolucji 1905–1907 i rewolucji październikowej, uczestnik wojny polsko–radzieckiej, członek Rewolucyjnej Rady Wojennej Polski w 1919 rokuAndrzej Nowak, Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 roku), Kraków 2008, s. 97., członek władz centralnych Litewsko-Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad, w latach 1935–1937 arbiter państwowy przy Radzie Komisarzy Ludowych Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Życiorys Syn Henryka. Studiował na Politechnice Warszawskiej. W latach 1903–1904 członek Związku Młodzieży Socjalistycznej, a następnie Związku Młodzieży Socjaldemokratycznej i Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. 1905 członek Centralnego Komitetu Strajkowego podczas strajków szkolnych. W tym czasie kierował pracą koła SDKPiL na Politechnice. Kilkakrotnie aresztowany za działalność rewolucyjną. W latach 1910–1911 sekretarz krakowskiej sekcji SDKPiL, a 1911–1912 członek Komitetu Warszawskiego SDKPiL. 1911–1914 członek Biura Sekcji Zagranicznych SDKPiL i zastępca sekretarza Zarządu Głównego SDKPiL. W latach 1914–1915 sekretarz Komitetu Warszawskiego SDKPiL. W lipcu 1915 aresztowany i do końca 1916 więziony w Piotrogrodzie.
Po zwolnieniu wstąpił do frakcji bolszewickiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji i został członkiem kolegium agitacyjnego Komitetu Moskiewskiego tej partii. Od marca 1917 w tymczasowym kierownictwie moskiewskiej grupy SDKPiL, w czerwcu 1917 wybrany zastępcą członka Komitetu Wykonawczego grup SDKPiL w Rosji. Członek Rady Polskiego Klubu Rewolucyjnego. Kandydat do Moskiewskiej Dumy Miejskiej z listy SDPRR(b). Podczas przewrotu październikowego członek Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego , kierował pracą milicji w jednej z moskiewskich dzielnic. W grudniu 1917 został zastępcą sekretarza do spraw polskich i komisarzem do spraw uchodźców w okręgu moskiewskim. Od stycznia 1918 zastępca członka Centralnego Komitetu Wykonawczego grup SDKPiL w Rosji.
W kwietniu 1918 został komisarzem do polskich spraw wojskowych Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. 3 stycznia 1919 został przewodniczącym Rady Wojskowo-Rewolucyjnej Zachodniej Dywizji Strzelców. W okresie od 15 marca do 9 lipca 1919 naczelnik Wydziału Politycznego i Werbunkowego Rady Wojskowo-Rewolucyjnej tej dywizji, a następnie jej komisarz. Wykładowca na Kursie Czerwonych Dowódców w Mińsku.
Od stycznia do września 1919 członek Centralnego Komitetu Wykonawczego grup Komunistycznej Partii Polski w Rosji. Był pracownikiem Wydziału Mniejszości Narodowych w Ludowym Komisariacie Oświaty Rosyjskiej Federacyjnej Republiki Radzieckiej i współredaktorem Trybuny Komunistycznej. Od 11 września 1919 działał w Biurze Wykonawczym KPP w Rosji i jako sekretarz Polskiego Biura Propagandy i Agitacji przy Komitecie Centralnym Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików).
W sierpniu 1920 reprezentował Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski przy Radzie Wojskowo-Rewolucyjnej 15 Armii, w której był zastępcą naczelnika Wydziału do spraw Komitetów Rewolucyjnych i zastępcą naczelnika Wydziału Politycznego do spraw polskich. 1922–1923 kierownik Szkoły Partyjno-Radzieckiej w Żytomierzu. W latach 1923–1930 pracował w Komitecie Centralnym Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy, w którym był kierownikiem Biura Polskiego i Wydziału Mniejszości Narodowych i zastępcą kierownika Wydziału Propagandy. Od listopada 1926 członek Biura Polskiego KC WKP(b). W latach 1927–1930 członek Komitetu Centralnego KP(b)U, a od 1927 do 1934 członek Centralnej Komisji Kontroli w tej partii. Od 1927 był członkiem Stowarzyszenia Starych Bolszewików. W latach 1931–1932 i 1934–1935 był kierownikiem Instytutu Polskiej Kultury Proletariackiej Akademii Nauk USRR, zaś w latach 1930–1933 dyrektorem Charkowskiego Instytutu Chemiczno-Technologicznego.
12 marca 1937 aresztowany przez NKWD pod zarzutem udziału w Polskiej Organizacji Wojskowej, 22 września skierowany do egzekucji. Rozstrzelany 25 września 1937. Zrehabilitowany 21 czerwca 1956.
Bibliografia Polski Słownik Biograficzny, t. XVIII, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973.
Przypisy
Kategoria:Polacy i obywatele polscy w Armii Czerwonej (1918–1946) Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1937 Kategoria:Polscy komuniści straceni w ramach czystek stalinowskich Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Królestwie Polskim (1905–1907) Kategoria:Uczestnicy wojny domowej w Rosji Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona bolszewicka) Kategoria:Ludzie związani z oświatą Kategoria:Polscy rewolucjoniści Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Absolwenci Politechniki Warszawskiej Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polacy – więźniowie polityczni w Imperium Rosyjskim Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Bolszewicy