Kodeks cywilny Królestwa Polskiego, Kodex Cywilny Królestwa Polskiego – w Warszawie dnia 1 (13) Czerwca 1825 r. (Dz.Pr.K.P. Tom X, Nr 41, s. 3) – ustawa obowiązująca w Królestwie Kongresowym od 1 stycznia 1826 roku w miejsce Tytułu Wstępnego, Księgi I i Tytułu V Księgi III Kodeksu Napoleona.

Prace przygotowawcze i uchwalenie Kodeksu Po upadku Napoleona i likwidacji Księstwa Warszawskiego na kongresie wiedeńskim, wypłynął problem utrzymania w nowo powstałym Królestwie Polskim obowiązujących w Księstwie francuskich przepisów prawa cywilnego. Kodeks Napoleona nie został zniesiony głównie dzięki poparciu polskich sfer sądowniczych, które zdołały już poznać walory napoleońskiego dzieła. W toku debat przeważył pogląd, iż wystarczające będzie dokonanie tylko niezbędnych zmian Kodeksu Napoleona w duchu potrzeb i stosunków miejscowych. Głoszone w początkach istnienia Królestwa Kongresowego hasła stworzenia kodeksów narodowych zostały – w zakresie prawa cywilnego – ograniczone do planu odpowiedniej nowelizacji Kodeksu Napoleona. W tym celu w 1820 roku powołana została Deputacja, która – po zebraniu uwag judykatury i piśmiennictwa francuskiego oraz dokonaniu analizy porównawczej przepisów Powszechnego Prawa Krajowego dla Państw Pruskich (Allgemeines Landrecht für die Preußischen Staaten) i austriackiego Kodeksu cywilnego (Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch) – przygotowała projekt księgi pierwszej Kodeksu. Na zwołanym przez Aleksandra I w 1825 roku sejmie, przygotowany przez Deputację projekt został uchwalony jako Kodex Cywilny Królestwa Polskiego. Na mocy art. 1 Prawa przechodniego (zawierającego przepisy wprowadzające) wszedł Kodeks w życie 1 stycznia 1826 roku.

Zakres regulacji Kodeks stanowił niewielką przeróbkę kodyfikacji napoleońskiej w zakresie prawa osobowego, niemniej wprowadził kilka istotnych zmian, jak: zniesienie instytucji śmierci cywilnej czy polepszenie pozycji prawnej dzieci pozamałżeńskich. Ponadto w istotnym stopniu reformował prawo małżeńskie, uwzględniając częściowo postulaty duchowieństwa, wprowadzając wyłącznie wyznaniową formę zawarcia małżeństwa.

W Kodeksie zawarte były też pewne ogólne przepisy prawa cywilnego oraz przepisy o aktach stanu cywilnego.

Systematyka Kodeksu Kodeks składał się z 521 artykułów ujętych w Tytuł Wstępny oraz Księgę pierwszą:

Tytuł Wstępny – O skutkach i stosowaniu praw w powszechności (art. 1–6) Księga pierwsza – O osobach (art. 7–521) Tytuł I – O używaniu, pozbawieniu i zawieszeniu praw cywilnych Dział I – O używaniu praw cywilnych Dział II – O pozbawieniu praw cywilnych Oddział 1. – O pozbawieniu praw cywilnych przez utratę stanu Polaka poddanego Królestwa Polskiego, i odzyskaniu tegoż stanu Oddział 2. – O pozbawieniu i zawieszeniu praw cywilnych w skutku kar sądowych Tytuł II – O zamieszkaniu Tytuł III – O nieobecnych Dział I – O zaginionych Dział II – O uznaniu zaginionych za znikłych Dział III – O skutkach zniknienia co do maiątku, który osoba znikła w dniu zaginienia swego posiadała Dział IV – O skutkach nieobecności Oddział 1. – O skutkach nieobecności co do praw od wypadku zawisłych, osobie nieobecnéy służyć mogących Oddział 2. – O skutkach nieobecności męża co do maiątku żony, i co do małoletnich dzieci osoby nieobecnéy Tytuł IV – O aktach Stanu Cywilnego Dział I – Urządzenia ogólne Dział II – O aktach urodzenia Dział III – O aktach małżeństwa Dział IV – O aktach zeyścia Dział V – O sprostowaniu aktów Stanu Cywilnego Tytuł V – O małżeństwie Dział I – Zasada ogólna Dział II – O warunkach cywilnych do zawarcia małżeństwa Dział III – O formalnościach tyczących się zawarcia małżeństwa Dział IV – O tamowaniu związku małżeńskiego Dział V – O wzaiemnych prawach i obowiązkach między małżonkami Oddział 1. – O prawach i obowiązkach między małżonkami ze względu na ich osoby Oddział 2. – O prawach i obowiązkach między małżonkami ze względu na ich stosunki maiątkowe w przypadku niezawarcia w téy mierze umowy Oddział 3. – Przepisy tyczące się umów co do stosunków maiątkowych między małżonkami Oddział 4. – O prawach małżonka przy życiu pozostałego do maiątku współmałżonka zmarłego Dział VI – O obowiązkach z małżeństwa wynikaiących Tytuł VI – O nieważności małżeństwa, o rozwiązaniu małżeństwa ważnie zawartego i rozłączeniu co do stołu i łoża, tudzież o skutkach cywilnych ztąd wypływaiących Dział I – O nieważności małżeństwa, o rozwiązaniu małżeństwa ważnie zawartego i rozłączeniu co do stołu i łoża Dział II – O środkach tymczasowo zaradczych w ciągu sprawy o nieważność małżeństwa, o rozwód, albo o rozłączenie Dział III – O skutkach nieważności małżeństwa i o skutkach rozwodu albo rozłączenia Tytuł VII – O wywodzie rodu Dział I – O dzieciach prawnych, czyli spłodzonych w małżeństwie Dział II – O dowodach rodu dzieci prawych Dział III – O dzieciach naturalnych Oddział 1. – O uprawnieniu dzieci naturalnych Oddział 2. – O uznaniu dzieci naturalnych Tytuł VIII – O przysposobieniu i opiece dobrowolnéy Dział I – O przysposobieniu Oddział 1. – O przysposobieniu i iego skutkach Oddział 2. – O formach przysposobienia Dział II – O opiece dobrowolnéy Tytuł IX – O władzy rodzicielskiéy Tytuł X – O małoletności, opiece nad małoletnimi i usamowolnieniu Dział I – O małoletności Dział II – O opiece nad dziećmi prawnemi Oddział 1. – O opiece oyca lub matki Oddział 2. – O opiece nadanéy przez oyca lub matkę Oddział 3. – O opiece wstępnych Oddział 4. – O opiece nadanéy przez Radę familiyną Oddział 5. – O opiece przydanym Oddział 6. – O przyczynach uwalniaiących od opieki Oddział 7. – O niezdolności, o wyłączeniach i złożeniu z opieki Oddział 8. – O zarządzaniu opiekuna Oddział 9. – O rachunkach i odpowiedzialności z opieki Dział III – O usamowolnieniu dzieci prawych Dział IV – O opiece nad dziećmi nieprawemi i tychże usamowolnieniu Tytuł XI – O pozbawieniu i ograniczeniu własnéy woli

Uchylenia i nowelizacje przepisów Kodeksu Art. 143-181, 246-259 i 271 uchylone przez Prawo o Małżeństwie z dnia 16 (28) marca 1836 r. (Dz.Pr.K.P. Tom XVIII, Nr 65, s. 57), które weszło w życie z dniem 12 (24) czerwca 1836 roku. Art. 32 ust. 1, art. 66-67, 78, 182 i 184 zmienione, a art. 183, 187, 414 pkt 3 i art. 506 uchylone przez Ustawę z dnia 1 lipca 1921 r. w przedmiocie zmiany niektórych przepisów obowiązującego w b. Królestwie Polskiem prawa cywilnego, dotyczących praw kobiet (), która weszła w życie z dniem 1 września 1921 roku. Tytuł III księgi I, odnoszący się do osób nieobecnych i zaginionych, został zmieniony przez ustawę z dnia 27 stycznia 1922 r. w przedmiocie zmiany i uzupełnienia niektórych przepisów obowiązujących w b. Królestwie Polskiem kodeksu cywilnego z 1825 r. oraz ustawy postępowania cywilnego, dotyczących nieobecnych i zaginionych ( ze zm.) Art. 13 i 14 uchylone przez Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks Postępowania Cywilnego ( ze zm.), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 1933 roku. Art. 7-33, 35, 41-58, 345, 440, 467-480, 483-484, 489-503, 513, 515-521 uchylone, a art. 504 i 511 zmienione przez Dekret z dnia 29 sierpnia 1945 r. – Przepisy wprowadzające prawo osobowe ( ze zm.), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1946 roku. Art. 260-270, 292, 295 i 354-356 uchylone przez Dekret z dnia 25 września 1945 r. – Przepisy wprowadzające prawo małżeńskie ( ze zm.), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1946 roku. Art. 71-142 uchylone przez Dekret z dnia 25 września 1945 r. – Przepisy wprowadzające prawo o aktach stanu cywilnego ( ze zm.), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1946 roku. Art. 236-344, 347-351, 358-363, 430 i 485 uchylone przez Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rodzinne ( ze zm.), który wszedł w życie z dniem 1 lipca 1946 roku. Art. 36-40, 346, 352-353, 357 i 364-514 uchylone przez Dekret z dnia 14 maja 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo opiekuńcze (), który wszedł w życie z dniem 1 lipca 1946 roku. Art. 182-230 uchylone przez Dekret z dnia 29 maja 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo małżeńskie majątkowe ( ze zm.), który wszedł w życie z dniem 30 września 1946 roku. Art. 34 i 231-235 uchylone przez Dekret z dnia 8 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo spadkowe ( ze zm.), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1947 roku. Cały Kodeks został uchylony przez Dekret z dnia 12 listopada 1946 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego ( ze zm.), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1947 roku.

Linki zewnętrzne Wybór Dzienników Praw Królestwa Polskiego Ustawy przechodnie do Kodexu Napoleona. Kodeks cywilny Królestwa Polskiego z r. 1825. Prawo o małżeństwie z r. 1836 (1876)

Kategoria:Polskie kodeksy historyczne Kategoria:Prawo Królestwa Kongresowego Kategoria:Kodeksy cywilne Kategoria:Źródła prawa polskiego okresu zaborów