Bitwa na górze Vladař – prawdopodobnie w drugiej połowie listopada 1421 roku, w trakcie wojen husyckich. Husyci pod dowództwem niewidomego hetmana Jana Žižki zajęli pozycję na wysokim na 693 m n.p.m. wzgórzu Vladař, położonym około 5 km na południowy wschód od miasta Žlutice. Przez trzy dni skutecznie bronili się przed liczniejszą armią panów pilzneńskich pod dowództwem saskiego szlachcica, właściciela Kynžvartu, Jindřicha z Plavna. Trzeciego dnia, z powodu braku prowiantu, przebili się przez okrążenie i wycofali do Žatca.

Tło Niewiele jest historycznych dowodów na temat działań wojskowych, jakie prowadził Jan Žižka jesienią 1421 roku. Jeśli poprawnie jest datowany jego list do Domažlic z 12 września, to prawdopodobnie formował nowe oddziały do walki z armiami drugiej krucjaty. Jednak Kronika husycka Wawrzyńca z Brzezowej wspomina o nim dopiero pod koniec miesiąca, kiedy to zlikwidował oblężenie Łomnicy, spalił kilka twierdz na lewym brzegu Wełtawy i zdobył Soběslav, gdzie spalił zamek Rosenbergów i zburzył mury miasta i kościoła. 14 października zaatakował następnie twierdzę Ostrov nad rzeką Nežárką, zdobytą późnym latem przez adamitów. Po ciężkiej walce wziął do niewoli około czterdziestu mężczyzn i kobiet, których wkrótce potem spalił. Kilka dni później uwagę Žižki przykuł zamek Schwanberg koło Krasíkova, oblegany przez wojska landfryda pilzneńskiego. Twierdza ta była wcześniej własnością byłego dowódcy landfryda pilzneńskiego, Bohuslava ze Schwanberga, który obecnie służył w armii Žižki jako sojusznikPo zdobyciu Krasíkova, Bohuslav ze Schwanberga został uwięziony przez husytów na zamku Příběnice, gdzie zapoznał się z teologią husycką, którą zaakceptował (Šmahel, Jan Žižka z Trocnova, s. 103). Podczas działań pod Krasíkovem walczył przeciwko swemu bratu, który służył w armii katolickiej (Pekař, Žižka a jeho doba, s. 122).. Akcja, która miała odciążyć twierdzę, nie powiodła się, gdyż z pomocą oblegającym przybył oddział Jindřicha z Plavna, a jedynym osiągnięciem husytów przed odwrotem było dostarczenie zaopatrzenia obleganym. Po niepowodzeniu Žižka wycofał się do Klatovów, które opuścił około 10 listopada na czele 1500 piechoty i 400 kawalerii. Z zachowanych źródeł jasno wynika, że inwazja skierowana na region pilzneński napotkała silny opór przygotowanego wroga.

Bitwa Opisy z epoki Najważniejszym źródłem pisanym dotyczącym wydarzeń z końca listopada 1421 roku jest Kronika husycka, której autorem był magister wydziału filozoficznego Uniwersytetu Praskiego i bezpośredni uczestnik wojen husyckich.

Oprócz tego dzieła, bitwa jest również wspomniana w krótkiej biografii Žižki, napisanej przez nieznanego autora prawdopodobnie za panowania króla Jerzego z Podiebradów, zatytułowanej Kronika velmi pěkná o Janu Žižkovi čeledínu krále Václava.

thumb|Pomnik upamiętniający bitwę Prawdopodobny przebieg Według tych opisów można przypuszczać, że do pierwszego poważnego starcia między obiema stronami doszło w pobliżu Plany. Nie wiadomo, kto odniósł zwycięstwo, jednak po bitwie oddziały taborytów ruszyły z powrotem do bazy husyckiej w Žatcu. Tocząc częste potyczki z wrogiem przeszły przez Bezdružice i Nečtiny i około 5 km na południowy wschód od Žlutic schroniły się na wzgórzu Vladař. Ponieważ na podstawie źródeł pisanych nie da się oszacować czasu, jak szybko maszerowały wojska biorące udział w starciach, nie sposób również ustalić, czy Jan Žižka uczynił to, aby znaleźć odpowiednie miejsce na nocleg, czy też został doścignięty przez główne siły wroga. Na zboczu lub szczycie wzgórza husyci ustanowili warowny tabor i przez trzy dni skutecznie odpierali ataki wroga. Według opisu Wawrzyńca z Brzezowej, husyci wyraźnie cierpieli z powodu bardzo niekorzystnych warunków atmosferycznych, ale ta okoliczność działała również na niekorzyść przeciwnika. Większym problemem dla husytów niż burza i mróz był brak prowiantu. Trzeciego dnia ich sytuacja prawdopodobnie stała się krytyczna, dlatego niewidomy hetman postanowił poprowadzić kontratak z zamiarem przebicia się przez okrążenie i kontynuowania marszu na Žatec. Prawdopodobnie przygotowania do tej udanej akcji i sama bitwa miały miejsce po zmierzchu, ponieważ tylko w ten sposób husyci mogli osiągnąć zaskoczenie i najlepszy rezultat.

Skutki Nie da się jednoznacznie określić dlaczego wojska katolickie nie kontynuowały pościgu. Prawdopodobnie przyczyną było zmęczenie po trzydniowej bitwie w trudnych warunkach. Być może wiedzieli również, jak silny jest oddział, który wyruszył na pomoc husytom z Žatca. W jego asyście taboryci dotarli do miasta, gdzie Jan Žižka czekał już na wezwanie z Pragi, aby dołączyć do wyprawy przeciwko wojskom drugiej krucjaty antyhusyckiej, które przygotowywały się do przekroczenia granicy morawsko-czeskiej.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Vladař