thumb|200px|Frank Macfarlane Burnet, pierwszy Australijczyk Roku thumb|200px|Joan Sutherland, Australijka Roku 1961 thumb|200px|Dick Smith, Australijczyk Roku 1986 thumb|200px|John Farnham, Australijczyk Roku 1987 thumb|200px|Gustav Nossal, Australijczyk Roku 2000 thumb|200px|Fiona Stanley, Australijka Roku 2003 thumb|200px|Tim Flannery, Australijczyk Roku 2007 thumb|200px|Lee Kernaghan, Australijczyk Roku 2008 thumb|200px|Geoffrey Rush, Australijczyk Roku 2012 Australijczyk Roku (ang. Australian of the Year) – doroczna nagroda społeczna przyznawana w Australii od 1960 roku, jako część obchodów Dnia Australii, jednego z głównych świąt państwowych, obchodzonego 26 stycznia. Gala wręczenia nagród odbywa się tradycyjnie w Canberze w przeddzień tego święta. Nagroda uważana jest za jedną z najbardziej prestiżowych w Australii, choć nie wiążą się z nią żadne gratyfikacje finansowe ani jakiekolwiek inne przywileje. Otrzymujące ją osoby stają się jednak bardzo szybko ważnymi autorytetami publicznymi.
Według organizatorów, nagroda ma za zadanie „doceniać osiągnięcia i wkład wybitnych Australijczyków”. „wskazywać wiodących obywateli, którzy są przykładem dla wszystkich” i którzy „inspirują poprzez swoje osiągnięcia i motywują do własnego wkładu w czynienie Australii lepszą”.
Historia Pomysł organizacji nagłośnionego medialnie plebiscytu pojawił się w latach 50. XX wieku w środowiskach pragnących przywrócić obchodom Dnia Australii społeczne zainteresowanie, które zmniejszało się w poprzednich dekadach. W latach 1960–1975 nagroda przyznawana była w Melbourne przez kapitułę złożoną z pięciu osób, zasiadających w niej z urzędu: premiera Wiktorii, Lorda Burmistrza Melbourne, anglikańskiego arcybiskupa Melbourne, wicekanclerza (rektora) University of Melbourne oraz przewodniczącej Narodowej Rady Kobiet. Model ten sprawiał, iż o nagrodzie decydowali w całości prominenci ze stanu Wiktoria, choć dotyczyła ona całego kraju. W efekcie w 1975 nastąpił rozłam i powstanie konkurencyjnej nagrody w Canberze, której nieformalnie patronował rząd federalny Australii. Po czterech latach równoległego działania obu kapituł, zawarto kompromis, w wyniku którego obie nagrody połączono, zaś nadzór nad nimi przejęła Narodowa Rada Dnia Australii, która wprowadziła zupełnie nowy system przyznawania wyróżnień.
Kategorie i sposób przyznawania Obecnie oprócz kategorii głównej (Australijczyk Roku) istnieją trzy kategorie dodatkowe: Młody Australijczyk Roku (od 1979, dla osób w wieku 16–30 lat), Starszy Australijczyk Roku (od 1999, dla osób mających co najmniej 60 lat) i Lokalny Bohater Australii (od 2003, dla osób szczególnie zasłużonych dla społeczności lokalnych).
Zgłosić kandydata do nagrody może każdy, np. za pośrednictwem formularza on-line, przy czym organizatorzy publikują kryteria, które powinni spełniać kandydaci. Następnie odbywa się etap regionalny plebiscytu, podczas którego w każdym stanie i terytorium Australii jury złożone z wybitnych przedstawicieli różnych dziedzin życia wyłania zwycięzców w każdej kategorii dla tego stanu lub terytorium. Następnie wybrane w podobny sposób jury ogólnokrajowe wskazuje zwycięzców federalnych spośród laureatów stanowych i terytorialnych.
Lista wyróżnionych Australijczyk Roku rok laureat stan/terytorium działalność 1960 Frank Macfarlane Burnet Wiktoria laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny 1961 Joan Sutherland Nowa Południowa Walia śpiewaczka operowa 1962 Jock Sturrock Wiktoria żeglarz 1963 John Carew Eccles Wiktoria laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny 1964 Dawn Fraser Nowa Południowa Walia pływaczka 1965 Robert Helpmann Australia Południowa aktor, tancerz, choreograf 1966 Jack Brabham Nowa Południowa Walia kierowca wyścigowy 1967 The Seekers Wiktoria zespół muzyczny 1968 Lionel Rose Wiktoria bokser 1969 Richard Casey Queensland polityk, gubernator generalny Australii 1970 Norman Thomas Gilroy Nowa Południowa Walia duchowny katolicki, pierwszy australijski kardynał 1971 Evonne Goolagong Nowa Południowa Walia tenisistka 1972 Shane Gould Nowa Południowa Walia pływaczka 1973 Patrick White Nowa Południowa Walia pierwszy australijski laureat Literackiej Nagrody Nobla 1974 Bernard Heinze Wiktoria muzyk, dyrygent 1975 (Melbourne) John Warcup Cornforth Nowa Południowa Walia laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii 1975 (Canberra) Alan Stretton Wiktoria dowódca akcji ratunkowej po cyklonie Tracy (1974) 1976 Edward Dunlop Wiktoria lekarz, przywódca australijskich jeńców w czasie II wojny światowej 1977 (Melbourne) Raigh Roe Australia Zachodnia przewodnicząca Związku Kobiet Wiejskich 1977 (Canberra) Murray Tyrrell Wiktoria urzędnik państwowy, działacz ekologiczny 1978 (Melbourne) Galarrwuy Yunupingu Terytorium Północne działacz aborygeński 1978 (Canberra) Alan Bond Nowa Południowa Walia przedsiębiorca, sponsor żeglarstwa 1979 (Melbourne) Harry Butler Australia Zachodnia przyrodnik, działacz ekologiczny 1979 (Canberra) Neville Bonner Queensland pierwszy aborygeński senator federalny 1980 Manning Clark Australijskie Terytorium Stołeczne historyk 1981 John Crawford Nowa Południowa Walia ekonomista 1982 Edward Williams Queensland przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Wspólnoty Narodów w Brisbane 1983 Robert de Castella Australijskie Terytorium Stołeczne biegacz, maratończyk 1984 Lowitja O’Donoghue Australia Południowa działaczka aborygeńska 1985 Paul Hogan Nowa Południowa Walia aktor 1986 Dick Smith Nowa Południowa Walia przedsiębiorca, pasjonat lotnictwa, filantrop 1987 John Farnham Wiktoria piosenkarz i muzyk 1988 Kay Cottee Nowa Południowa Walia żeglarka 1989 Allan Border Nowa Południowa Walia krykiecista 1990 Fred Hollows Nowa Południowa Walia lekarz i działacz humanitarny 1991 Peter Hollingworth Wiktoria duchowny anglikański, działacz społeczny 1992 Mandawuy Yunupingu Terytorium Północne muzyk i działacz aborygeński 1994 Ian Kiernan Nowa Południowa Walia działacz ekologiczny 1995 Arthur Boyd Nowa Południowa Walia artysta malarz 1996 John Yu Nowa Południowa Walia lekarz pediatra, dyrektor szpitala dziecięcego 1997 Peter Doherty Queensland laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny 1998 Cathy Freeman Queensland lekkoatletka 1999 Mark Taylor Nowa Południowa Walia krykiecista 2000 Gustav Nossal Wiktoria lekarz immunolog, działacz społeczny 2001 Peter Cosgrove Nowa Południowa Walia generał, dowódca sił pokojowych w Timorze Wschodnim 2002 Patrick Rafter Queensland tenisista 2003 Fiona Stanley Australia Zachodnia lekarz epidemiolog 2004 Steve Waugh Nowa Południowa Walia krykiecista 2005 Fiona Wood Australia Zachodnia chirurg plastyczna, specjalistka leczenia oparzeń 2006 Ian Frazer Queensland lekarz immunolog, wynalazca szczepionki na raka szyjki macicy 2007 Tim Flannery Nowa Południowa Walia przyrodnik, badacz zmian klimatu 2008 Lee Kernaghan Queensland muzyk country 2009 Michael Dodson Australijskie Terytorium Stołeczne prawnik, działacz aborygeński 2010 Patrick McGorry Wiktoria lekarz psychiatra, ekspert w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży 2011 Simon McKeon Wiktoria działacz społeczny 2012 Geoffrey Rush Wiktoria aktor 2013 Ita Buttrose Nowa Południowa Walia dziennikarka i przedsiębiorca 2014 Adam Goodes Nowa Południowa Walia zawodnik futbolu australijskiego2015Rosie BattyWiktoriadziałaczka społeczna2016David MorrisonAustralijskie Terytorium Stołecznegenerał, emerytowany dowódca Australian Army2017Alan Mackay-SimQueenslandnaukowiec (biomedycyna) specjalizujący się w leczeniu urazów rdzenia kręgowego2018Michelle SimmonsNowa Południowa Walianaukowiec specjalizująca się w zagadnieniach mechaniki kwantowej2019Craig Challen Australia Zachodnianurkowie jaskiniowi uczestniczący w akcji ratunkowej w jaskini Tham LuangRichard Harris2020James MueckeAustralia Południowachirurg okulista, założyciel Sight for All2021Grace TameTasmaniarzecznik ofiar napaści na tle seksualnym2022Dylan AlcottWiktoriaparaolimpijczyk, rzecznik praw osób niepełnosprawnych2023Taryn BrumfittAustralia Południowapisarka, dziennikarka, reżyserka filmów dokumentalnych i działaczka społeczna, założycielka Body Image Movement2024Georgina LongNowa Południowa Walianaukowcy specjalizujący się w badaniach nad czerniakiemRichard Scolyer2025Neale DaniherWiktoriazawodnik futbolu australijskiego2026Katherine Bennell-PeggAustralia Południowainżynier kosmiczna, kandydatka na astronautkę
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kultura w Australii Kategoria:Nagrody