Bencijon Michtom lub Bencje Michtom (ur. 1907Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne, zesp. 728, sygn. 4, dzieło 154., zm. 31 sierpnia 1941 w Ponarach) – polski malarz pochodzenia żydowskiego, członek wileńskiej grupy literacko-artystycznej Jung Wilne.

Początki współpracy z Jung Wilne Był jednym z pierwszych członków Jung Wilne, założonego przez jego szkolnych kolegów – literata Szymszona Kahana i poetę i dziennikarza Szlojme Belisa, jednocześnie był też pierwszym malarzem, który został członkiem grupy przyczyniając się do wyklarowania jej literacko-artystycznego kształtu. Jak podaje w Joanna Lisek w książce Jung Wilne – żydowska grupa artystyczna:

Swoje obrazy prezentował między innymi na głośnej wystawie Fun Szul-Hojf biz Glezer-gas (Od Dziedzińca Synagogi do ulicy Szklanej) w Sali Krengiela w Wilnie, w 1927 r. Kolejną wystawą zbiorową, w której wziął udział, była otwarta w maju 1929 r., wystawa obrazów, grafik, rzeźb i fotografii młodych żydowskich artystów Wilna. W wystawie wzięli udział: Borowski, Bunimowicz, Białogórski, Miłka Gecels, Dobryński, Horowic, Mosze Worobejczyk, Ber Zalkind, Chajkin, Janiłowicz, Laskow, Łaks, Epsztejn, Cwejgel, Kopeliowicz, Szer, Szwejergold, i Roznhojz. Następnie swoje prace prezentował na Stałej Wystawie Sztuki w Wilnie, w Bibliotece Syrnika, wraz z innymi członkami Jung Wilne – Rachelą Suckewer i Miłką Gecels w grudniu 1930 r. Jaki pisała o pracach Michtoma prasa:

Majdim W 1933 r., wraz z Aharonem Bastomskim i Jechielem Burginem (dyrektor) założył w Wilnie teatr Majdim – jeden z nielicznych w Polsce – artystycznych teatrów żydowskich o charakterze marionetkowym z repertuarem zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. W teatrze Michtom odpowiadała za projektowanie kostiumów i lalek, wykonywanych następnie przez rzeźbiarza Bera Rabinowicza. Teatr cieszył się dużym uznaniem występując na terenie całej Polski w tym między innymi w Warszawie, Białymstoku, Grodnie, Łodzi, a także w okolicach Wilna.

Pierwszy Almanach „Jung Wilne” W połowie 1934 ukazuje się pierwszy numer Almanachu „Jung Wilne” z okładką projektu Bencijona Michtoma.

W pierwszym numerze „Jung Wilne” obecny był także emblemat grupy, którym sygnowano wszystkie późniejsze wydawnictwa grupy autorstwa Michtoma przedstawiający:

W tym też numerze ukazało się kilka drzeworytów o radykalnej wymowie społecznej. W książce Portrait de groupe Rachel Ertel pisze o nich:

Rok 1935 W lutym 1935 r. zaprezentował swoje prace na Stałej Wystawie Sztuki w Wilnie, w budynku byłego banku przy ul. Szerokiej 36 wraz z Rachelą Suckewer i Rafaelem Chwolesem. Wystawa prac członków Jung Wilne zaowocowała ożywioną dyskusją w lokalnej prasie na temat nikłego zainteresowania przedsięwzięciami plastyków wileńskich i przyczynami tego zjawiska.

Także w lutym 1935 r. ukazał się drugi numer Almanachu „Jung Wilne” z okładką projektu Michtoma. W numerze znalazły się też portrety Elchanana Woglera i Mosze Lewina oraz drzeworyt Redukcje (Redukcja). O okładce Rachela Ertel w Portrait de groupe pisze:

Także w tym samym roku, w sierpniu, Michtom zaprezentował swoje prace na wystawie żydowskiej sztuki plastycznej zorganizowanej w związku ze Światowym Zjazdem JIWO w Wilnie. Na wystawie swoje prace prezentowało trzynastu artystów z Wilna, poza Michtomem byli to: R. Suckewer, L. Zameczek, M. Gloger, J. Kagans, J. Różański, J. Czarnocki, M. Prezman, W. Wolf, R. Chwoles, Sz. Efron, H. Gurewicz i E. Lebed. Na wystawie obecni byli między innymi tacy artyści jak Marc Chagall. Krytycy prezentowanym na wystawie portretom Michtoma zarzucili schematyczność i szablonowość.

Rok 1936 Na początku stycznia 1936 ukazuje się trzeci numer Almanachu „Jung Wilne”. W przeciwieństwie do poprzednich numerów tym razem na okładce zabrakło ilustracji Michtoma zastąpionej tylko spisem zawartości pisma i nazwą grupy. Wewnątrz almanachu znalazła się ilustracja Michtoma „Noch jorn arbert” (Po latach pracy) oraz portrety artystów.

W tym samym roku zostaje opublikowany w ramach serii wydawniczej Jung Wilne, zbiór opowiadań Mosze Lewina – Friling in kelersztub (Wiosna w suterenie) z okładką i ilustracjami Michtoma.

Rok 1937 W kwietniu 1937 została otwarta wystawa młodych wileńskich artystów malarzy w Pasażu Bunimowicza przy ul. Zawalnej 21. Spośród szesnastu młodych twórców prezentujących swoje prace, Jung Wilne reprezentowali Bencijon Michtom, Szejna Efron, Rafael Chwoles i Lejb Zameczek, poza tym na wystawie zobaczyć można było prace Gienia Grosmana, Hadasa Gurewicza, Wolfa Witala, Józefa Sztucera, Lili Klebanowej, Józefa Kagansa i Bera Rabinowicza. W recenzjach z wystawy Michtom chwalony był za wyrazistość swoich portretów.

Rok 1939 Na początku 1939 ukazuje się w ramach serii wydawniczej Jung Wilne, drugi tomik Lejzera Wolfa – „Szwarce perl” (Czarne perły) nakładem wydawnictwa Literraisze Bleter w Warszawie, zawierający jego utwory z lat 1928–1937. Okładkę do tomiku zaprojektował Bencijon Michtom.

II wojna światowa Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę Michtom pozostał w Wilnie. Po zajęciu miasta przez sowietów włączył się w pomoc imigrantom żydowskim z terenów okupowanych przez Niemców.

Aresztowany w ramach tak zwanej wielkiej prowokacji, kiedy to Niemcy 31 sierpnia 1941 r., oskarżyli dwóch Żydów o próbę zamachu na żołnierza Wermachtu i wywieźli 8 tys. osób do miejsca masowych straceń w Ponarach pod Wilnem, tam też został tego samego dnia zamordowany.

Jego prace już pośmiertnie zostały zaprezentowane 25 lipca 1942 r. na szesnastym wieczorze artystycznym w getcie wileńskim przygotowanym przez Związek Literatów i Artystów, które w całości zostało poświęcone twórczości Jung Wilne. Zaprezentowano na nim także prace żyjącej jeszcze wówczas Racheli Suckewer. Spotkanie prowadzili Herman Kruk i członek Jung Wilne – literat Szmerke Kaczergiński.

Dorobek Prace Bencijona Michtoma znajdują się między innymi w zbiorach Muzeum Żydowskiego w Wilnie, w tym między innymi obrazy i grafiki Wiosenny krajobraz, Okno i słonecznik (1930), Podwórze dzielnicy żydowskiej w Wilnie (1930), Twarz żydowska, Szewc żydowski w suterenie (1930), Portret chłopca, Dwoje dzieci na ulicy miasta (1932), Dwóch mężczyzn, Portret matki, Ubogie mieszkanie w suterenie czy Samson wyrywa kolumnę (1930).

Przypisy

Bibliografia Joanna Lisek; Jung Wilne – żydowska grupa artystyczna (Wrocław; Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego; 2005; )

Kategoria:Członkowie Jung Wilne Kategoria:Mieszkańcy getta wileńskiego Kategoria:Ofiary zbrodni w Ponarach Kategoria:Polscy malarze pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 1941