Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa – uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 9 grudnia 1948 rokuRezolucja nr 260(III): Prevention and punishment of the crime of genocide . w ParyżuConvention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, Paris, Adopted by the General Assembly of the United Nations on 9 December 1948 . konwencja międzynarodowa, regulująca postępowanie ONZ w sytuacji zaistnienia ludobójstwa w rozumieniu tej konwencji. Weszła w życie 12 stycznia 1951 roku zgodnie z warunkiem przewidzianym w art. XIII. Zarejestrowana tego dnia przez Sekretariat ONZ zgodnie z art. 102 Karty NZ pod nr. 1019United Nations Treaty Series tom 78, poz. 19 s. 277–322..

Spisana w językach miarodajnych: angielskim, chińskim, francuskim, hiszpańskim i rosyjskim (art. X). Depozytariuszem jest Sekretarz Generalny ONZ (art. XI). Do rozwiązywania sporów właściwy jest Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości na wniosek którejkolwiek strony w sporze (art. IX). Stronami Konwencji są 152 państwaLista stron .. Dominikana podpisała ją wkrótce po uchwaleniu, lecz odmawia ratyfikacji.

Została ratyfikowana przez Polskę 22 września 1950 roku, zgodnie z ustawą z 18 lipca 1950 rokuDz.U. R.P. Nr 36, poz. 325., o czym powiadomiono depozytariusza 14 listopada 1950 rokuOświadczenie Rządowe z 27 sierpnia 1951 r. (Dz.U. 1952 nr 2, poz. 10). z zastrzeżeniami do art. IX (konieczność uzyskania zgody wszystkich stron w sporze w każdym poszczególnym przypadku wniesienia sprawy do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości) i XII (konieczność stosowania Konwencji do wszystkich terytoriów)Polska złożyła zastrzeżenia do art. 9 i 12 następującej treści:

W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

BOLESŁAW BIERUT

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

podaje do powszechnej wiadomości:

W dniu 9 grudnia 1948 r. została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Po zaznajomieniu się z powyższą Konwencją przystępujemy do niej z następującymi zastrzeżeniami:

Co się tyczy artykułu IX, Polska nie uważa się za związaną postanowieniami tego artykułu, uważając, że zgoda wszystkich stron w sporze stanowi w każdym poszczególnym przypadku konieczny warunek wniesienia sprawy przed Międzynarodowy Trybunał.

Co się tyczy artykułu XII, Polska nie przyjmuje postanowień tego artykułu, uważając, że Konwencja powinna stosować się do terytoriów nieautonomicznych, włącznie z terytoriami powierniczymi.

Oświadczamy, że wyżej wymieniona Konwencja jest przyjęta, ratyfikowana i potwierdzona, oraz przyrzekamy, że będzie niezmiennie zachowywana. Na dowód czego wydaliśmy Akt niniejszy, opatrzony pieczęcią Rzeczypospolitej. Dano w Warszawie, 22 września 1950 r. (–) Bolesław Bierut Prezes Rady Ministrów L. S. (–) J. Cyrankiewicz Minister Spraw Zagranicznych w z. (–) St. Skrzeszewski (Dz.U. 1952 nr 2, poz. 9).. thumb|upright=1.5|Strony Konwencji

Historia Do drugiej połowy XX wieku tylko nieliczne władze państwowe uważały rządzonych przez siebie ludzi za posiadających prawa obywateli. Traktowały ich raczej jako poddanych, którzy mieli się podporządkować gospodarczym i politycznym interesom władz. W polityce mocarstw dominował imperializm. Nie istniały znaczące grupy przeciwników polityki eksterminacyjnej ani nawet jej skrajnej, ludobójczej odmiany. Dopiero ludobójstwo prowadzone w całej Europie przez hitlerowskie Niemcy, a zwłaszcza okrucieństwa Holokaustu, sprawiły, że silniej dostrzeżono potrzebę wprowadzenia do prawa międzynarodowego ustaw przeciwko ludobójstwu, w tym do Konwencji ONZ.

Głównym twórcą tego traktatu międzynarodowego był Rafał Lemkin, polski prawnik, który w 1941 znalazł się ostatecznie w USA. Lemkin pracował nad koncepcją ludobójstwa (określaną przez niego wówczas jako „akty barbarzyństwa”) jeszcze przed wojną. On też jest autorem następującej definicji ludobójstwa, rozumianego jako zbrodnia przeciwko grupie narodowej lub plemiennej:

Zakres i zasady stosowania Zgodnie z artykułem VIII rząd każdego kraju-sygnatariusza może wnieść oskarżenie o ludobójstwo do Rady Bezpieczeństwa ONZ, która w sytuacji, gdy ustali, że dochodzi do ludobójstwa, może następnie zarządzić „przedsięwzięcie przewidzianych w Karcie Narodów Zjednoczonych środków, które uzna za odpowiednie dla zapobieżenia i stłumienia aktów ludobójstwa lub innych czynów wymienionych w Artykule III”, na przykład „usiłowanie popełnienia ludobójstwa” i temu podobne.

Istotnymi postanowieniami w konwencji w sprawie ludobójstwa było zakazanie ludobójstwa oraz wymóg interwencji w wypadku jego wystąpienia. .

Konwencja nie obejmuje grup mordowanych z powodów przynależności politycznej lub traktowanych jako cele ekonomiczne, a zakazuje ludobójstwa grup „narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych” (art. II). Ponadto , ani nie określa obiektywnych kryteriów (takich jak np. próg liczbowy zabitych ludzi), które pozwoliłyby społeczności międzynarodowej szybko ustalić fakt ludobójstwa.

Konwencja nie traktuje ludobójstwa – a ściśle: masowego zabijania – jako elementu polityki eksterminacyjnej. W związku z tym „czystka etniczna”, czyli wysiedlanie olbrzymich populacji, ale mordowanie przy tym „tylko” niewielkiego ich odsetka (choćby ten niewielki odsetek oznaczał śmierć wielu tysięcy) – nie wchodzi w zakres konwencji w sprawie ludobójstwa (czyny takie obejmują zbrodnie przeciw ludzkości).

Wpływ Konwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości z 1968Do jej inicjatorów należeli polscy prawnicy Stefan Glaser i Zbigniew Resich. zaliczyła zbrodnie wymienione w Konwencji z 1948 do nieprzedawnionychKonwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych dnia 26 listopada 1968 r. (Dz.U. 1970, Nr 26, poz. 208). Convention on the non-applicability of statutory limitations to war crimes and crimes against humanity (tekst ang.), Lista stron .. Ludobójstwo zaliczono do zbrodni, do rozpatrywania których właściwy jest Międzynarodowy Trybunał Karny (definicję z 1948 powtarza art. 6 Statutu).

Prawo obowiązujące w Polsce powiela wyliczenie z art. II Konwencji dodając grupy polityczne i światopoglądowe:

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Suwerenność Narodu Polskiego: Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa (1948)

Goldhagen Daniel Jonah: „Wiek ludobójstwa”, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2012

Kategoria:1948 we Francji Kategoria:Ludobójstwo Kategoria:Międzynarodowa kodyfikacja praw człowieka Kategoria:Akty prawa związane z ONZ