Edward Józef Saski (ur. 23 września 1882 w Rydze, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik audytor Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Edwarda Karola h. Sas i Eufemii Marii z Pohlów (1848–1932) urodzony 23 września 1882 w Rydze. Był bratem Kazimierza Adama (1886–1979), architekta, urbanisty. Ukończył ośmioklasowe gimnazjum filologiczne z maturą w Rydze.

13 października 1905 wstąpił jako wolontariusz do 38 pułku dragonów. 23 stycznia 1906 został mianowany gefrajtrem, a 14 czerwca tego roku młodszym podoficerem. 16 października 1906 został zwolniony do rezerwy, a 15 listopada tego roku mianowany chorążym rezerwy. W 1911 ukończył studia na Wydziale Prawa Imperatorskiego Uniwersytetu Noworosyjskiego w Odessie z egzaminem dyplomowym według I kategorii i egzaminem na starszego kandydata do posad sądowych.

30 lipca 1914 został zmobilizowany do armii rosyjskiej i przydzielony do rezerwy oficerów przy sztabie Frontu Północno-Zachodniego. Od 11 sierpnia 1914 służył w 21 korpuśnym oddziale lotniczym na stanowisku adiutanta. 30 października 1917 awansował na podporucznika rezerwy jazdy. Następnie w I Korpusie Polskim w Rosji.

18 maja 1919 został przyjęty do Wojska Polskiego z zatwierdzeniem stopnia majora Korpusu SądowegoDz. Rozk. Wojsk. Nr 79 z 22 lipca 1919, poz. 2657.. 26 maja tego roku minister spraw wojskowych powierzył mu pełnienie obowiązków prokuratora przy Sądzie Wojskowym Okręgu Generalnego w KielcachDz. Rozk. Wojsk. Nr 68 z 21 czerwca 1919, poz. 2194.. 6 sierpnia 1919 minister spraw wojskowych rozkazał mu czasowo pełnić obowiązki referenta prawnego przy Dowództwie Okręgu Generalnego „Kielce” łącznie z obowiązkami prokuratora wojskowegoDz. Rozk. Wojsk. Nr 87 z 3 września 1919, poz. 3094.. 29 listopada 1919 minister spraw wojskowych powierzył obowiązki prokuratora wojskowego przy Sądzie Wojskowym Okręgu Generalnego ŁódźDz. Rozk. Wojsk. Nr 98 z 28 grudnia 1919, poz. 4226.. 6 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w Korpusie Sądowym, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej. Od 20 czerwca do 3 września 1920 obowiązki prokuratora łączył z czasowym pełnieniem obowiązków kierownika Wydziału VI Prawnego Sztabu Dowództwa Okręgu Generalnego Łódź. 26 marca 1921 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu podpułkownika Korpusu Sądowego, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej. 26 stycznia 1922 Naczelny Wódz mianował go prokuratorem przy wojskowych sądach okręgowych.

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 30. lokatą w korpusie oficerów sądowych. Z dniem 15 lutego 1925 został odkomenderowany z Prokuratury Wojskowego Sądu Okręgowego Nr IV w Łodzi do Prokuratury przy Najwyższym Sądzie Wojskowym na okres trzech miesięcy. Z dniem 15 grudnia 1925 został przeniesiony do Departamentu Sprawiedliwości Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie na stanowisko szefa Wydziału III Spraw Karnych i Nadzoru Prokuratorskiego. 24 kwietnia 1929 Prezydent RP mianował go sędzią Najwyższego Sądu Wojskowego, a minister spraw wojskowych przeniósł z Departamentu Sprawiedliwości MSWojsk. do Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie na stanowisko sędziego. Z dniem 30 czerwca 1934 został przeniesiony w stan spoczynku.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 po agresji ZSRR na Polskę w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej. Wiosną 1940 został zamordowany w Charkowie przez funkcjonariuszy NKWD i pogrzebany potajemnie w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na tzw. liście Gajdideja (poz. 2977). Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 84-2-21).

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała brygady.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Pułkownik Saski był dwukrotnie żonaty: po raz pierwszy z Jadwigą z Jurczewskich (zm. 11 października 1932 w Milanówku), z którą miał córkę„Polska Zbrojna” Nr 283 z 13 października 1932 roku, s. 5. Janinę Marię (1916–1991), po raz drugi z Michaliną Józefą Franciszką Skulską.

Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi po raz drugi – 7 czerwca 1939 „za zasługi na polu pracy społecznej”. Złoty Krzyż Zasługi po raz pierwszy – 24 maja 1929 „za zasługi na polu sądownictwa wojskowego”M.P. z 1929 r. nr 123, poz. 302. Medal Niepodległości – 23 grudnia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 – 1928 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości – 1928 Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”) – 20 kwietnia 1925 W czasie służby w armii rosyjskiej otrzymał:

Order Świętej Anny II klasy Order Świętego Stanisława III klasy Order Świętej Anny III klasy Order Świętego Stanisława III stopnia

Zobacz też generałowie II Rzeczypospolitej Polskiej awansowani w 2007 r. jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Noworosyjskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Rydze Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Oficerowie I Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Oficerowie – ofiary zbrodni katyńskiej – mianowani generałami Wojska Polskiego III Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Oficerowie Wojskowego Sądu Okręgowego Nr IV Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Pułkownicy audytorzy II Rzeczypospolitej Kategoria:Sędziowie Najwyższego Sądu Wojskowego Kategoria:Upamiętnieni symbolicznym grobem na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Zmarli w 1940