thumb|Logo serii wydawniczej Atlas Polskich Strojów Ludowych – seria wydawnicza Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, ukazująca się od 1949 roku. W ramach serii publikowane są zeszyty, które stanowią szczegółowe opracowanie strojów ludowych z poszczególnych regionów Polski. Jak dotąd wydanych zostało 49 zeszytów.

Początki Początek serii datuje się na rok 1949, kiedy z inicjatywy Józefa Gajka wyszedł pierwszy zeszyt Atlasu Polskich Strojów Ludowych. Był to Strój Górali Szczawnickich autorstwa Romana Reinfussa.

Cele Celem utworzenia Atlasu było zestawienie powtarzających się typów ubioru oraz wyznaczenie czasu i miejsca ich występowania. Wszystkie zeszyty Atlasu zostały pogrupowane według następujących regionów: Pomorze Wielkopolska Śląsk Mazowsze i Sieradzkie Małopolska.

Każdy ze strojów miał zostać wyodrębniony ze względu na swoje cechy charakterystyczne, które pozwalały na oddzielenie go od strojów z obszarów sąsiednich. Celem wydania był opis strojów zarówno odświętnych i obrzędowych, a także ubioru codziennego stosowanego przy pracach domowych i polowych. Zadaniem autorów było też uwzględnienie zróżnicowania stroju w zależności od wieku, stanu majątkowego użytkownika czy pór roku. W czasie, gdy ukazywały się kolejne zeszyty Atlasu, organizowano konferencje podczas których analizowano dotychczasowe wydania. Dążeniem zespołu wydawniczego było także opracowanie szczegółowej instrukcji dla przyszłych autorów monografii. Ostateczną jej wersję stworzył Józef Gajek wraz z pomocą Romana Reinfussa w 1952 roku. Jeszcze w tym samym roku została ona wydrukowana w czasopiśmie „Lud” pod tytułem Metodyka monograficznego opracowywania strojów ludowych. W uwagach wstępnych do instrukcji Gajek wskazał błędy widoczne w wydanych dotąd zeszytach. Jak pisał, dotyczyły one niewłaściwego powiązania opracowywanej grupy etnograficznej z wyłącznie jednym typem stroju.

Układ wewnętrzny poszczególnych zeszytów Według zaleceń Józefa Gajka każdy zeszyt Atlasu Polskich Strojów Ludowych miał mieć następujący schemat: Wstęp Rozdział I. Obecny stan stroju ludowego na badanym obszarze Rozdział II. Zarys historyczny rozwoju stroju ludowego Rozdział III. Zasięg badanego stroju Rozdział IV. Ogólny opis stroju męskiego Rozdział V. Szczegółowy opis stroju męskiego Rozdział VI. Ogólny opis stroju kobiecego Rozdział VII. Szczegółowy opis stroju kobiecego Rozdział VIII. Wytwórcy i materiały Rozdział IX. Zdobiny; hafty, koronki, aplikacje, szamerunki itp. Przypisy Literatura

Treść każdego z rozdziałów została szczegółowo omówiona w instrukcji, aby uniknąć rozbieżności pomiędzy zawartością poszczególnych zeszytów i ułatwić pracę autorom monografii.

Szczegółowa zawartość poszczególnych zeszytów Rozdział I. Obecny stan stroju ludowego na badanym obszarze żywotność stroju oraz jego współczesna funkcja społeczna przyczyny zanikania bądź regeneracji stroju elementy stroju zachowane najdłużej aktualne przemiany stroju i wpływy innych strojów (miejskich, drobnomieszczańskich, fabrycznych i in.)

Rozdział II. Zarys historyczny rozwoju stroju ludowego zakres czasowy uwzględniony przez autora w danej monografii proces zmienności stroju– elementy przekształcane i elementy niezmienne wpływ rozwarstwienia wsi na przemiany w opisywanym stroju udokumentowane wpływy zewnętrzne społeczna funkcja stroju

Rozdział III. Zasięg badanego stroju zasięg poszczególnych elementów charakterystycznych dla danego stroju odwołania do danych historycznych pochodzenie materiału rzeczowego stroje sąsiadujące z omawianym ubiorem kartograficzne ujęcie zebranych materiałów – zasięg współczesny i dawniejszy

Rozdział IV. Ogólny opis stroju męskiego ogólny opis stroju codziennego, odświętnego i obrzędowego ogólny opis stroju z podziałem na ubiór letni i zimowy ogólny opis stroju i jego zróżnicowania ze względu na wiek, status i rolę społeczną materiał rysunkowy i fotograficzny wszystkie elementy stroju i ich krótka charakterystyka

Rozdział V. Szczegółowy opis stroju męskiego szczegółowy opis i analiza poszczególnych części stroju męskiego: nakrycie głowy bielizna spodnie kamizele, bluzy sukmany, płaszcze kożuchy pasy obuwie onuce, skarpety uzupełnienie stroju o elementy takie jak rękawice, laski, torby analiza pod względem jakości i koloru materiału, kroju i zdobień nazwy gwarowe poszczególnych części stroju

Rozdział VI. Ogólny opis stroju kobiecego analogicznie do rozdziału IV

Rozdział VII. Szczegółowy opis stroju kobiecego szczegółowy opis i analiza poszczególnych części stroju kobiecego: nakrycie głowy i uczesanie bielizna spódnica, zapaska gorset bluzy, kabaty zapaska naramienna suknie sukmany, płaszcze, kożuchy obuwie i pończochy uzupełnienie stroju o elementy takie jak rękawice i biżuteria

Rozdział VIII. Wytwórcy i materiały dawni i współcześni krawcowi techniki krawieckie i narzędzia krawieckie

Rozdział IX. Zdobiny: hafty, koronki, aplikacje, szamerunki itp. materiały hafciarskie i techniki oraz narzędzia pracy ornamenty i kompozycje

Materiały, na podstawie których powstawały kolejne zeszyty, pochodziły w dużej mierze z badań terenowych autorów, a także innych pracowników naukowych i studentów. Pozwalały one na weryfikację i uaktualnienie źródeł już istniejących oraz poszerzenie dotychczasowej wiedzy na temat stroju ludowego w Polsce.

Stan obecny Wydane zeszyty Spis poszczególnych zeszytów Atlasu Polskich Strojów Ludowych, wydanych w kolejności chronologicznej:

Lp. Tytuł Autor/Autorzy Miejsce i rok wydania 1. Strój Górali Szczawnickich Roman Reinfuss Lublin 1949 2. Strój dolnośląski (Pogórze) Tadeusz Seweryn Lublin 1950 3. Strój rzeszowski Franciszek Kotula Lublin 1951 4. Strój szamotulski Adam Glapa Lublin 1951 5. Strój krzczonowski Janusz Świeży Poznań 1952 6. Strój kurpiowski Puszczy Białej Maria Żywirska Poznań 1952 7. Strój łowicki Jadwiga Świątkowska Poznań 1953 8. Strój dzierżacki Adam Glapa Poznań 1953 9. Strój kujawski Halina Mikułowska Poznań 1953 10. Strój spiski Edyta Starek Poznań 1954 11. Strój piotrkowski Jan Piotr Dekowski Wrocław 1954 12. Strój pszczyński Stanisław Bronicz Wrocław 1954 13. Strój pyrzycki Agnieszka Dobrowolska Wrocław 1955 14. Strój łańcucki Franciszek Kotula Wrocław 1955 15. Strój opoczyński Janina Krajewska Wrocław 1956 16. Strój międzyrzecko-babimojski (lubuski) Adam Glapa Wrocław 1956 17. Strój Górali Śląskich Longin Malicki Poznań 1956 18. Strój Zagórzan Sebastian Flizak Wrocław 1956 19. Strój sandomierski Janusz Kamocki Wrocław 1957 20. Strój biłgorajsko-tarnogrodzki Barbara Kaznowska-Jarecka Wrocław 1958 21. Strój podlaski (nadbużański) Janusz Świeży Wrocław 1958 22. Strój kaszubski Bożena Stelmachowska Wrocław 1959 23. Strój sieradzki Jan Piotr Dekowski Wrocław 1959 24. Strój warmiński Alfons Franciszek Klonowski Wrocław 1960 25. Strój Krakowiaków Wschodnich Tadeusz Seweryn Wrocław 1960 26. Strój kurpiowski Puszczy Zielonej Adam Chętnik Wrocław 1961 27. Strój świętokrzyski Janusz i Maria Kamoccy Wrocław 1961 28. Strój orawski Edyta Starek Wrocław 1966 29. Strój Lachów Śląskich Gustaw Fierla Wrocław 1969 30. Strój kołbielski Władysława Kolago Wrocław 1970 31. Strój kielecki Aleksandra Jacher-Tyszkowa Wrocław 1977 32. Strój Lachów Limanowskich Jan Wielek Warszawa 1988 33. Strój Górali Łąckich Jan Wielek Wrocław 1999 34. Strój wilamowicki Barbara Bazielich Wrocław 2001 35. Strój rozbarski Barbara Bazielich Wrocław 2002 36. Strój cieszyński Barbara Bazielich Wrocław 2006 37. Strój Lachów Szczyrzyckich Zdzisław Szewczyk Kraków 2007 38. Strój opolski Barbara Bazielich Wrocław 200839.Stroje ludowe jako fenomen kulturowyAnna Weronika Brzezińska, Mariola Tymochowicz (red.)Wrocław 201340.Strój zamojskiElżbieta Piskorz-BranekovaWrocław 201341.Strój kościańskiJoanna Minksztym, Rafał RosolskiWrocław 201442.Strój łowickiMagdalena BartosiewiczWrocław 201443.Strój łęczyckiAlicja WoźniakWrocław 201444.Klocki, snutki, perebory. Tradycyjne rękodzieło wobec wyzwań współczesnościAnna Weronika Brzezińska, Aleksandra Paprot, Mariola TymochowiczWrocław 201545.Strój wilanowski z nadwiślańskiego UrzeczaElżbieta Piskorz-Branekova, Łukasz Maurycy StanaszekWrocław 201546.Strój podhalańskiStanisława Trebunia-Staszel, Agnieszka i Mateusz Etynkowscy, Katarzyna FiedlerWrocław 201547.Strój bamberskiJoanna MinksztymWrocław 201548.Współczesna problematyka badań nad strojami ludowymiAnna Weronika Brzezińska, Aleksandra Paprot-Wielopolska, Mariola Tymochowicz (red.)Wrocław 201849.(Re)konstruowane stroje ludowe jako znak manifestowania tożsamości lokalnejAnna Weronika Brzezińska, Aleksandra Paprot-Wielopolska, Mariola Tymochowicz (red.)Wrocław 2020

Instrukcja wydawnicza została zaktualizowana w 2009 roku, lecz w dalszym ciągu bazuje na zaleceniach Józefa Gajka. Układ wewnętrzny poszczególnych zeszytów nieco zmodyfikowano – odwrócona została kolejność I i II rozdziału, by w pierwszej kolejności czytelnik mógł zaznajomić się z historią rozwoju danego stroju, a dopiero później poznać jego stan obecny. Drugą zmianą było wydzielenie osobnego rozdziału o tkaninach stosowanych przy wyrobie określonego stroju (rozdział IX), w którym powinny znaleźć się informacje o wszystkich używanych tkaninach, łącznie z opisem przemian jakie zachodziły na tym polu. W schemacie zamieszczono też dodatkowy rozdział – Rekonstrukcje (rozdział XI). Jest on poświęcony nie tylko dokonanym już rekonstrukcjom, ale także wskazówkom, co do dalszych działań w tym kierunku. Znaleźć tu można przykładowe zestawienia poszczególnych elementów stroju oraz sugerowane kompozycje kolorystyczne.

Obecnie, oprócz wydań nowych zeszytów, ukazują się zeszyty specjalne oraz cyfryzowane są archiwalne zeszyty. W roku 2013 podpisano umowę z Polskim Instytutem Antropologii, dzięki której archiwalne numery APSL (po uzyskaniu zgód autorów lub ich spadkobierców) są umieszczane w bibliotece cyfrowej.

W latach 2013–2015 Redakcja realizowała projekt badawczy ATLAS POLSKICH STROJÓW LUDOWYCH: kontynuacja prac wydawniczych, przeprowadzenie badań terenowych i kwerend źródłowych oraz cyfryzacja materiałów źródłowych i udostępnienie ich w Internecie realizowany w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.

Redakcja Od 2011 roku redakcja Atlasu Polskich Strojów Ludowych mieści się w Poznaniu. W jej skład wchodzą następujące osoby: redaktorka naczelna – dr hab. Anna Weronika Brzezińska, prof. UAM zastępca redaktorki naczelnej – dr Mariola Tymochowicz sekretarka redakcji – dr Aleksandra Paprot-Wielopolska członkini redakcji – mgr Alicja Mironiuk-Nikolska członkini redakcji – dr Justyna Słomska-Nowak thumb|Logo Sekcji Stroju Ludowego

Sekcja Stroju Ludowego W roku 2012 powstała Sekcja Stroju Ludowego, powołana uchwałą Zarządu Głównego PTL.

Skład Zarządu Sekcji: przewodnicząca – dr Mariola Tymochowicz zastępca przewodniczącej – dr hab. Anna Weronika Brzezińska, prof. UAM sekretarz – dr Aleksandra Paprot-Wielopolska

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Polskie Towarzystwo Ludoznawcze

Sekcja Stroju Ludowego przy Zarządzie Głównym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego

Kategoria:Polskie stroje ludowe