Organizacje monarchistyczne w III Rzeczypospolitej – stowarzyszenia i partie polityczne o charakterze monarchistycznym działające w okresie III Rzeczypospolitej.

Najważniejsze stowarzyszenia Klub Zachowawczo-Monarchistyczny

Najistotniejszą niepartyjną współczesną organizacją kojarzoną z ideami monarchistycznymi jest działający od 7 marca 1988 Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, do którego należą m.in. znani politycy i publicyści. Nie postuluje on jednak wprowadzenia ustroju monarchistycznego, a skupia środowiska silnie konserwatywne. Organizacja Monarchistów Polskich Organizacja Monarchistów Polskich powstała 16 listopada 1989, zarejestrowana jest jako stowarzyszenie zwykłe (do 16 października 1990 działała pod nazwą Międzystanowa Organizacja Monarchistyczna). Jest organizacją tradycjonalistyczną, kontrrewolucyjną i antysocjalistyczną, mającą na celu przywrócenie monarchii katolickiej. Do 1994 współpracowała z KZM. Liczy kilkudziesięciu członków. Organizację charakteryzują w dużym stopniu legitymizm i tradycjonalizm katolicki. Część jej członków jest sedewakantystami. Od początku powstania OMP jej prezesem jest wieloletni działacz Unii Polityki Realnej (od 2011 związany z Kongresem Nowej Prawicy) Adrian Nikiel. Od listopada 1999 do grudnia 2011 funkcję Strażnika Praw (przewodniczącego Sądu Honorowego) pełnił Norbert Wójtowicz. Członkami honorowymi OMP są Jacek Bartyzel i Tomasz Gabiś. Członkiem zwyczajnym OMP jest polityk Nowej Nadziei Robert Iwaszkiewicz, który w latach 2014–2019 pełnił mandat deputowanego do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji z listy KNPPaweł Korzondkowski: Organizacja Monarchistów Polskich – historia i idea. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Finansów i Prawa w Bielsku-Białej” nr 3 (2015).

Działalność OMP obejmuje głównie publicystykę i organizowanie spotkań mających na celu promocję idei legitymistycznych. OMP prowadzi Portal Legitymistyczny (legitymizm.org) i wydaje pismo „Rojalista. Pro Patria”. W serii „Biblioteka Rojalisty” ukazały się książki i broszury m.in. takich autorów, jak Adrian Nikiel, Jacek Bartyzel, Artur Ławniczak i Norbert WójtowiczM.in.: A. Nikiel, Narodowy konserwatyzm; A. Nikiel, Głos skrajny; J. Bartyzel, Legitymizm. Historia i teraźniejszość; N. Wójtowicz, Wielki Mistrz w walce z Kościołem; N. Wójtowicz, „Żydomasoneria" w propagandzie publicystyki II Rzeczypospolitej; N. Wójtowicz, Organizacja Monarchistów Polskich jako przejaw młodzieżowej skrajnej prawicy (1989–1998).. W listopadzie 2009 OMP ustanowiła dwa odznaczenia: Krzyż Jubileuszowy OMP i Krzyż Świętego Kazimierza Królewicza.

OMP posiada kilka oddziałów regionalnych. W 2008 w wyniku konfliktu z organizacji wyłamał się powołany w 2003 oddział lubelski, także rejestrując się (8 maja 2008, jako stowarzyszenie) pod nazwą Organizacja Monarchistów Polskich. Prezesem lubelskiej OMP został Łukasz Kluska (syn Romana Kluski). Ugrupowanie, w przeciwieństwie do OMP Adriana Nikiela, odcięło się od sedewakantyzmu i innych ruchów niezgodnych z aktualną doktryną Kościoła katolickiego. W 2010 stowarzyszenie Łukasza Kluski przekształciło się w Katolicki Instytut Apologetyczny, który m.in. organizuje spotkania z duchownymi Bractwa Świętego Piusa X. W eurowyborach w 2014 Łukasz Kluska kandydował z listy Ruchu Narodowego w okręgu małopolsko-świętokrzyskim, otrzymując 1039 głosówSerwis PKW – Wybory 2014.

Ogólnopolski i Polonijny Konwent Monarchistów Ogólnopolski i Polonijny Konwent Monarchistów był stowarzyszeniem zwykłym mającym siedzibę w Częstochowie. Organizacja działała w latach 1997–2016Dane na temat OiPKM, ngo.pl, jej prezesem byli kolejno Władysław Leżyński i Marian Kasprzak. Od 2008 w ramach Porozumienia Monarchistycznego ugrupowanie współpracuje z partią Polski Ruch Monarchistyczny. Uznaje tytuły szlacheckie i arystokratyczne nadawane przez Leszka Wierzchowskiego.

Konfederacja Spiska Konfederacja Spiska jest sądownie zarejestrowanym stowarzyszeniem polskich monarchistów, powstałym 17 września 2006 na zamku Starostów Spiskich w Lubowli na Słowacji. Statutowym celem stowarzyszenia jest przywrócenie monarchii w Polsce na drodze demokratycznych przemian ustrojowych. Związane ze stowarzyszeniem są organizacje takie jak Polska Konfederacja Katolickich Przedsiębiorców, Fundacja Korony Polskiej oraz Rycerski Zakon Korony Polskiej Świętego Kazimierza Królewicza, a także powołana w 2015 Królewska Akademia Biznesu i Dyplomacji.

Związek Monarchiczno-Reakcyjny Związek Monarchiczno-Reakcyjny to organizacja o charakterze kontrrewolucyjnym, monarchistycznym i narodowo katolickimStrona ZMR zarejestrowana sądownie w 2025, z siedzibą w JutrosinieInformacje w wyszukiwarce podmiotów KRS. Jej prezesem jest Tomasz Goździk. Popiera ona katolicką monarchię dziedziczną.

Partie polityczne Polski Ruch Monarchistyczny 30 sierpnia 1991 została zarejestrowana partia Polski Ruch Monarchistyczny, której założycielem i przywódcą jest Leszek Wierzchowski. 2 marca 2004 została wykreślona z ewidencji, lecz 22 kwietnia 2005 ponownie zarejestrowano partię o takiej nazwie. Ugrupowanie działa zarówno na terenie Polski, jak i w środowiskach polonijnych w różnych krajach. Jego siedziba mieści się w Katowicach (wcześniej znajdowała się w Sosnowcu). Hasłem partii jest „Bóg-Król-Honor-Ojczyzna”. PRM potwierdza stare tytuły szlacheckie i arystokratyczne oraz nadaje nowe „za zasługi”. Nadaje również własne ordery i odznaczenia monarchistyczneInformacje na stronie PRM. Liczebność ugrupowania wynosiła niegdyś około 1100 członkówInformacje na stronie PRM. Opowiada się ono za państwem rządzonym przez dziedzicznego króla w systemie monarchii konstytucyjnejDeklaracja ideowo-programowa Polskiego Ruchu Monarchistycznego na stronie partii. Za fundament swoich działań uważa Konstytucję 3 maja. Przy partii działają Fundacja „Polska Korona” i Zakon Rycerzy Polskiej Korony. Organem prasowym PRM jest „Nowa Monarchia”. Od 2008 partia współpracuje z Ogólnopolskim i Polonijnym Konwentem Monarchistycznym w ramach Porozumienia Monarchistycznego. Natomiast 29 września 2013 Polski Ruch Monarchistyczny na zamku w Bobolicach zawarł traktat dotyczący wzajemnej współpracy – zwany Monarchistycznym Trójprzymierzem – z monarchistycznymi organizacjami z Węgier i Chorwacji.

Szef ugrupowania Leszek Wierzchowski podjął próbę startu w wyborach prezydenckich w 1995, jednak nie zebrał wystarczającej liczby podpisów, aby zarejestrować swoją kandydaturę. W wyborach parlamentarnych w 1997 wystartował do Senatu w województwie śląskim, zajmując ostatnie miejsce spośród 18 kandydatów. W tych samych wyborach z listy Akcji Wyborczej Solidarność mandat w Sejmie uzyskał Marek Kolasiński (rekomendowany przez Ruch Solidarni w Wyborach, związany również z ChDRP Lecha Wałęsy i następnie z RS AWS).

Polska Liga Monarchistyczna W 1996 grupa członków PRM dokonała rozłamu i opuściła partię, po czym 25 lipca tego samego roku zarejestrowana została Polska Liga Monarchistyczna z siedzibą w Bielsku-Białej (Urząd Kanclerza mieścił się natomiast w Krakowie). W 1998 zmarł prezydent partii Sławomir Leonard Kolumna-Wysocki. Później prezydentem PLM został Wojciech Piątek. Partia została wyrejestrowana 22 listopada 2004, a jej postępowanie likwidacyjne zakończyło się 14 czerwca 2007.

Unia Polskich Ugrupowań Monarchistycznych Unia Polskich Ugrupowań Monarchistycznych została zarejestrowana 17 kwietnia 1997. Utworzyła ją rozłamowa grupa członków Polskiego Ruchu Monarchistycznego z Bielska-Białej. Siedziba UPUM mieści się we Wrocławiu. Priorytetami programowymi partii są m.in. odbudowanie w Polsce ustroju monarchistycznego (opowiada się za monarchią konstytucyjną) i „reprezentowanie interesów szlachty polskiej w kraju i za granicą”. Określa się jako partia liberalno-konserwatywnaInformacje na stronie UPUM. UPUM przyznaje sobie prawo do potwierdzania szlachectwa i nadawania tytułów szlacheckich oraz arystokratycznych: szlachcica UPUM, barona UPUM, hrabiego UPUM, margrabiego UPUMAktualnie tytuł margrabiego, mimo iż figuruje w dokumentach programowych, nie jest w praktyce nadawany. i księcia UPUM. Regent partii otrzymuje tytuł wielkiego księcia UPUM. Stronnictwo przyznaje także własne odznaczenia: m.in. Krzyż Rycerski (3 klasy), Krzyż Monarchii (2 klasy), Krzyż Regencji, Krzyż 3 Maja, Krzyż Zasługi UPUM oraz Medal 10-lecia UPUMInsygnia Unii Polskich Ugrupowań Monarchistycznych ich rodzaje, nadawanie i użytkowanie na stronie partiiStefan Oberleitner: Odznaczenia monarchistyczne w III Rzeczypospolitej Polskiej 1990–2010, Zielona Góra 2011.Aleksander Podolski: Konwent Szlachty Polskiej 2011, Wrocław 2012, s. 15–16, 63.. Z partią związanych jest kilka organizacji: Kolegium Heraldyczno-Genealogiczne „Szlachcic”, Polonijne Kulturalne Stowarzyszenie Miłośników Tradycji Szlacheckich i Arystokratycznych oraz Fundacja „Szlachecki Dwór”.

Na czele UPUM stoi regent, który według pierwotnego statutu nie podlegał wyborowi i sprawował funkcję dożywotnio. Pierwszym regentem partii był Adam Myśliński, który zmarł w 2004. Jego następcą został dotychczasowy wiceregent Aleksander Podolski. Ustąpił on z funkcji w 2024, a zastąpił go były wiceminister gospodarki, prof. Maciej Kaliski. Rzecznikiem partii został wówczas były prezydent Mysłowic, Edward LasokWładze UPUM na stronie partii. Do organizacji należał m.in. Stefan Oberleitner. W wyborach parlamentarnych w 2011 w okręgu elbląskim do Sejmu z listy PJN startował członek UPUM Arkadiusz Kłosowski, który otrzymał 156 głosówSerwis PKW – Wybory 2011 (w tych samych wyborach bezpartyjnym kandydatem z listy PSL był późniejszy regent UPUM Maciej KaliskiSerwis PKW – Wybory 2011).

Konfederacja Korony Polskiej

Najistotniejszą partią odwołującą się wprost do poglądów monarchistycznych jest Konfederacja Korony Polskiej, założona w 2019 przez Grzegorza Brauna na bazie jego wcześniejszej organizacji Pobudka, posiadająca reprezentację poselską za sprawą uczestnictwa w Konfederacji Wolność i Niepodległość. W 2024 Grzegorz Braun został deputowanym do Parlamentu Europejskiego, a w 2025 partia opuściła Konfederację WiN i utworzyła własne koło poselskie.

Pozostałe Istniały także inne niewielkie partie ruchu monarchistycznego, które nie podjęły jednak szerszej działalności. Były nimiJerzy Muszyński: Polskie państwo partyjne, Warszawa 2000, s. 61.: Unia Restytucji Monarchii – zarejestrowana 27 czerwca 1991, siedzibę miała w Warszawie; Partia Królewska – zarejestrowana 25 października 1991, powstała w Zakliczynie; Królestwo Polskie – zarejestrowane 19 listopada 1991, na jego czele stał król zasiadający w Poznaniu.

Przypisy

Bibliografia Jacek Majchrowski: Polski Ruch Monarchistyczny. Krótki kurs [w:] Ustrój i prawo w przeszłości dalszej i bliższej pod redakcją Jerzego Malca i Wacława Uruszczaka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001. Stefan Oberleitner: Odznaczenia monarchistyczne w III Rzeczypospolitej Polskiej 1990–2010, Zielona Góra 2011 (faktycznie książka ukazała się w grudniu 2010), .

Leszek Wierzchowski, Sławomir Leonard Wysocki: Herbarz. Nadania godności szlacheckich i arystokratycznych w Polsce 1992–1995, Kraków 1996. Norbert Wójtowicz: Organizacja Monarchistów Polskich jako przejaw młodzieżowej skrajnej prawicy, [w:] „Acta Universitatis Wratislaviensis” 2179, Politologia XXVI, Wrocław 1999, s. 125–142.

Kategoria:Monarchizm w Polsce Kategoria:Partie i ugrupowania III Rzeczypospolitej Kategoria:Organizacje społeczne III Rzeczypospolitej Kategoria:Stowarzyszenia o charakterze politycznym w Polsce Kategoria:Ugrupowania monarchistyczne