thumb|Województwo w latach 1946–1950

Województwo rzeszowskie – jedno z województw istniejących w Polsce w latach 1945–1975, utworzone głównie w miejsce przedzielonego nową granicą państwową województwa lwowskiego, którego stolica, Lwów, znalazła się w ZSRR. Ponieważ Przemyśl, który był tradycyjnie głównym ośrodkiem miejskim tego regionu (ziemia przemyska), położony był zbyt blisko granicy, stolicę nowego województwa zorganizowano w centralnie położonym Rzeszowie, mieście w 1945 r. znacznie mniejszym od Przemyśla.

Geneza W miesiąc po rozpoczęciu swojej działalności PKWN wydał Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I i II instancji (), który wszedł w życie 22 sierpnia 1944. W dekrecie tym (art. 11) zniesiono strukturę administracyjną wprowadzoną przez Niemcy i przywrócono przedwojenny podział administracyjny Polski. Tym samym na obszarze południowo-wschodniej części państwa polskiego ponownie zaczęło funkcjonować województwo lwowskie, jednakże w okrojonym kształcie terytorialnym i z faktyczną stolicą w Rzeszowie, gdzie 18 sierpnia 1944 powołano Wojewódzką Radę Narodową obejmującą swą jurysdykcją wyłącznie te tereny przedwojennego województwa lwowskiego, które na mocy Porozumienia między PKWN a rządem ZSRR o polsko-radzieckiej granicy z 27 lipca 1944 r. nie zostały wcielone do Związku Radzieckiego.

Przez niemal cały następny rok nie używano nazwy województwa (jeżeli już trzeba było o nim wspomnieć, stosowano zwykle określenie „województwo z siedzibą w Rzeszowie”), a jego obszar ewoluował ze względu na brak jednoznacznych i mających powszechne uznanie prawnomiędzynarodowe ustaleń co do nowej granicy Polski na wschodzie (np. w „Rzeszowskim Dzienniku Wojewódzkim” ze stycznia 1945 roku wśród miejscowości powiatu leskiego wymieniono Ustrzyki Dolne, Czarną, Lutowiska i Łobozew, które faktycznie do 1951 roku znajdowały się po drugiej stronie granicy).

Dopiero 7 lipca 1945 r. PKWN wydał dekret o utworzeniu województwa rzeszowskiego (), określający ostatecznie jego granice i wchodzący w życie dniem 18 sierpnia. Zgodnie z dekretem, nowe województwo składało się z 13 powiatów byłego województwa lwowskiego: brzozowskiego, jarosławskiego, kolbuszowskiego, krośnieńskiego, lubaczowskiego, leskiego, łańcuckiego, niżańskiego, przemyskiego, przeworskiego, sanockiego, rzeszowskiego i tarnobrzeskiego, oraz 4 powiatów przed wojną i tuż po wojnie wchodzących w skład województwa krakowskiego: dębickiego, jasielskiego, gorlickiego i mieleckiego. Kilka dni wcześniejW powojennej Polsce znalazły się m.in. fragmenty powiatów rawskiego i sokalskiego z przedwojennego województwa lwowskiego.

Zgodnie z rozporządzeniem z 9 sierpnia 1945 r. fragment powiatu rawskiego (gmina Tarnoszyn) został włączony do województwa lubelskiego. Brak jest natomiast źródeł stwierdzających kiedy do województwa lubelskiego zostały włączone inne fragmenty powiatu rawskiego i fragment powiatu sokalskiego (najprawdopodobniej włączenie powiatu sokalskiego nastąpiło tuż przed włączeniem gminy Tarnoszyn, gdyż w przeciwnym razie powiat sokalski byłby eksklawą ówczesnego polskiego fragmentu województwa lwowskiego) do województwa lubelskiego przyłączono północne skrawki powiatu rawskiego (gminy Lubycza Królewska, Uhnów i Tarnoszyn) i zachodnie powiatu sokalskiego (gminy Krystynopol, Chorobrów, Waręż i Bełz) z byłego województwa lwowskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1945 r. o przyłączeniu gminy wiejskiej Tarnoszyn do powiatu tomaszewskiego w województwie lubelskim ().

Ostateczny kształt, obowiązujący do reformy administracyjnej w 1975 roku, województwo rzeszowskie przyjęło 15 lutego 1951 r., gdy na mocy polsko-radzieckiej umowy do Polski przyłączono część Bieszczadów z Ustrzykami Dolnymi.

Ludność DataLiczba mieszkańcówogółemmiejska (%)wiejska (%)14 II 1946 (spis sumaryczny)1 535 400235 403 (15,33%)1 299 997 (84,67%)3 XII 1950 (spis powszechny)1 367 472234 426 (17,14%)1 133 046 (82,86%)31 XII 19561565 tys.341 tys. (21,8%)1224 tys. (78,2%)19591617,8 tys.b.d. (23%)b.d. (77%)6 XII 1960 (spis powszechny)1 586 157387 035 (24,4%)1 199 122 (75,6%)19621643,6 tys.b.d. (24,7%)b.d. (75,3%)31 XII 19631665 tys.415 tys. (24,9%)1250 tys. (75,1%)31 XII 19651692,8 tys.b.d.b.d.19671719,6 tys.b.d.b.d.31 XII 19681747 tys.459 tys. (26,3%)1288 tys. (73,7%)8 XII 1970 (spis powszechny)1 757 460484 044 (27,54%)1 273 416 (72,46%)31 XII 19711773,1 tys.494,8 tys. (27,9%)1278,3 tys. (72,1%)31 XII 19721792,1 tys.511 tys. (28,5%)1281,1 tys. (71,5%)31 XII 19731802 tys.535 tys. (29,7%)1267 tys. (70,3%)31 XII 19741821 tys.548 tys. (30,1%)1273 tys. (69,7%)

Podział administracyjny

1946 PowiatPowierzchnia (km²)Liczba ludności 14 II 1946ogółemna km²brzozowski68475 988111dębicki1141113 32399gorlicki107996 58590jarosławski1397132 93895jasielski1055104 10499kolbuszowski87365 67075krośnieński934102 064109leski162239 35424lubaczowski125854 18943łańcucki889100 238113mielecki90175 60484niżański97365 70168przemyski147989 84261przeworski41566 103159rzeszowski1270193 833153sanocki128287 99769tarnobrzeski94971 86776

1973 Źródło: PowiatPowierzchnia (km²)Liczba ludności 31 XII 1972MiastaGminySiedzibaogółem (tys.)na km²ogółemw tym posiadające wspólną radę narodową z gminamibieszczadzki290970,1252014Leskobrzozowski70072,7106218Brzozówdębicki59480,3135215Dębicagorlicki107198,5922012Gorlicejarosławski1291115,1893111Jarosławjasielski1023120,41181412Jasłokolbuszowski89065,173217Kolbuszowakrośnieński11691371175410Krosnoleżajski66259,990208Leżajsklubaczowski130253,341217Lubaczówłańcucki45264,9144108Łańcutmielecki881104,6119218Mielecniżański94969,573328Niskoprzemyski122570,9580010PrzemyślPrzemyśl (miejski)3354,816801nd.nd.przeworski42061,9147216Przeworskropczycki54959,5108205Ropczycerzeszowski906124,91383312RzeszówRzeszów (miejski)4086,221381nd.nd.Sanok (miejski)7129,54151nd.nd.SanokStalowa Wola (miejski)5332,36111nd.nd.Stalowa Wolastrzyżowski49557,9117105Strzyżówtarnobrzeski879102,8117418Tarnobrzeg

Zobacz też Podział administracyjny Polski 1944–50 Podział administracyjny Polski 1950–56 Podział administracyjny Polski 1957–75 Polska reforma administracyjna (1975)

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Rzeszowski Dziennik Wojewódzki (1945–1949) (Archiwalne wydania zdigitalizowane i udostępnione w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej) Dziennik Urzędowy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie (1950) (Archiwalne wydania zdigitalizowane i udostępnione w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej) Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie (1951–1974) (Archiwalne wydania zdigitalizowane i udostępnione w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej)

rzeszowskie Kategoria:Historia Rzeszowa