Pesa Twist – rodzina jednoprzestrzennych tramwajów niskopodłogowych produkowanych od 2012 w zakładach Pesa w Bydgoszczy. Wśród wyprodukowanych egzemplarzy można wyróżnić pojazdy 3- i 4-członowe. Tramwajów z tej rodziny powstało łącznie 336 i są one eksploatowane w Estonii (Tallinn), Polsce (Częstochowa, Gorzów Wielkopolski, Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia, Kraków i Wrocław), Rosji (Ufa), Rumunii (Krajowa) i Ukrainie (Kijów).
Historia thumb|Fokstrot na InnoTrans 2014 thumb|2010NW na targach Trako 2015
Geneza W 2006 Pesa Bydgoszcz rozpoczęła produkcję tramwajów. Do 2008 budowano model Tramicus, a w 2010 rozpoczęto wytwarzanie wagonów z rodziny Swing. Ich konstrukcje były do siebie zbliżone – tramwaj o długości około 30 m miał 5 sekcji i poruszał się na 3 sztywnych wózkach.
Również w 2006 MPK Częstochowa rozpisało przetarg na zakup fabrycznie nowych tramwajów niskopodłogowych, gdyż z powodu planowanego otwarcia nowej linii tramwajowej wzrosły potrzeby taborowe. Przewoźnik, ze względu na zły stan torowisk, chciał zakupić tramwaje o niższym nacisku statycznym osi na tor niż to przewiduje polska norma. Innym wymogiem zamawiającego były wszystkie wózki skrętne z klasycznym osiowym zestawem kołowym.
Bydgoska Pesa zaprojektowała nową rodzinę tramwajów, która spełniała wymogi częstochowskiego przewoźnika. Powstała wersja 32-metrowa poruszająca się na czterech skrętnych wózkach. W 2010 władze Częstochowy złożyły pierwsze zamówienie na twisty, a w 2012 bydgoską fabrykę opuścił prototyp tego modelu.
Zamówienia 17 grudnia 2010 – podpisanie umowy na dostawę 7 tramwajów typu 2010N dla Częstochowy, 10 grudnia 2012 – podpisanie umowy na dostawę 30 tramwajów typu 2012N dla konurbacji górnośląskiej, 27 czerwca 2013 – podpisanie umowy na dostawę 120 tramwajów typu 71-414 dla Moskwy (zamówienie zostało później zmniejszone do 90 pojazdów), 3 lipca 2014 – podpisanie umowy na dostawę 36 tramwajów typu 2014N dla Krakowa, 15 grudnia 2014 – podpisanie umowy na dostawę 6 tramwajów typu 2010NW dla Wrocławia, marzec 2015 – podpisanie umowy na dostawę 2 tramwajów typu 2010NW dla Wrocławia, maj 2016 – podpisanie umowy ramowej na dostawę 10 tramwajów typu 71-414K dla Kijowa, sierpień 2017 – podpisanie umowy na dostawę 40 tramwajów dla Kijowa, 22 września 2017 – podpisanie umowy na dostawę 14 trójczłonowych tramwajów dwukierunkowych typu 2015N dla Gorzowa Wielkopolskiego, 15 stycznia 2018 – podpisanie umowy na dostawę 10 tramwajów typu 2010N-10 dla Częstochowy, 29 czerwca 2018 – podpisanie umowy na dostawę 35 tramwajów (typu 2012N-10 i 2017N) dla konurbacji górnośląskiej, 4 kwietnia 2019 – podpisanie umowy ramowej na dostawę 10 tramwajów dla Kijowa, 14 grudnia 2020 – podpisanie oświadczenie o skorzystaniu z opcji na 5 dodatkowych tramwajów 2017N dla konurbacji górnośląskiej, 17 lipca 2021 – podpisanie umowy na dostawę 17 tramwajów dla Krajowy, 20 grudnia 2021 – podpisanie umowy na dostawę 24 tramwajów dla Wrocławia, 25 maja 2022 – podpisanie umowy na dostawę 8 tramwajów dla Tallinna, lipiec 2022 – podpisanie oświadczenie o skorzystaniu z opcji na 15 dodatkowych tramwajów dla Tallinna, 4 lutego 2025 – podpisanie umowy na dostawę 40 tramwajów (w tym 10 dwukierunkowych) dla Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, 3 kwietnia 2025 – podpisanie umowy ramowej na dostawę 90 tramwajów dla Krakowa, 18 sierpnia 2025 – podpisanie umowy wykonawczej na dostawę 30 wagonów dwukierunkowych, 1 grudnia 2025 – podpisanie umowy wykonawczej na dostawę 20 tramwajów o długości 43m, 3 lutego 2026 – podpisanie umowy wykonawczej na dostawę 15 tramwajów jednokierunkowych 20 listopada 2025 – podpisanie umowy na dostawę 7 tramwajów dwukierunkowych dla Gorzowa Wielkopolskiego. 2 września 2026 - podpisanie umowy na dostawę 20 tramwajów dwukierunkowych dla Gdańska.
Prezentacje promocyjne Światowa premiera Twista miała miejsce we wrześniu 2012 podczas targów InnoTrans w Berlinie. W maju 2014 podczas obchodów 115-lecia tramwaju elektrycznego w Grudziądzu zaprezentowano Fokstrota (moskiewskiego Twista). Fokstrota zaprezentowano również na targach InnoTrans 2014. Wrocławskiego Twista zaprezentowano na targach Trako 2015. We wrześniu 2016 na InnoTrans zaprezentowano Krakowiaka. Dwa lata później podczas Trako 2019 zaprezentowano gorzowskiego Twista. We wrześniu 2024 w Berlinie zaprezentowano Twista dla Wrocławia.
Konstrukcja thumb|Kabina motorniczego w 2012N thumb|System informacji pasażerskiej w 2012N
Charakterystyka ogólna Twisty zaprojektowano jako tramwaje posiadające od dwóch do czterech członów. Producent oferuje pojazdy jedno- i dwukierunkowe o różnej szerokości: 2300, 2400, 2500 i 2650 mm oraz przystosowane do różnego rozstawu szyn: 1000, 1435 i 1520 mm. Konstrukcja wytrzymuje ściskanie siłą 400kN (klasa PIV normy EN-12663) i spełnia normę zderzeniową EN-15227. Dla wymagań bezpieczeństwa zaprojektowano m.in. klatkę bezpieczeństwa dla kabiny motorniczego i zderzaki pochłaniające energię zderzenia.
LiczbaczłonówDługość całkowitaPojemność(5 os./m²)222,8 m140 – 1583(wersja krótka)26,255 m1843(wersja normalna)32 m208 – 243441,9 m270 – 310źródło:
Dla Twistów przewidziano przekształtnikowy układ napędowy umożliwiający hamowanie rekuperacyjne i przemieszczanie się (w sytuacjach awaryjnych) przy wykorzystaniu energii z baterii. Tramwaj w wersji trójczłonowej może być rozpędzany poprzez silniki umieszczone w dwóch (układ osi Bo'2'2'Bo' ) lub trzech (układ osi Bo'Bo'2'Bo' ) wózkach. Wszystkie wózki są obrotowe i posiadają klasyczne osie.
Wnętrze Twistów może być częściowo lub w pełni niskopodłogowe. Przy jednych drzwiach wejściowych jest rampa wjazdowa dla podróżujących na wózkach inwalidzkich. Kolejnym ułatwieniem jest wysokość wejścia – 350 mm nad główką szyny. Przestrzeń pasażerska może być wyposażona w klimatyzację i system informacji pasażerskiejFoldery reklamowe Pesa Twist: str. 1, str. 2, Pesa Bydgoszcz, [dostęp: 2012-06-08].
Wersje TypDodatkoweokreślenieRozstawszynNapięciezasilaniaLiczbaczłonówUkładosiNaciskna ośDługośćSzerokośćLiczbai moc silnikówPrędkośćmaksymalnaMiejscasiedząceNiskapodłogaWłaściwości2010N1435 mm600 V3Bo'2'2'Bo'32 m2,4 m4 × 105 kW75 km/h59100%2012NStep1435 mm600 V332 m2,4 m4 × 105 kW70 km/h7773% 71-414Fokstrot1524 mm39,555 t26,255 m2,5 m75 km/h60100%2014N Krakowiak 1435 mm 600 V 4 42,83 m 2,4 m 70 km/h 102 2010NW1435 mm600/750 V332 m2,4 m70 km/h58100% 2015N1435 mm3 24,2 m 2,4 m70 km/h48100% 2010N-10 1435 mm 3 Bo'2'2'Bo' 32,2 m 2,4 m 4 × 105 kW 70 km/h 58 100%2017N1435 mm3~25 m5965,6% 2012N-101435 mm3~32 m7775% 145NCraiova27 m2,4 m58146NWrocław1435 mm327,36 m2,4 m40100%147NTallinn328,56 m80 km/h100% – klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej – możliwość przewozu osób na wózkach – automaty biletowe – stojaki na rowery – gniazdka elektryczne – ładowarki USB – zasobniki energii
Twist dla Częstochowy thumb|Wnętrze częstochowskiego twista Pesa zaoferowała dla Częstochowy w pełni niskopodłogową wersję 2010N (129Nb). Pojazdy są jednokierunkowe i w całości klimatyzowane, zaprojektowane dla 208 pasażerów (5 os./m²). Pierwotnie planowano tylko 45 miejsc siedzących, ale ostatecznie wersja dla Częstochowy otrzymała w sumie 59 foteli.
Są pewne niejasności co do oznaczenia typu tramwaju. W prasie można spotkać oznaczenie 129Nb, jednak na tabliczkach znamionowych widnieje 2010N.
Wersja dla MPK Częstochowa posiada system informacji pasażerskiej wyposażony w tablice diodowe. Szósty egzemplarz, który przed oddaniem do użytku został zaprezentowany na targach InnoTrans w Berlinie, został tymczasowo wyposażony w nowocześniejszy system. Po imprezie wyposażenie tramwaju zostało jednak ujednolicone. Oprócz informacji wizualnej tramwaje są wyposażone w informacje dźwiękowe. Zapowiedzi głosowe zostały nagrane przez Artura Barcisia (zapowiedzi przystanków) oraz Zygmunta Staszczyka (pozostałe komunikaty).
Twist Step dla konurbacji górnośląskiej thumb|Miejsce na wózki inwalidzkie w górnośląskim twiście Pojazdy dla Tramwajów Śląskich mają te same wymiary maksymalne pudła co 2010N, ale różnią się kształtem burt (wcięcia w dolnej części), mniejszym udziałem niskiej podłogi (73,6%), klimatyzacją tylko w kabinie motorniczego i większą liczbą miejsc siedzących (77). Zapowiedzi głosowe zostały nagrane przez Joannę Bartel. 20 śląskich twistów dodatkowo jest wyposażonych w komunikaty głosowe w języku angielskim.
Twist Fokstrot dla Moskwy thumb|Pudła Fokstrotów dla Moskwy Pojazdy są krótsze niż wcześniejsze (mają długość 26 255 mm) dzięki skróceniu środkowego członu, który jest podparty na jednym wózku, są także nieco szersze (2,5 m) i przystosowane do toru 1524 mm, dzięki czemu siedzenia przy ścianach pojazdu są umieszczone podwójnie. Fokstroty są dostosowane do większych wahań temperatury, tzn. -40 °C/+40 °C. Sylwetkę zewnętrzną Fokstrota zaprojektował Bartosz Piotrowski, a wnętrze Bartosz Piotrowski i NC.Art.
Twist Krakowiak dla Krakowa
Są to pierwsze pojazdy Pesy wyposażone w klimatyzatory HVAC firmy (po jednym na człon pojazdu + dodatkowy dla kabiny motorniczego). Wymieniony producent wyposażał tramwaje już wcześniej kupowane przez MPK Kraków. Jest to najdłuższy tramwaj wyprodukowany w Polsce, ze względu na swoją długość wymagał podzielenia na dwie części podczas transportu od producenta. Wnętrze pojazdu mieści około 300 pasażerów. Wozy mają zamontowany system informacji pasażerskiej oraz monitoring. Sylwetkę zewnętrzną krakowskiego Twista zaprojektował Bartosz Piotrowski, natomiast wnętrze Bartosz Piotrowski i NC.Art.
Twist dla Wrocławia Pojazdy zostały wyposażone w system hamowania rekuperacyjnego, a pozyskiwana w ten sposób energia jest gromadzona w superkondensatorach. Dodatkowo, MPK Wrocław zamówiło system ostrzegania o przeszkodach na drodze tramwaju. Wrocławski Twist różni się od innych pewnymi szczegółami: posiada specjalny system zapachowy, ładowarki USB.
Sylwetkę zewnętrzną wrocławskiego Twista zaprojektowali Bartosz Piotrowski i Krzysztof Nogowski, natomiast wnętrze NC.Art.
Twist dla Tallinna Tramwaje mają zostać wyposażone w nowoczesne systemy informacji, sprzedaży biletów, zliczania pasażerów, klimatyzacji, monitoringu, rekuperacji energii oraz diagnostyki online. Pojazdy będą posiadały podgrzewaną podłogę.
Eksploatacja PaństwoMiasto lub obszarPrzewoźnikTypLata dostawLiczba Tallinn TLT147N2024–2025 23 Brunszwik BSVG 2029–2030 0 z 12CzęstochowaMPK Częstochowa2010N20127Zdjęcie tabliczki znamionowej Twista nr 32010N-10202010Gorzów WielkopolskiMZK Gorzów Wielkopolski2015N2019140 z 7 Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia Tramwaje Śląskie2012N2013–2014302012N-102020–2021 82017N2020–2022 322017N-102026–20281 z 40KrakówMPK Kraków2014N2015360 z 300 z 200 z 15WrocławMPK Wrocław2010NW20158146N2024–202640Moskwa71-4142014–20161 (70)W 2023 roku zaprzestano eksploatacji tramwajów 71-414 w Moskwie, a w 2024 rozpoczęto przekazywanie ich do UfyUfa71-4142024Dostawy używanych tramwajów z Moskwy10 Krajowa RAT Craiova145N2022–202317Kijów71-414K2015–20184771-414K-22020–202110Łączna liczba: 363 z 476
Tallinn mały|Pesa 147N na linii 5 w Tallinie 25 maja 2022 podpisana została umowa na 8 tramwajów (z opcją na kolejnych 15) dla TLT. W lipcu 2022 poinformowano o skorzystaniu z całej opcji na dodatkowe tramwaje. Pierwszy tramwaj dotarł do Tallinna 29 maja 2024 i następnie rozpoczął jazdy testowe. 23 sierpnia natomiast rozpoczął jazdy z pasażerami. W połowie września 2024 do Tallinna dostarczonych było 6 tramwajów. W styczniu 2025 zakończono dostawy, a w marcu wszystkie tramwaje woziły już pasażerów.
Brunszwik We wrześniu 2026 roku Braunschweiger Verkehrs-GmbH podpisała umowę na dostawę dwunastu tramwajów Twist 3.0 z opcją na dziesięć kolejnych z których pierwsze mają trafić do operatora pod koniec 2029 roku, a finalnie mają wejść do eksploatacji w marcu 2030 roku.
Częstochowa mały|Częstochowski Twist z 2012 roku mały|Częstochowski Twist z 2020 roku