thumb|Pałac w 1656 na rycinie Erika Dahlbergha thumb|Pałac w 1820 na rycinie Fryderyka Dietricha thumb|Pomnik Iwana Paskiewicza znajdujący się przed pałacem w latach 1870–1917 thumb|Pałac w okresie międzywojennym – oficjalna siedziba Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów thumb|Podpisanie konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską w Sali Balowej pałacu (1925) thumb|Od stycznia 1941 w gmachu mieścił się Deutsches Haus. Widoczna dekoracja z literą „V” – symbolem zwycięstwa III Rzeszy thumb|Zespół pałacowy widziany z powietrza (2025) thumb|Sala Biała thumb|Sala Niebieska thumb|Gabinet Prezydenta RP thumb|Jadalnia thumb|Antyszambra thumb|Sala Kolumnowa thumb|Sień Wielka thumb|Kaplica Zwiastowania Pańskiego thumb|Dawna Sala Jerzego Nowosielskiego, w której w latach 2012–2015 prezentowano 10 prac artysty thumb|Ogród Zimowy thumb|Stół wykorzystywany w 1989 podczas negocjacji Okrągłego Stołu, eksponowany do 2025 w Sali Okrągłego Stołu w lewym skrzydle pałacu thumb|Ogród pałacowy thumb|Jedna z rzeźb kamiennych lwów Camilla Landiniego thumb|Tablica upamiętniająca pierwszy publiczny koncert Fryderyka Chopina w 1818 thumb|Tablica upamiętniająca wydarzenia związane z katastrofą smoleńską w 2010 thumb|Zachowana tabliczka z okresu międzywojennego ze śladami po kulach thumb|Iluminacja pałacu w 10. rocznicę wstąpienia Polski do Unii Europejskiej thumb|Uroczystość zmiany flagi na Pałacu Prezydenckim 1 stycznia 2026 Pałac Prezydencki w Warszawie (wcześniejsze nazwy: Koniecpolskich, Radziwiłłów, Lubomirskich, Namiestnikowski, Rady Ministrów) – zabytkowy pałac znajdujący się w dzielnicy Śródmieście w Warszawie, przy ul. Krakowskie Przedmieście 46/48. W latach 1918–1939 oficjalna siedziba Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów, w latach 1945–1953 Urzędu Rady Ministrów. Od 1994 oficjalna siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Pałac Prezydencki jest największym pałacem w Warszawie. Monumentalny gmach, znajdujący się pomiędzy kościołem pokarmelickim a hotelem Bristol, składa się z czterokondygnacyjnego korpusu głównego oraz dwóch dwukondygnacyjnych skrzydeł bocznych. Był wielokrotnie przebudowywany. Swój obecny wygląd zewnętrzny uzyskał na początku XIX wieku.
Historia Pałac do 1818 roku Pierwotnie był to barokowy pałac w stylu rezydencji genueńskich, z pierwszym w Warszawie ogrodem typu włoskiego, sięgającym aż do Wisły, płynącej w tamtych czasach u podnóża skarpy. Projektantem pałacu był prawdopodobnie Constantino Tencalla – nadworny architekt króla Władysława IV. Budowę korpusu głównego w miejscu znajdującego się w tym miejscu dworu rozpoczął ok. 1643 (według innego źródła ok. 1637) hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski, z przeznaczeniem na swoją warszawską rezydencję (jego główną siedzibą były Brody). Zmarł jednak w 1646, a prace dokończył jego syn Aleksander. Wolnostojący dwukondygnacyjny gmach z mezaninem powstał na granicy skarpy pomiędzy dużym dziedzińcem od strony Krakowskiego Przedmieścia, a ogrodem schodzącym trzema tarasami do rzeki. Na dziedzińcu znajdowały się drewniane zabudowania.
Po śmierci Aleksandra Koniecpolskiego jego syn, Stanisław, w 1659 sprzedał pałac hetmanowi polnemu i marszałkowi wielkiemu koronnemu Jerzemu Sebastianowi Lubomirskiemu. Nowy właściciel odrestaurował pałac po potopie szwedzkim. Po jego śmierci (1667) rezydencję odziedziczyły dzieci z pierwszego małżeństwa i druga żona z dziećmi. W 1674 negocjacje ze wszystkimi spadkobiercami Lubomirskiego w sprawie odkupienia nieruchomości rozpoczął Michał Kazimierz Radziwiłł. Po jego śmierci (1680) kontynuowała je jego żona Katarzyna z Sobieskich. Ostatecznie transakcję kupna zawarto w 1685. Jednak już wcześniej, w 1677, Radziwiłłowie rozpoczęli prace mające dostosować rezydencję do ich potrzeb.
W latach 1694–1705 gmach został przebudowany pod kierunkiem Augustyna Locciego, Karola Ceroniego oraz Andrzeja Jeziornickiego, a na początku lat 20. XVIII wieku odnowiono go pod kierunkiem Karola Baya. W 1728 włoski budowniczy Dominik Cioli wyremontował grotę znajdującą się pod pałacem, oraz osuszył zawilgocony gmach.
W 1705 w pałacu mieszkał Stanisław Leszczyński.
Za Radziwiłłów gmach był częstym miejscem zgromadzeń publicznych, uczt i balów. Jednym z najbardziej znanych mieszkańców pałacu był książę Karol Stanisław II Radziwiłł zwany Panie Kochanku, najzamożniejszy polski magnat II połowy XVIII wieku i jeden z najbogatszych ludzi ówczesnej Europy. Poróżniony z Czartoryskimi i królem Stanisławem Augustem Poniatowskim Radziwiłł przestał bywać w stolicy, a pałac wynajmowano, co przynosiło właścicielowi znaczące dochody.
Po rozebraniu Operalni, gmach został w 1773 wynajęty na cele teatralne przez austriackiego przedsiębiorcę i aktora Józefa von Kurza-Bernardona przy wsparciu Franciszka Ryxa, starosty piaseczyńskiego i kamerdynera Stanisława Augusta Poniatowskiego. Przedstawienia mogło oglądać ok. 500 widzów. W 1778 w pałacu odbyła się premiera polskiej opery Nędza uszczęśliwiona, skomponowanej przez Macieja Kamieńskiego, uznawanej za pierwszą polską operę do czasu odkrycia barokowej opery Heca albo polowanie na zająca. W tym samym roku teatr zakończył działalność w pałacu w związku z nagłym powrotem Karola Radziwiłła do Warszawy. Protestujący przeciwko niespodziewanej eksmisji aktorzy zabarykadowali się w budynku, który musiała zdobywać straż marszałkowska.
Pałac został przez księcia odrestaurowany i nadal urządzano w nim widowiska, przedstawienia teatralne, bale i maskarady. Po śmierci Karola Radziwiłła (1790) pałac odziedziczył czteroletni syn jego przyrodniego brata, Dominik Radziwiłł. Pałac do 1818 wynajmowano na cele teatralne, m.in. w latach 1804–1806 występował tam zespół Wojciecha Bogusławskiego.
W latach 1738–1740 do pałacu dobudowano skrzydła boczne według projektu Antonia Solariego. W latach 1755–1762 gmach przebudowano i rozbudowano według wcześniejszego projektu Jana Zygmunta Deybla.
Od 1773 w gmachu odbywały się posiedzenia delegacji, która została wyłoniona przez Sejm Rozbiorowy dla przygotowania wspólnie z przedstawicielami trzech mocarstw traktatów I rozbioru PolskiJózef Ignacy Kraszewski, Polska w czasie trzech rozbiorów 1772–1799, studia do historii ducha i obyczaju, t. I, Poznań 1873, s. 94–96..
W czasie Sejmu Czteroletniego pałac był siedzibą Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej. Podczas insurekcji kościuszkowskiej mieścił się tam szpital wojskowy.
W styczniu 1807 na przedstawieniu sztuki Andromeda gościł w nim Napoleon Bonaparte, a w 1815 w pałacu zatrzymał się car Aleksander I.
24 lutego 1818 w Sali Wielkiej pałacu miał miejsce pierwszy publiczny występ ośmioletniego Fryderyka Chopina. Podczas zbiorowego koncertu muzyczno-wokalnego, zorganizowanego przez Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności w celu pozyskania funduszy na działalność filantropijną, mały pianista wykonał fragment koncertu fortepianowego g-moll Adalberta Gyrowetza.
Pałac Namiestnikowski Pałac pozostawał własnością Radziwiłłów do wiosny 1818, kiedy to został odkupiony przez rząd Królestwa Polskiego z przeznaczeniem na siedzibę namiestnika Królestwa Polskiego, a także na biura i mieszkania niektórych urzędników. O nowym przeznaczeniu gmachu zadecydowały jego wielkość oraz położenie przy głównej arterii komunikacyjnej miasta.
W latach 1818–1819 korpus główny pałacu został gruntownie przebudowany przez Chrystiana Piotra Aignera w stylu klasycystycznym. Zlikwidowano wysoki czterospadowy dach, zastępując go niższym. Usunięto również łamane dachy nad ryzalitami bocznymi oraz półkolisty fronton. Boniowany parter stał się cokołem dla wyższych pięter budynku, które zostały rozczłonowane pilastrami i półkolumnami. Boczne skrzydła zostały przedłużone do linii zabudowy ulicy, przy czym partie dobudowane zostały rozszerzone w stosunku do już istniejących. Na nowo urządzono reprezentacyjne pomieszczenia pierwszego i drugiego piętra, a pomiędzy korpusem głównym a skrzydłem północnym powstała reprezentacyjna klatka schodowa. Pałac zyskał zupełnie nową elewację frontową w porządku korynckim, a na attyce ustawiono 10 alegorycznych figur. Przebudowano także jego elewację ogrodową. Jej kondygnację cokołową, pokrytą boniowaniem pasowym, ozdobiono arkadowymi niszami, a w cześci środkowej umieszczono kolumnadę toskańską z balkonem. Przebudowano także wnętrza, m.in. dwukondygnacyjną Salę Balową, drugą co do wielkości w Warszawie (po Sali Senatorskiej w Zamku Królewskim).
Dziedziniec został podzielony żelazną kratą z dwiema bramami po bokach na dwie części – dziedziniec honorowy i przeddziedziniec (avant-cour). Ten ostatni był wykorzystywany jako miejsce postoju powozów w czasie wielkich wydarzeń w pałacu. Na przeddziedzińcu, zamkniętym od strony Krakowskiego Przedmieścia łańcuchami, umieszczono zachowane do dzisiaj cztery kamienne rzeźby leżących lwów. Zostały one wykonane przez współpracującego z Aignerem włoskiego artystę Camilla Landiniego.
Do końca 1823 łączne koszty zakupu, przebudowy i wyposażenia pałacu pochłonęły zawrotną w tamtych czasach sumę 3,6 mln złotych polskich, co sprawiło, że wydatkami ze skarbu Królestwa Polskiego na ten cel zainteresował się senator Nikołaj Nowosilcow, każąc sobie przedstawić ich szczegółowy wykaz. Nadany pałacowi przez Aignera wystrój zewnętrzny pałacu przetrwał bez większych zmian do czasów współczesnych.
Po przebudowie przeznaczony dla namiestnika gmach zaczął być nazywany Pałacem Namiestnikowskim. Stał się jednak siedzibą tylko jednego namiestnika, gen. Józefa Zajączka, który zamieszkał w nim razem z żoną Aleksandrą Zajączkową. Odbywały się tam również posiedzenia Rady Stanu. Zajączek zmarł w pałacu w lipcu 1826.
29 listopada 1830 przed pałacem, po odmowie przyłączenia się do powstańców, został zastrzelony generał Maurycy Hauke. W czasie powstania listopadowego gmach był siedzibą Rządu Narodowego. Zamieszkali tam również dyktator powstania gen. Józef Chłopicki oraz naczelny wódz Michał Radziwiłł. 15 sierpnia 1831 w Sali Balowej pałacu doszło do konfrontacji pomiędzy członkami Rządu Narodowego, a delegatami Towarzystwa Patriotycznego. Stała się ona wstępem do wypadków 15 sierpnia, w wyniku których na ulicach Warszawy śmierć poniosło kilkadziesiąt osób.
Po powstaniu listopadowym pałac stracił na znaczeniu, gdyż oficjalną siedzibą namiestników Królestwa Polskiego (od 1874 generał-gubernatorów warszawskich) stał się Zamek Królewski. Mieściły się w nim różne urzędy, m.in. Biuro Przyboczne Namiestnika, Rada Administracyjna, Kancelaria Ogólnego Zebrania Senatu i Heroldia Królestwa Polskiego. W 1844 w dawnym apartamencie generała Józefa Zajączka zamieszkał prezes Heroldii Aleksander Colonna-Walewski, a później jego następca Franciszek Stanisław Potocki.
W marcu 1852 w pałacu wybuchł pożar. Od belki przechodzącej przez komin Sali Balowej zapaliły się dach, drugie piętro, a następnie pierwsze piętro gmachu. Walcząca z żywiołem przez wiele godzin Warszawska Straż Ogniowa musiała wzywać na pomoc wojsko, a w okolicznych studniach zabrakło wody. W wyniku pożaru całkowitemu zniszczeniu uległ korpus główny pałacu (ocalały tylko pomieszczenia parteru chronione masywnymi sklepieniami).
Rekonstrukcja pałacu zakończyła się w 1856. Pałac uzyskał taką samą jak przed pożarem architektoniczną szatę zewnętrzną, jednak o nowe elementy dekoracyjne wzbogaciły się wnętrza. Pracami kierował Alfons Kropiwnicki. Osiem nowych figur na attyce (dwie, umieszczone na skraju elewacji, ocalały z pożaru) wykonał Paweł Maliński. Autorem dekoracji sal był Bolesław Podczaszyński. W maju tego samego roku w odbudowanym gmachu odbył się wielki bal wydany na cześć cara Aleksandra II przez obywateli Królestwa Polskiego.
W lipcu 1870 w miejscu przeznaczonym pierwotnie na pomnik księcia Józefa Poniatowskiego odsłonięto w obecności cara Aleksandra II pomnik Iwana Paskiewicza-Erywańskiego.