Arbitraż (z fr. arbitrage 'sąd rozjemczy' od łac. arbiter 'świadek; rozjemca') – metoda rozwiązywania sporów prawnych bez udziału sądu powszechnego, w której kompetencje takiego sądu powierza się bezstronnemu specjaliście.

Wady i zalety arbitrażu

Do zalet arbitrażu należy to, że: zazwyczaj jego koszty są niższe niż opłaty sądowe w przypadku postępowania przed sądem państwowym (adiudykacja), postępowanie arbitrażowe jest też na ogół szybsze niż postępowania przed sądem państwowym (adiudykacja), istnieje w nim również możliwość, jeśli strony tak ze sobą uzgodnią, wydania wyroku w oparciu o zasady słuszności (tzw. orzekania ex aequo et bono), orzeczenie sądu arbitrażowego jest z reguły ostateczne – jeśli regulamin tego sądu lub strony nie przewidziały możliwości odwołania się od niego do jakiegoś innego sądu arbitrażowego – i tylko w wyjątkowych sytuacjach można je później próbować wzruszyć w postępowaniu przed sądem państwowym, możliwość wybrania na arbitra specjalisty w danej dziedzinieM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 328..

Do wad arbitrażu należy to, że: strony mogą nie darzyć arbitrów zaufaniem - mogą nie wierzyć zarówno w ich uczciwość, neutralność, bezstronność i ogólną sprawność intelektualną, jak i w samą znajomość przez nich obowiązującego prawa lub ich zdolność do wymierzania sprawiedliwości. jedna strona może się też nie zgadzać na wybór na arbitra (arbitrów) osoby (osób), na obranie której (których) nastaje druga strona i vice versaM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 328-329..

Charakter arbitrażu Może mieć charakter ad hoc, instytucjonalny oraz administrowany. W arbitrażu ad hoc zazwyczaj każda ze stron sporu wybiera własnego arbitra (lub arbitrów), a ci następnie powołują arbitra przewodniczącego. Tak wybrany skład rozstrzyga spór w oparciu o uzgodnione wcześniej zasady.

Aby spór mógł być rozstrzygnięty przez arbitraż, strony stosunku prawnego muszą na to wyrazić zgodę w formie zawarcia umowy o arbitraż lub klauzuli w umowie łączącej strony, zwanych zapisem na sąd polubowny.

Międzynarodowy arbitraż instytucjonalny Instytucjami na płaszczyźnie międzynarodowej zajmującymi się arbitrażem handlowym są Międzynarodowy Sąd Arbitrażowy (International Court of Arbitration ICC) w Paryżu, Amerykańskie Stowarzyszenie Arbitrażowe (American Arbitration Association), Londyński Sąd Arbitrażu Międzynarodowego w Londynie (London Court of International Arbitration), Centrum Arbitrażowe Austriackiej Izby Gospodarczej w Wiedniu (Internationales Schiedsgericht der Wirtschaftskammer Österreich), Instytut Arbitrażowy Sztokholmskiej Izby Handlowej w Sztokholmie (The Arbitration Institute of the Stockholm Chamber of Commerce), Niemiecki Instytut Sądownictwa Polubownego (Deutsche Institution für Schiedsgerichtsbarkeit e.v.), czy też Międzynarodowy Sportowy Sąd Arbitrażowy w Lozannie, Sąd Arbitrażowy Służb w Bartoszycach.

Arbitraż instytucjonalny w Polsce Arbitraż instytucjonalny oraz administrowany funkcjonuje w oparciu o profesjonalną organizację zajmującą się arbitrażem. Przykładami stałych Sądów Polubownych w Polsce są Sąd ArbitrażowySąd Arbitrażowy przy KIG przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie (największa tego typu instytucja arbitrażowa w Polsce 300 – 500 spraw rocznie)P. Nowaczyk, A. Kąkolecki, Rozdział 2. Źródła prawa o arbitrażu handlowym – polskiego i międzynarodowego, [w:] Andrzej Szumański (red.) System prawa handlowego, Tom 8, Arbitraż handlowy, C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 100, Sąd Arbitrażowy przy Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych ”Lewiatan”Strona główna – Sad Arbitrażowy, Sąd Arbitrażowy przy Regionalnej Izbie Gospodarczej w KatowicachRegionalna Izba Gospodarcza w Katowicach – Sąd Arbitrażowy, Sąd Arbitrażowy przy Małopolskiej Izbie Rzemiosła i Przedsiębiorczości w KrakowieMałopolska Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości, Gospodarczy Sąd Arbitrażowy w Poznaniu przy Wielkopolskiej Izbie Budownictwahttp://www.wib.com.pl/index.php?idkat=10, http://www.wib.com.pl/index.php?idkat=11, Sąd Arbitrażowy przy Wielkopolskiej Izbie Przemysłowo- Handlowej w Poznaniu, Podkarpacki Stały Sąd Polubowny-Arbitrażowy w RzeszowiePodkarpacki Stały Sąd Polubowny-Arbitrażowy, Sąd Arbitrażowy przy Nowotomyskiej Izbie Gospodarczej w Nowym Tomyślu, Międzynarodowy Sąd Arbitrażowy we Wrocławiu, Sąd Arbitrażowy przy Izbie Bawełny w Gdyni, Sąd Arbitrażowy przy Stowarzyszeniu Inżynierów Doradców i Rzeczoznawców w Warszawie, Sąd Arbitrażowy Służb w Bartoszycach, Sąd Arbitrażowy Ludów Tubylczych (SALT) w Rudach.

Zobacz też Arbitraż międzynarodowy Sąd polubowny Pozasądowe tryby rozwiązywania sporów

Przypisy

Kategoria:Postępowanie cywilne Kategoria:Teoria prawa