thumb|240 px|Nikołaj Samokisz „Atak litwinów” (1912), obraz przedstawiający bitwę pod Borodino, w której pod mianem litwinów w 1812 r. brał udział późniejszy Lejb-Gwardyjski Moskiewski Pułk. thumb|250 px|Szeregowy i adiutant z Litewskiego Pułku Lejbgwardii, 1862 thumb|250px|Cerkiew św. Michała Archanioła w Warszawie, cerkiew pułkowa Litewski Pułk Lejbgwardii (, Litowskij lejb-gwardii połk) – pułk piechoty okresu Imperium Rosyjskiego, sformowany 12 października 1817, rozformowany w 1918 r.
Charakterystyka Stacjonował Warszawie. W przededniu I wojny światowej pułk etatowo posiadał cztery bataliony po cztery kompanie oraz kompanię tyłową. Kompania piechoty czasu wojny liczyła około 240 żołnierzy i 4–5 oficerów. Na szczeblu pułku występował także pododdział karabinów maszynowych (8 km), łączności (w tym 14 konnych gońców i 21 telefonistów) i zwiadowczy (64 zwiadowców, w tym 4 kolarzy). W sumie pułk liczył około 4000 żołnierzy. Doświadczenie zdobyte podczas walk na frontach I wojny światowej skutkowało zmianami organizacyjnymi. Pod koniec 1915 powstały pododdziały „grenadierskie”. Były to czwarte plutony każdej kompanii piechoty złożone z „dzielnych i energicznych mężczyzn” wyposażonych w dziesięć granatów, saperkę i nożyce do cięcia drutu. Inne pododdziały grenadierskie uzbrojone były w rewolwery, karabinki, szable lub krótkie piki. Do zadań grenadierów należało prowadzenie wypadów, szturmów i kontrataków. Podczas szturmów mieli oni współpracować z saperami, wychodząc na tyły przeciwnika i poszerzając wyłomy w zasiekach.
Kalendarium (daty według kalendarza juliańskiego)
Do 12 października 1817 miano Litewskiego nosił Moskiewski Pułk Lejbgwardii, który pod tą nazwą uczestniczył w bitwie pod Borodino. 12 października 1817 – znajdujący się od 1814 w Warszawie w składzie gwardii przybocznej przy cesarzewiczu Konstantym Pawłowiczu 3 batalion z Lejbgwardyjskiego Pułk Litewskiego stał się podstawą do powołania nowego Pułku Litewskiego na prawach starej gwardii. Skład pułku uzupełniono żołnierzami z innych oddziałów oraz obywatelami Królestwa Kongresowego 16 kwietnia 1818 – pułk składał się z 2 batalionów, zawierających po jednej kompanii grenadierów i po 3 kompanie fizylierów. 18 listopada 1830 – po nocy listopadowej pułk wraz z innymi oddziałami rosyjskimi został skoncentrowany w okolicach Wierzbna 21 listopada 1830 – pułk otrzymał rozkaz opuszczenia Kongresówki 2 grudnia 1830 – pułk przekroczył granice Królestwa Polskiego na Bugu w okolicach Włodawy 1831 - pułk uczestniczył w tłumieniu powstania listopadowego 13 lutego 1831 – pułk znajdował się w rezerwie podczas bitwy o Olszynkę Grochowską 1 kwietnia 1831 – przy pułku sformowano 2 kompanie rezerwowe 7 czerwca 1831 – udział w bitwie pod Ponarami 12 czerwca-7 lipca 1831 – pułk wchodził w skład oddziałów rosyjskich operujących przeciwko korpusowi gen. Antoniego Giełguda przy granicy pruskiej 25 lipca 1831 – pułk wszedł w skład Wydzielonego Korpusu Gwardii (wcześniejszy Samodzielny Korpus Litewski) 6 sierpnia 1831 – pułk przekroczył Wisłę i połączył się z resztą Korpusu Gwardii, a następnie uczestniczył w szturmie Warszawy maj-listopad 1849 – pułk uczestniczył w rosyjskiej interwencji przeciw powstańcom węgierskim, nie biorąc jednak udziału w walce 29 sierpnia 1877 – pułk wyruszył z Warszawy na wojnę z Turcją, a następnie uczestniczył w bitwach: pod Teliszem, pod Plewną i pod Taszkisenem 4 stycznia 1878 – pułk uczestniczył w bitwie pod Płowdiwem 1914 – I wojna światowa: bitwa nad jeziorami mazurskimi, pod Łodzią 3 kwietnia, 31 maja 1918 – rozformowanie pułku na podstawie rozkazów Komisariatu ds. Wojskowych Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich
Żołnierze pułku Szefowie pułku 12 X 1817–15 VI 1831 – wielki książę, cesarzewicz Konstanty Pawłowicz 25 VI 1831–28 VIII 1849 – wielki książę Michał Pawłowicz 6 XI 1856–4 III 1917 – wielki książę Mikołaj Mikołajewicz (młodszy) 26 VII 1872–8 I 1874 – generał-feldmarszałek, hrabia Fiodor Berg (wiceszef)
Dowódcy pułku 22.01.1818– 01.06.1829 – generał major Wasilij Michajłowicz Kiszkin (Василий Михайлович Кишкин) 28.07.1829– 24.10.1831 – generał major Karl Engelman (Карл Михайлович Энгельман) 24.10.1831– 22.09.1841 – generał major Paweł Jakowlewicz de Witte (Павел Яковлевич де Витте) 22.09.1841– 06.12.1849 – generał major Wasilij Antonowicz von Ammondt (Василий Антонович Аммондт) 06.12.1849– 04.05.1855 – generał major, baron Nikołaj Antonowicz Zalc (Николай Антонович Зальц) 04.05.1855– 23.11.1855 – generał major Dmitrij Pietrowicz Fiodorow (Дмитрий Петрович Фёдоров) 23.11.1855– 18.06.1863 – generał major baron Nikołaj Iwanowicz Meller-Zakomielskij (Николай Иванович Меллер– Закомельский) 18.06.1863– 17.07.1864 – generał major Otton Wasilewicz Furugelm (Оттон Васильевич Фуругельм) 19.07.1864– 30.08.1869 – generał major Wasilij Wasilewicz Katalej (Василий Васильевич Каталей) 30.08.1869– 17.08.1874 – generał major świty, baron Andriej Nikołajewicz Korf (Андрей Николаевич Корф) 17.04.1874– 01.12.1878 – fligeladiutant pułkownik (od 18.12.1877 generał major świty) baron Karł-Władimir Gienrichowicz Arpsgofen (Карл-Владимир Генрихович Арпсгофен) 01.12.1878– 20.11.1886 – generał major Aleksandr Karłowicz Wodar (Александр Карлович Водар) 30.11.1886– 08.02.1895 – generał major Konstantin Aleksandrowicz Weis (Константин Александрович Вейс) 08.03.1895– 13.12.1898 – generał major, baron Gustaw– Aleksandr von Ferdinandowicz von Kotien (Густав– Аксель Фердинандович фон Котен) 20.03.1899– 27.01.1901 – generał major Michaił Aleksandrowicz Paszkow (Михаил Алексеевич Пашков) 22.03.1901– 30.04.1903 – generał major Andriej Dmitrijewiczm Wsiewołożskij (Андрей Дмитриевич Всеволожский) 09.06.1903– 30.08.1908 – generał major Władimir Ołochow (Владимир Аполлонович Олохов) 10.10.1908– 31.12.1913 – generał major Aleksandr Wasilewicz Szeremietow (Александр Васильевич Шереметов) 31.12.1913– 24.06.1915 – generał major Konstantin Konstantinowicz Schildbach (Константин Константинович Шильдбах) 24.06.1915– 28.10.1916 – generał major Josif Kazimirowicz Kononowicz (Иосиф Казимирович Кононович) 28.10.1916– 10.08.1917 – generał major Wadim Pietrowicz Razgildejew (Вадим Петрович Разгильдеев) 10.08.1917– 22.10.1917 – pułkownik Michaił Nikołajewicz Esmont 22.10.1917– 25.10.1917 – pułkownik Borys Władimirowicz Amielung (Борис Владимирович Амелунг) 25.10.1917– 02.12.1917 – pułkownik Władimir Wiktorowicz Korsak (Владимир Викторович Корсак) 02.12.1917– 21.02.1918 – kapitan Bohdan Konstantinowicz Kołczygin (Богдан Константинович Колчигин) 21.02.1918– 12.03.1918 – pułkownik Michaił Esmont Inni żołnierze pułku Nikołaj Judenicz Siergiej Mieżeninow Adolf Paqualen
Podporządkowanie Lipiec 1914: 23 Korpus Armijny – Warszawa 3 Dywizja Piechoty Gwardii – Warszawa I Brygada – Warszawa Litewski pułk lejbgwardii – Warszawa
Pozostałe informacje Od nazwy pułku pochodzi nazwa ulicy Litewskiej w Warszawie.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Маркграфский А., История Лейб-гвардии Литовского полка, Варшава, 1887. Лейб-Гвардии Литовский полк Umundurowanie żołnierzy Litewskiego Pułku Lejbgwardii: szeregowy w l. 1817-25, podoficer w l. 1818-25, oficer młodszy (ober-oficer) w l. 1818-20, oficer starszy (sztab-oficer) w l. 1818-20
Kategoria:Gwardyjskie pułki piechoty Imperium Rosyjskiego Kategoria:Wojsko rosyjskie w Warszawie Kategoria:Armia Imperium Rosyjskiego w Królestwie Kongresowym Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1817