Poręba

Poręba – miasto w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, nad Czarną Przemszą. Pomimo administracyjnej przynależności do województwa śląskiego od 1999 r., kulturowo, historycznie i geograficznie jest częścią Małopolski i dawnej ziemi krakowskiej.

Od 1933 roku ścisły obszar Poręby dzieli się na trzy sektoryKielecki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 27, poz. 182: Poręba I (Nowa Wieś i osiedle fabryczne) Poręba II (wieś Poręba) Poręba III (wieś Kierszula)

W skład miejscowości wchodzą także dawne wsie: Dziechciarze, Krawce, Niwki i Krzemenda.

Przez miasto przepływa Czarna Przemsza.

mały|Poręba – widok z samolotu

Demografia Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 8808 100 4598 52,2 4210 47,8gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 220 114,8 105,1

Piramida wieku mieszkańców Poręby w 2014 r.: 600x400px

Integralne części miasta Poręba + SIMC Nazwa Rodzaj0945545 Dziechciarze część miasta0945574 Kierszula część miasta0945597 Krawce część miasta0945611 Krzemenda część miasta0945640 Niwki część miasta

Historia Osada założona została w XIV wieku. Pierwsza wzmianka o Porębie pochodzi z 1373 roku.

Do 1954 roku siedziba gminy Poręba. W 1957 roku uzyskała status osiedla. W latach 1973–1975 i od 1982 r. była samodzielnym miastem. W latach 1975–1982 położona w granicach Zawiercia. Na terenie dzisiejszej Poręby istniało dawniej wielkie rozlewisko wodne zwane Czarnym Jeziorem. Od tego jeziora Poręba wzięła część swej pierwotnej nazwy. W 1375 osada nosiła nazwę Czarnej Poręby i należała do nijakiego Morawczyka Krzywosąda, zwanego pospolicie Krzywakiem. W XV wieku nazwa została zmieniona na Porębę Mrzygłodzką i przeszła w ręce szlachcica Pileckiego. W XVI wieku osadnictwo tych terenów na prawie magdeburskim spowodowało znaczny rozkwit Poręby. Spore tereny leśne, złoża węgla brunatnego i innych rud sprzyjały rozwojowi przemysłu. W miejscowych lasach wypalano węgiel drzewny. Rozwijał się wytop żelaza oraz stali.

Po III rozbiorze Polski, w 1795 roku, wybudowano w zakładach, w Porębie pierwszy piec do przetapiania rudy. Uruchomienie pieca odlewniczego stworzyło z Poręby ośrodek przemysłowy. Odlewano rury żelazne, elementy do młynów, cegielni oraz innych fabryk, a także na potrzeby rolnictwa. Odlewnia odlewała naczynia emaliowane i urządzenia sanitarne. W tym czasie powstawało wiele nowych osiedli. W latach 1930–1935 wybudowano trzy szkoły podstawowe. W czasie II wojny światowej, zmieniono nazwę Poręby na „Haudorf”. Jeszcze przed I wojną światową w fabryce rozpoczęto produkcję obrabiarek, a po II wojnie światowej obrabiarek ciężkich.

thumb|System Identyfikacji Miejskiej w Porębie

Turystyka Poręba słynie także z lokalnej potrawy zwanej prażonkami (ziemniaki pokrojone w grube plastry pieczone razem z kiełbasą, boczkiem, cebulą i innymi składnikami). Unikatem jest też naczynie do ich przyrządzania jest to kociołek produkowany w Porębie od ponad 200 lat. Współcześnie ten odlew żeliwny posiada trzy nóżki i pokrywę, która jest do garnka dociskana śrubą. Jednak dawniej potrawę w garnku przykrywano odwróconą darnią trawy.

Co roku w Porębie urządzany jest Światowy Festiwal Prażonek, gdzie mieszkańcy wspólnie pieką i gustują prażonki. Główną atrakcją festiwalu jest prażenie wielkiego żeliwnego kotła wypełnionego 160 kg ziemniaków.

Zabytki thumb|Wieża wyciągowa do transportu wsadu wielkopiecowego z 1798 roku wieża wyciągowa w Porębie z 1798 roku – jeden z najstarszych zabytków techniki w województwie śląskim; zabytkowe kapliczki z przełomu XVIII i XIX wieku znajdujące się w Porębie i Górce; pałacyk z przełomu XVIII i XIX wieku obecnie poczta; pałacyk z XIX wieku obecnie urząd miasta; neogotycki kościół pw. Zesłania Ducha Świętego z lat 1901–1908 (należący do parafii św. Józefa Oblubieńca NMP); stary piec odlewniczy (wspomniana wyżej wieża wyciągowa to fragment pieca odlewniczego); Dąb „Bartek”, liczący ponad 700 lat, obwód 600 centymetrów – najstarszy pomnik przyrody w województwie śląskim; dwie lipy liczące około 300 lat, znajdujące się na Krzemiendzie przy trasie Zawiercie – Siewierz; starodrzew 92 dębów przy ul. Przemysłowej; hala starego zakładu z 1898 roku (spłonęła 2 czerwca 2008 roku – pozostały jednak mury zewnętrzne); karczma z II połowy XIX wieku w Niwkach.

Transport

Drogowy Chmielnik – Jędrzejów – Szczekociny – Zawiercie – Poręba – Siewierz – Tarnowskie Góry – Gliwice – Rybnik – Wodzisław Śląski

Kolejowy Linia kolejowa nr 182 Tarnowskie Góry – Zawiercie.

Lotniczy Poręba oddalona jest ok. 20 km od Portu Lotniczego w Pyrzowicachthumb|Przystanek autobusowy w Porębie

Obiekty sportowe Stadion Miejski w Porębie Teren MOSIR: Boisko do siatkówki plażowej, Ścianka do squasha, Brodzik dla dzieci, Plaża miejska Dwa zalewy Poręba I i Poręba II Boisko do gry w piłkę nożną, piłkę siatkową i koszykówki przy ZS w Porębie Hala widowiskowo-sportowa należąca do Szkoły Podstawowej Nr 1 im. Wojska Polskiego w Porębie Orlik 2012

Edukacja Przedszkola Przedszkole Miejskie nr 1 im. Misia Uszatka w Porębie. Przedszkole nr 2 w Szkole Podstawowej nr 2 im. Jana Pawła II w Porębie

Szkoły podstawowe Szkoła Podstawowa nr 1 im. Wojska Polskiego w Porębie Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II w Porębie

Szkoły średnie Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół w Porębie Technikum w Zespole Szkół w Porębie Szkoła dla dorosłych w Zespole Szkół w Porębie

Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kościół Świętego Józefa Oblubieńca NMP Kościół rzymskokatolicki: parafia Najświętszej Maryi Panny Anielskiej parafia św. Jerzego parafia św. Józefa Oblubienica Najświętszej Maryi Panny Świadkowie Jehowy: zbór Poręba (Sala Królestwa ulica Zakładowa 11)

Współpraca międzynarodowa Miasta partnerskie Kraj Miasto 25x25px Winniki 30x30px Kistelek

Sąsiednie gminy Łazy, Myszków, Siewierz, Zawiercie

Zobacz też Poręba (województwo śląskie)

Przypisy

Linki zewnętrzne Urząd Miasta Poręba

Kategoria:Miasta w województwie śląskim Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku