thumb|Wschód słońca na osiedlu thumb|Zabudowa 12-kondygnacyjna thumb|Widok od strony al. Jana Pawła II thumb|Budynek ul. Karpacka thumb|Nowa zabudowa thumb|Typowe bloki 12-kondygnacyjne w systemie szczecińskim thumb|Budynek przy ul. Sokolej thumb|Widok kładki od ul. Wojska Polskiego thumb|Budynek dawnej szkoły gminnej dla Rupienicy thumb|Powiatowe centrum pomocy rodzinie thumb|Budynek ul.Ujejskiego 21 Zakład szklarski thumb|Kościół parafialny pw. św. Jadwigi Królowej thumb|Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr Jana Biziela thumb|Siedziba TVP Bydgoszcz thumb|Dyskont handlowy Netto thumb|Stadion ZM TKKF im. Eugeniusza Połtyna, na którym rozgrywa mecze kobiecy zespół piłki nożnej KKP Bydgoszcz thumb|Schody w parku na Wzgórzu Wolności thumb|Dawna ulica Karpacka po przebudowie thumb|Zimowe motywy w parku thumb|Cmentarz Bohaterów Bydgoszczy thumb|Mural na kamienicy thumb|Mural-Bydgoszcz jest Polska 1920 Wzgórze Wolności – jednostka urbanistyczna (osiedle) miasta Bydgoszczy, położona w jego środkowo-południowej części.
Położenie Wzgórze Wolności usytuowane jest w południowej części miasta i zaliczane do osiedli tzw. Górnego Tarasu Bydgoszczy. Sąsiaduje od północy z osiedlem Babia Wieś, od wschodu z Wyżynami, od południa z Glinkami, zaś od zachodu z Bielicami i Szwederowem.
Pod względem fizycznogeograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, mezoregionu Kotlina Toruńska, w mikroregionie Miasto Bydgoszcz Południowe (terasa X ok. 68–71 m n.p.m.)Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.. Północne obrzeża osiedla zajmuje Zbocze Bydgoskie o wysokości względnej ok. 27 m, urzeźbione systemem niewielkich jarów i wcięć erozyjnych. Podobnie zachodnie i wschodnie obrzeża Wzgórza Wolności stanowią naturalne granice utworzone ze jarów, którymi poprowadzono arterie komunikacyjne (ul. Kujawska, al. Jana Pawła II).
Historycznie w skład obecnej jednostki urbanistycznej wchodzi wcielone przed 1875 r. Probostwo (20 ha), obszar wieży Bismarcka (3 ha) wcielony do miasta w 1910 r., północny fragment gminy Rupienica wcielonej w 1920 r. oraz zachodni fragment gminy Bartodzieje Małe, wcielonej również w 1920 r.Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II.
Charakterystyka Zachodnią granicą osiedla jest ul. Kujawska, południową i wschodnią – aleja Jana Pawła II, zaś północną – Zbocze Bydgoskie.
Większą część Wzgórza Wolności zajmuje osiedle bloków wielorodzinnych wzniesione w latach 80. XX w., jednak z ubogą infrastrukturą towarzyszącą. W zabudowie przeważają budynki wielorodzinne, z dużym udziałem bloków 12-kondygnacyjnych. Wśród bydgoskich osiedli Wzgórze Wolności wyróżnia się dużym udziałem zabudowy wysokiej. Wzdłuż kilku ulic występuje zabudowa jednorodzinna, częściowo pochodząca z okresu zaboru pruskiego i międzywojennego.
Osiedle przecinają drogi powiatowe – ul. Ujejskiego oraz ul. Wojska Polskiego, będąca fragmentem arterii średnicowej górnego tarasu Bydgoszczy. Obrzeżami osiedla przebiegają natomiast drogi krajowe: nr 5 w ciągu al. Jana Pawła II i nr 25 w ciągu ul. Kujawskiej.
Wśród infrastruktury osiedla znajdują się m.in.: trzy przedszkola (w tym dwa niepubliczne), szkoła podstawowa, gimnazjum, kościół rzymskokatolicki, cmentarz martyrologiczny, Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr Jana Biziela, Wyższa Szkoła Nauk o ZdrowiuStudium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.. Na północno-zachodnim krańcu osiedla ulokowany jest regionalny oddział TVP Bydgoszcz, zaś w miejscu zakładów Ortis powstaje Galeria Handlowa Zielone Arkady.
Do przedsięwzięć ujętych w „Planie Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009–2014”, a dotyczących Wzgórza Wolności należą: budowa Trasy Uniwersyteckiej wraz z obiektem mostowym i dojazdami, rozbudowa miejskiego układu komunikacyjnego w rejonie ronda Bernardyńskiego w Bydgoszczy wraz z budową linii tramwajowej w ul. Kujawskiej oraz rewitalizacja parku na Wzgórzu WolnościPlan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009–2015. Miejski Plan Operacyjny. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku..
Plany rozwojowe dotyczące Wzgórza Wolności określone na podstawie dokumentów strategicznych obejmują m.in. realizację nowej zabudowy mieszkaniowej w rejonie ul. Wojska Polskiego o średniej intensywności, wzbogacenie terenów mieszkaniowych o funkcje uzupełniające oraz przeznaczenie terenów w rejonie ulic Tucholskiej i Ujejskiego na parking kubaturowyStudium transportowe miasta Bydgoszczy wraz z oceną stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Tom III. Koncepcje rozwoju systemów transportowych Bydgoszczy. Fundacja „Rozwój UTP”. Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich – Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska – Katedra Budownictwa Drogowego. Bydgoszcz 2011–2012..
Nazwa Protoplastą Wzgórza Wolności jest folwark Rupienica, zlokalizowany niegdyś na południowym obrzeżu osiedla. Nazwa ta pochodzi prawdopodobnie od rupi, czyli zmartwień. Określenie to oznaczało także gąsienice gzów, a słowo rupi – oznaczało dawniej gryzie, rupi mnie – gryzie mnieKuczma Rajmund: Patroni bydgoskich ulic. Cz. 2, Południowe osiedla miasta. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, Bydgoszcz 1997. .. Natomiast nazwa Wzgórze Wolności pochodzi od nazwy wzgórza znajdującego się przy dzisiejszej ulicy gen. Stanisława Grzmot-Skotnickiego i ulicy Toruńskiej. Na tym miejscu w roku 1913 Niemcy zbudowali wieżę Bismarcka, wówczas wzgórze to nazywano Bismarkshöhe. W roku 1920 nazwano je Wzgórzem Wolności, a wieżę zniszczono w roku 1928. Od 1946 roku na tym terenie istnieje Cmentarz Bohaterów Bydgoszczy, na którym pochowano ofiary II wojny światowej.
Ludność W 1970 r. Wzgórze Wolności zamieszkiwało 6,3 tys. osób, 20 lat później – 13,6 tys.Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI. W kolejnych latach liczba mieszkańców spadała: w 1998 r. wynosiła 12,2 tys. osób, w 2007 – 11,6 tys., a w 2010 r. – 11,3 tys.Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007–2015. Na koniec 2012 odnotowano wzrost do 11,4 tys. osób, co wiąże się pośrednio z rozwojem budownictwa mieszkaniowego.
Rekreacja Na terenie Wzgórza Wolności znajduje się ok. 8 ha terenów zieleni urządzonej i 4 ha zieleni nieurządzonejTereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.. Głównym obszarem rekreacyjnym jest park na Wzgórzu Wolności, zlokalizowany przy północnej granicy osiedla, przeznaczony do modernizacji. Biegnie wzdłuż niego ścieżka spacerowa będąca przedłużeniem alei Górskiej ze Szwederowa, połączona schodami z ul. Kujawską i Toruńską. Aleja ta kończy się przy Cmentarzu Bohaterów Bydgoszczy. Można z niej obserwować panoramę miasta. W odległości ok. 2,5 km poprzez osiedle Glinki możliwy jest dostęp do Puszczy Bydgoskiej, zaś na północy poza granicą osiedla znajdują się planty nad Brdą i park Centralny.
Osiedle posiada ścieżki rowerowe biegnące wzdłuż al. Wojska Polskiego, Kujawskiej i Trasy Uniwersyteckiej. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje rozbudowę dróg rowerowych m.in. wzdłuż ul. Karpackiej i Ujejskiego.
Przez Wzgórze Wolności przebiegają dwa znakowane piesze szlaki turystyczne. Pierwszym z nich jest szlak „Wolnościowy” prowadzący od Wzgórza Dąbrowskiego, poprzez park na Wzgórzu Wolności i osiedle Glinki, następnie przez Puszczę Bydgoską do jeziora Jezuickiego i Nowej Wsi Wielkiej. Kolejny szlak turystyczny „Relaks” prowadzi od kładki przez Brdę koło Cmentarza Bohaterów Bydgoszczy do ul. Kujawskiej, skąd podąża do Puszczy Bydgoskiej i jeziora Jezuickiego w Chmielnikach.
Historia Okres staropolski Historia terenów, na którym istnieje osiedle Wzgórze Wolności związane jest z folwarkiem miejskim Rupienica, który istniał przy cieku Niziny, w rejonie dzisiejszego skrzyżowania al. Jana Pawła II z ul. Kujawską. W 1742 r. bydgoska rada miejska wydzierżawiła folwark na okres 40 lat Ewie i Krzysztofowi JeskimAneks nr 2. Zarys dziejów osad miejskich oraz miejscowości przyłączonych do Bydgoszczy do 1939 roku. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część pierwsza 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 1999. s. 852–873, .. W rejonie folwarku utworzono dwa stawy przepływowe na cieku NizinyGorączko Marcin: Zbiorniki wodne na obszarze Bydgoszczy w ujęciu historycznym. [w:] Kronika Bydgoska XXV..
Okres zaboru W XIX wieku folwark graniczył na zachodzie ze wsią Bielice, na północy z Bartodziejami Małymi, a na południu i wschodzie z lasami Puszczy Bydgoskiej. W tym czasie wykształciła się gmina Rupienica, która zajmowała tereny od ulicy Kujawskiej położone na wschód, aż do końca ulicy Glinki. Należały do niej między innymi ulice: Niziny, Chorwacka, Karpacka (do 1925 r. ulica Łysa Góra), Sieradzka (nieistniejąca), Sokola, Cmentarna i Serbska.
Z uwagi na położenie nad ciekiem wodnym w pagórkowatym terenie, Niemcy nazwali Rupienicę Schondörf (Piękna Wieś). Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi i folwarku Rupienica mieszkało 237 osób (115 ewangelików, 118 katolików, 4 Żydów) w 39 domachVerzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833.. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. wieś Rupienica należała do majątku ziemskiego należącego do miasta Bydgoszczy. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że we wsi mieszkało 579 osób (250 ewangelików, 287 katolików, 42 Żydów) w 51 domach. Dzieci ewangelickie uczęszczały do szkoły na miejscu, a dzieci katolickie do szkoły w Bartodziejach. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w BydgoszczyVerzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860.. W 1852 r. w gminie Rupienica mieszkało 886 osób, natomiast spis z 1910 r. wykazał, że na terenie Rupienicy było 193 budynków i 2330 mieszkańców, w tym 791 posługiwało się językiem polskim, 1537 – niemieckim, a 2 – hebrajskim.