mały|Cztery podstawowe postacie serii z Wariacji na orkiestrę op. 31 Arnolda Schönberga: postać zasadnicza (P), rak (R), inwersja (I) i rak inwersji (RI)
Seria dodekafoniczna, także szereg dodekafoniczny – uporządkowanie wszystkich dwunastu klas wysokości skali chromatycznej, traktowanych niezależnie od oktawy, w której występują. Każda klasa wysokości pojawia się w serii jeden raz. Stanowi podstawę organizacji materiału melodycznego i harmonicznego w kompozycji dodekafonicznej. W odróżnieniu od skali dwunastodźwiękowej, określającej zasób wysokości, seria ustala również kolejność ich występowania.
W serii dodekafonicznej uporządkowaniu podlega jeden parametr muzyczny – przynależność dźwięków do klas wysokości. Seria określa kolejność tych klas, lecz nie położenie dźwięków w określonych oktawach, ich rytm, dynamikę, barwę ani sposób rozdzielenia między . Jej elementy mogą być przedstawiane kolejno lub równocześnie, dlatego stanowi ona podstawę zarówno przebiegów melodycznych, jak i współbrzmień.
Seria występuje w czterech podstawowych postaciach:
postać zasadnicza (P) – pierwotne uporządkowanie, rak (R) – postać zasadnicza odczytana od końca, inwersja (I) – postać powstała przez odwrócenie kierunku wszystkich interwałów serii, rak inwersji (RI) – inwersja odczytana od końca.
Każda z czterech postaci może zostać przetransponowana tak, aby rozpoczynała się od dowolnej z dwunastu klas wysokości, co daje system 48 postaci serii.
W serializmie pojęcie serii ma znaczenie szersze: może odnosić się również do uporządkowań obejmujących inną liczbę klas wysokości albo inne elementy dzieła muzycznego, takie jak rytm, dynamika i barwa. Seria dodekafoniczna jest zatem szczególnym rodzajem serii, ograniczonym do dwunastu klas wysokości.
Przypisy
Kategoria:System dźwiękowy