Ił-28 (ros. Ил-28) – odrzutowy samolot bombowy, konstrukcji Sergieja Iliuszyna z okresu po II wojnie światowej.
Historia Propozycja stworzenia dwusilnikowego odrzutowego bombowca napędzanego silnikami Klimow RD-45, zastosowanymi już w myśliwcu MiG-15, została zgłoszona przez Siergieja Iliuszyna pod koniec 1947 roku. Prace projektowe ruszyły na początku 1948 roku. Projekt skonstruowania bombowca taktycznego powierzono biuru Tupolewa, Stalin jednakże zezwolił prowadzić nad nim prace również Iliuszynowi, choć fundusze na ten projekt przyznano dopiero w czerwcu tegoż roku.
Pierwszy prototyp napędzany silnikami Rolls-Royce Nene został oblatany przez pilota doświadczalnego Władimira Kokkinakiego, radiooperatora B.A. Jerofiejewa i nawigatora N.D. Sorokina 8 lipca 1948 roku. Drugi prototyp, napędzany silnikami Klimow RD-45F, wzbił się w powietrze 30 grudnia 1948 roku.
Po testach przeprowadzonych w maju 1949 roku Ił-28 pokonał konkurencyjnego Tu-14 i stał się podstawowym bombowcem radzieckich sił zbrojnych. Postanowiono również, że jednostką napędową samolotu będzie silnik Klimowa WK-1. Produkcję seryjną rozpoczęto we wrześniu 1949 roku w fabrykach w Moskwie, Woroneżu i Omsku. Lotnictwo ZSRR otrzymało pierwsze maszyny w marcu 1950 roku. Pierwszy pułk wyposażony w te samoloty, 1 maja 1950 roku, wziął udział w defiladzie na Placu Czerwonym w Moskwie. Była to ich pierwsza publiczna demonstracja.
Dużym osiągnięciem konstrukcyjnym był płat prosty o obrysie trapezowym, który pozwolił na osiągnięcie prędkości 0,75 Ma.
Wersje produkcyjne mały|lewo|Samolot w podstawowej wersji Ił-28, Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu mały|lewo|Samolot szkolno-treningowy Ił-28U Ił-28 – standardowy, konwencjonalny bombowiec. Ił-28U – nieuzbrojona, wyposażona w dwa kokpity, wersja szkolno-treningowa. Uczeń siedział w „zwykłym” kokpicie, zaś instruktor w kabinie przypominającej kształtem rozwiązania z samolotów pasażerskich, umieszczonej zamiast przeszklenia w nosie maszyny. Oblatany 18 marca 1950 r. Ił-28R – wersja rozpoznawcza, z zestawem aparatów fotograficznych, flar i powiększonym zbiornikiem paliwa w komorze bombowej. Dodatkowe zbiorniki znalazły się również na końcach skrzydeł. Od pozostałych wersji odróżniała ją również instalacja hydrauliczna, która zastąpiła instalację pneumatyczną. Prototyp oblatano 19 kwietnia 1950 r. Ił-28T – wersja torpedowa, o wydłużonej komorze bombowej mieszczącej torpedę RAT-52, przeprojektowanym nosie, dodatkowych zbiornikach na końcach skrzydeł, które cofnięto o 10 cm ze względu na zmianę środka ciężkości. Prototyp oblatano 8 stycznia 1951 r. Ił-28N – nosiciel bomb jądrowych RDS-4 Tatiana, wyposażony w lepszą awionikę, dodatkowe zbiorniki paliwa na końcach skrzydeł, ogrzewaną komorę bombową oraz osłony w oknach mające chronić załogę przed oślepieniem po eksplozji jądrowej. Pierwszego zrzutu ładunku jądrowego z Iła-28 dokonano 23 sierpnia 1953 r. Ił-28-131 – wersja przystosowania do przenoszenia, naprowadzanego radiowo, pocisku UB-2F Czajka. Powstała krótka seria w 1956 r. Ił-28RTR – samolot zwiadu radioelektronicznego, pozbawiony zbiorników na końcach skrzydeł i wyposażony w dodatkową antenę pod kadłubem. Ił-28REB – samolot walki elektronicznej. W gondolach na końcach skrzydeł znajdował się sprzęt zakłócający. Ił-28PŁ – wersja przeznaczona do zwalczania okrętów podwodnych, mogąca zrzucać poza torpedami boje hydroakustyczne i bomby głębinowe. Ił-28ZA – cywilna wersja służąca do badań meteorologicznych. Ił-28ŁŁ – kilka różnych samolotów, na których testowano różnorodne modyfikacje, w tym: nowe radary i inną awionikę sprzęt monitorujący testy rakietowych pocisków kierowanych instalację do tankowania w powietrzu podwozie gąsienicowe i na płozach silnik rakietowy na paliwo ciekłe Ił-28Sz – wersja szturmowa, wyposażona w dwanaście węzłów uzbrojenia pod skrzydłami do przenoszenia uzbrojenia. Próby nad tą wersją rozpoczęto pod koniec 1967 r. Ił-28P – cywilna wersja używana przez Aerofłot jako samolot pocztowy. Ił-28BM – holownik celów, przebudowany z Iłów-28 i Iłów-28R. Ił-28M – wycofane ze służby samoloty służące jako cele. Część z nich wyposażono w system zdalnego kierowania drogą radiową.
Wersje produkowane w Chinach Harbin H-5 – odpowiednik Iła-28, wersja eksportowa oznaczana jako B-5. Harbin HJ-5 – odpowiednik Iła-28U, wersja eksportowa oznaczana jako BJ-5. Harbin HZ-5 – odpowiednik Iła-28R, wersja eksportowa oznaczana jako BZ-5.
Służba mały|IŁ-28 po wykonaniu zadania ląduje ze spadochronem hamującym dla skrócenia dobiegu (1959) Samoloty typu Ił-28 używane były przez lotnictwo wojskowe i cywilne ZSRR oraz lotnictwo wojskowe ChRL (produkowane na licencji), Albanii (maszyny chińskie), Bułgarii, Czechosłowacji (pod oznaczeniem B-228 oraz CB-228), NRD, Węgier, Polski, Rumunii (samoloty produkcji ZSRR i chińskiej), Algierii, Egiptu, Iraku, Maroka, Nigerii, Somalii, Syrii, Jemenu, Afganistanu, Indonezji, Kambodży, Korei Północnej, Węgier i Wietnamu.
Po raz pierwszy samoloty lotnictwa sowieckiego znalazły zastosowanie bojowe w październiku i listopadzie 1956 roku w czasie tłumienia powstania na Węgrzech. Samoloty Ił-28 znajdowały się także w wyposażeniu węgierskich oddziałów lotniczych, które przeszły na stronę powstańców. Według niektórych źródeł dokonały one kilku ataków na sowieckie przeprawy przez CisęНИКОЛАЙ ЯКУБОВИЧ - ПЕРВЫЙ РЕАКТИВНЫЙ БОМБАРДИРОВЩИК ИЛ-28. АТОМНЫЙ «МЯСНИК» СТАЛИНА. .
Zdarzenia 1956 Węgry. 7 lub 8 listopada 1956 roku (wg różnych źródeł) rozpoznawczy IŁ-28R z ZSRR został zestrzelony nad Budapesztem przez węgierską artylerię przeciwlotniczą. Zginęła cała trzyosobowa załoga.
1969 Polska. Katastrofa lotnicza w Giebni.
Ił-28 w lotnictwie polskim mały|Polskie Iły-28 podczas defilady powietrznej Pierwsze egzemplarze samolotu pojawiły się w Polsce w 1952 roku. 22 lipca 1954 roku zaprezentowano je publicznie w Stalinogrodzie (ówczesna nazwa Katowic), były to samoloty z 7 plb i 33 plb. Używała ich 15 Dywizja Lotnictwa Bombowego, a następnie 7 Brygada Lotnictwa Bombowego. Stacjonowały w Bydgoszczy, Warszawie, Modlinie i Powidzu, były także używane przez 19 Eskadrę Holowniczą oraz WOSL w Dęblinie. Wersji R używano od 1955 roku. Ostatnie loty na tych samolotach wykonano w 1979 roku, choć lotnictwo wojsk lądowych zaprzestało ich eksploatacji już dwa lata wcześniej.
Na początku lat 60. XX wieku Instytut Lotnictwa otrzymał od wojska 1 egzemplarz bombowca, którego po usunięciu uzbrojenia i opancerzenia używano jako „latającej hamowni”. Pod komorą bombową zamontowano wysięgniki, na których był badany w locie na różnych wysokościach konstruowany w Polsce silnik turboodrzutowy w wersjach: HO-1, SO-1, SO-3W do będącego w próbach samolotu PZL TS-11 Iskra. Maksymalny pułap prowadzonych badań wynosił 11 000 metrówM. Wiśniewski, R. Witkowski: Badania w locie w Instytucie lotnictwa. Wyd. Naukowe Instytutu Lotnictwa 2011 r..
Ił-28 w muzeach Samoloty Ił-28 można oglądać w następujących muzeach:
Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie Ił-28 nr taktyczny 65 nr seryjny 2212 Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie Ił-28 nr taktyczny 50 nr seryjny 56538 Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni Ił-28R nr taktyczny 69 nr seryjny 41302 Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu Ił-28 nr taktyczny 64 (samolot ma namalowany fikcyjny nr 52) nr seryjny 2113 Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie Ił-28R nr taktyczny 72 nr seryjny 41909 Ił-28U nr taktyczny S3 nr seryjny 69216 Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu Ił-28R nr taktyczny 4 nr seryjny 1910 Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie Ił-28 nr taktyczny 22 nr seryjny 56729 (Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej, ul. Powsińska 13) Ił-28 nr taktyczny 10 znajduje się jako pomnik w Witkowie.
Wciąż w wykorzystaniu Siły Powietrzne Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej nadal wykorzystują te samoloty. Szacunkowo mają ich 80, z czego na zdjęciach satelitarnych na powierzchni jest około 40. Trudność w ustaleniu bierze się z faktu, że posiadają sporą ilość podziemnych hangarów, a loty wszystkimi samolotami wykonują relatywnie rzadko (z racji m.in. kosztów paliwa i ucieczek pilotów). Prawdopodobnie 24 to Ił-28, a pozostałe to wersja budowana w Chinach (Harbin H-5).
Opis konstrukcji mały|lewo|Przeszklony nos zajmował nawigator/bombardier, podczas gdy pilot siedział w kabinie znajdującej się na grzbiecie samolotu