Kina i kinematografia w Bydgoszczy

thumb|200px|Multikino w Bydgoszczy, zbud. w 2001 roku thumb|200px|Multipleks Cinema City w kompleksie Focus Mall thumb|200px|Multipleks Helios w Centrum Handlowym Galeria Pomorska thumb|200px|Miejskie Centrum Kultury w Śródmieściu Bydgoszczy, w którym znajduje się m.in. kino studyjne „Orzeł” thumb|200px|Pałac Młodzieży w Bydgoszczy mieszczący m.in. kino kameralne thumb|200px|Wzniesiony w 1867 r. (przebudowany w 1903 r.) budynek główny Strzelnicy, w którym mieści się kino Adria thumb|200px|Kamienica Gdańska 10, w której od 1914 r. mieściło się kino „Kristal-Palast”, później „Pomorzanin” thumb|200px|Budynek w którym do lat 60. XX w. mieściło się kino „Gwardia” w gestii Milicji Obywatelskiej Kino i kinematografia obecne są w Bydgoszczy od początku XX wieku. W okresie największego rozkwitu popularności przybytków X Muzy, było ich 22, po czym liczba kin malała. W 2013 r. w Bydgoszczy znajdowały się trzy multipleksy i pięć kin kameralnych.

Kina współczesne Multipleksy Multikino Bydgoszcz (10 sal, 2175 miejsc) – ul. Focha 48 Strona Cinema City (13 sal, 2261 miejsc) – Focus Mall ul. Jagiellońska 39-47 Strona Kino Helios (7 sal, 1133 miejsc) – Galeria Pomorska ul. Fordońska 141 Strona

Kina kameralne Kinoteatr „Adria” (1 sala, 400 miejsc) – ul. Toruńska 30 Strona Kinoteatr „Pałac” – ul. Jagiellońska 27 Kino Orzeł Miejskiego Centrum Kultury – ul. Marcinkowskiego 12 Strona Kinoteatr Klubu Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych – ul. Dwernickiego 1 dawna nazwa powoli zapominana Kinoteatr Klubu POW.(czyli Pomorskiego Okręgu Wojskowego) Kino Fordon – Dom Jubileuszowy CKK Wiatrak, otwarcie 2012 r. Kino Jeremi – ul. Generała Augusta Fieldorfa „Nila” 13 Cafe Kino – ul. Długa 32 (kino-kawiarnia, seanse darmowe)http://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,48722,12353111,Kolejny_pomysl_na_ozywienie_Dlugiej__Kawiarnia_i_kino.html dostęp 23-08-2012

Kina plenerowe Kino Perła – seanse odbywają się w sezonie wakacyjnym od środy do niedzieli na leżakach przed Domem Mody Drukarniahttps://web.archive.org/web/20150714133431/http://zafriko.bydgoszcz.pl/tag/kino-plenerowe/ dostęp 14-07-2015 Kino LPM przed klubem Mózg – seanse odbywają się w czwartki w sezonie wakacyjnymhttps://archive.is/20150714071348/http://zafriko.bydgoszcz.pl/kino-plenerowe-lpm-caly-repertuar/ dostęp 14-07-2015 Blokada Filmowa – okazjonalne seanse plenerowe na najpiękniejszych ulicach Bydgoszczy, połączone z blokadą ruchu drogowegohttps://archive.is/20150714071352/http://www.bydgoszcz.pl/miasto/aktualnosci/aktualnosci-2014-lipiec/Filmowa_blokada_na_Cieszkowskiego.aspx dostęp 14-07-2015

Filmowe kluby dyskusyjne Klub Miłośników Filmu „Mozaika” im. Jerzego Orlicza – najstarszy w mieście dyskusyjny klub filmowy mieszczący się w kinie studyjnym „Adria” Strona DKF „Niespodzianka” – dyskusyjny klub filmowy w bydgoskim Pałacu Młodzieży Przestrzeń Filmowa – część Akademickiej Przestrzeni Kulturalnej Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, koordynowana przez twórców Międzynarodowego Festiwalu Reportażu i Dokumentu Camera Obscura, mieści m.in. Dyskusyjny Klub Reportażu i Dokumentu Strona

Statystyki Według informacji z Głównego Urzędu Statystycznego w 2011 r. znajdowały się w Bydgoszczy 3 kina stałe ze 24 salami i miejscami w liczbie 5 tys. (8 miejsce w kraju) Wyświetlono 41 tys. seansów, które obejrzało 860 tys. widzówhttp://www.stat.gov.pl/bdl/app/dane_podgrup.display?p_id=367275&p_token=0.5263724332512545 dostęp 24-07-2012 (9 miejsce w kraju).

Lata Liczba stałych kin w Bydgoszczy 1908 1 1911 5 1920 4 1938 8 1940 5 1945 51950 81965 221970171995 52001 52010 32012 4

Historia kin w Bydgoszczy Początki 1889-1920 Protoplastą bydgoskich instytucji filmowych była „Kaiser Panorama” usytuowana przy ul. Focha 32 (1889-1920). Demonstrowano w niej ruchome fotografie (fotoplastykon), mające charakter krajoznawczy. Od 1897 r. w bydgoskich kompleksach rozrywkowych (ogrody Patzera) pojawiali się wędrowni kinematografiści Pionierami upowszechniania kinematografii byli Polacy, gdyż pruskie kręgi urzędnicze odnosiły się początkowo z niechęcią lub obojętnością do nowej sztuki.

Od 1902 r. miały miejsce spektakle „żywych obrazów” w lokalach. W 1908 roku polski pionier kin na terenie bydgoskim Wacław Szkaradkiewicz otworzył na zapleczu posesji przy ul. Gdańskiej 34/36 kino pod nazwą „Moderne Theater”, a przez Polaków nazywany „Nowomodnym Teatrem Żywych Fotografii”Bukolt Alojzy: Siedem etapów w dziejach bydgoskich kin. [w:] Kalendarz Bydgoski 1993. Jednorazowo mieścił 130-osobową widownię, a oprawę muzyczną projekcji stanowiły koncerty na klawikordzie, fortepianie, skrzypcach i harmonii. Wspólnikami Szkaradkiewicza byli przedsiębiorcy niemieccy. Prezentowano filmy dokumentalne (obrazy natury), migawki reporterskie ze świata polityki, a przede wszystkim filmy fabularne, rozrywkoweKina, których już nie ma.

W październiku 1909 r. Hans Meinhardt będący właścicielem Kasyna Cywilnego otworzył drugie w kolejności bydgoskie kino przy ul. Gdańskiej 19 zwane „Teatr Centralny Apollo”. W tym samym czasie Wacław Szkaradkiewicz przeniósł swoje kino do byłej remizy strażackiej na zapleczu ul. Gdańskiej 19, nazywając je „Colloseum” (później „Bałtyk”). W grudniu 1909 r. pokazano w nim pierwszą rodzimą produkcję filmową pt. „Odwiedziny w Bydgoszczy”.

Na początku roku 1910 były w Bydgoszczy już trzy miejsca, w których odbywały się projekcje filmowe: „Colosseum”, „Apollo”, oraz „Victoria” przy ul. Dworcowej 35. W roku 1911 dołączyły do nich kolejno: „Kino-Salon” przy ul. Gdańskiej 16/17 (1911-1913), położony przy ul. Pomorskiej 12 „Kaiser Bioscope” oraz w hotelu Moritza przy ul. Podgórnej „Bromberger Lichtspiele”. Największym z ówczesnych kin było „Colosseum”, kierowane przez spółkę Szkaradkiewicza z 360 miejscami na widowni. W 1913 r. otworzył on kolejną salę kinową na 450 miejsc z balkonem i lożami przy ul. Gdańskiej 15, nazywając ją „Union-Theater”. Na inaugurację pokazano tam po raz pierwszy w Bydgoszczy dzieło „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza. W 1913 r. otwarto „Kammer-Lichtspiele” (700 miejsc) przy ul. Mostowej 5, a w 1914 r. „Kristall-Palast” przy ul. Gdańskiej 10 (750 miejsc, późniejszy „Pomorzanin”). W kolejnych latach powstawały także kina letnie, np. nad Brdą, z których korzystali marynarze Bydgoskiego Towarzystwa Żeglugowego.

Do wybuchu I wojny światowej istniały w Bydgoszczy następujące stałe kina: „Colosseum” – ul. Gdańska 19, „Union Theater” – ul. Gdańska 15, „Kristall-Palast” – ul. Gdańska 10, „Kammer-Lichtspiele” – ul. Mostowa 5, „Bromberger Lichtsplele” – ul. Podgórna. Inne placówki wcześniej zakończyły działalność. Przedstawienia filmowe oferował także teatr „Concordia” przy ul. Jagiellońskiej, a także istniały sceny sezonowe i letnie, np. w ogrodach Patzera przy ul. św. Trójcy. 29 maja 1919 r. w sali restauracji „Pod Lwem” przy ul. Focha zainaugurowało działalność kino „Metropol”.

Po wybuchu I wojny światowej dużą część repertuaru w kinach zajmowały wojenne filmy dokumentalne o wydźwięku propagandowym. Do 1920 roku repertuar kin składał się niemal wyłącznie z filmów niemieckich, podobnie niemieckie były napisy międzyujęcioweGuzek Mariusz: Bydgoskie życie filmowe w latach 1914–1920. [w:] Kronika Bydgoska XIX 1998. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 1998. ISSN 0454-5451. Z tego powodu wśród Polaków większym aniżeli kino powodzeniem cieszyły się przedstawienia amatorskie, koncerty i ruch śpiewaczy. Dopiero 2 grudnia 1919 roku w kinie Wacława Szkaradkiewicza wyświetlono pierwszy film z polskimi napisami pt. „Karnawał zmarłych”. W 1920 r. w Bydgoszczy istniały cztery stałe kina, z tego jedno („Union Theater”) w rękach polskich.

Kino nieme 1920–1929 Po przejściu Bydgoszczy do odrodzonego państwa polskiego, projektornie zostały przejęte względnie wykupione przez Polaków oraz zmieniły się ich nazwy: „Kristall-Palast” → „Kristal“ (ul. Gdańska 10), „Kammer-Lichtspiele” → „Nowości“ (ul. Mostowa 5), „Union Theater” → „Marysieńka” (ul. Gdańska 15), „Colosseum” → „Corso” (ul. Gdańska 19). Od 1920 r. nastąpiła zmiana repertuaru bydgoskich kin – pojawiły się filmy amerykańskie, francuskie, a od 1921 r. wszystkie kina wyświetlały już filmy z polskimi napisami międzyujęciowymi. Rok później wyświetlano regularnie polskie filmy fabularne, choć nadal szczególną pozycję zajmowała produkcja niemiecka. Z Bydgoszczą przez pewien czas związane były losy gwiazdy filmowej międzynarodowego formatu – Poli Negri, która wykupiła tu dla swej matki kamienicę przy ul. Zamojskiego 21. W czasie wizyt aktorki w mieście, właściciele kin specjalnie sprowadzali filmy z jej udziałem, które zyskiwały sporą frekwencję.

W latach 1921–1922 istniało kino wojskowe „Orzeł” przy ul. Jagiellońskiej, w którym zaprezentowano m.in. dwa filmy lokalnej wytwórni „Polonia Film”. Pokazów własnych produkcji tej wytwórni dokonywał również jej właściciel Maksymilian Hauschild w „Kino-Ogrodzie” znajdującym się przy ul. Dworcowej 35/37.

W 1929 r. otwarto przy ul. Krasińskiego nowe, reprezentacyjne kino o nazwie „Paw” (800 miejsc) oraz kino „Oko” (600 miejsc) przy ul. Marcinkowskiego, w którym organizowano również występy rewiowe i kabaretowe. Kina istniały również poza centrum miasta. Należała do nich „Bajka”, później „Odrodzenie” (1927-1933) przy ul. Miedza na Wilczaku, prowadzone przez radę parafialną kościoła św. Trójcy, kino „Słońce” w kompleksie Patzera, kino Wojskowe przy ul. Sowińskiego i inne. Ich repertuar z biegiem czasu stawał się coraz bardziej rozrywkowyGuzek Mariusz: Bydgoskie kina oświatowe w II Rzeczypospolitej. [w:] Kronika Bydgoska XXV 2003. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2004. ISSN 0454-5451. W latach 20. animowano również kulturę filmową w środowiskach szkolnych, upatrując w niej szansy na nowy sposób edukowania młodzieży. Produkcjom oświatowym przysługiwała ochrona prawna instytucji państwowych.

Filmy dla młodzieży szkolnej poruszające zagadnienia przyrody, zoologii, botaniki, fizyki, astronomii, krajoznawstwa, bądź też techniki nowoczesnej wyświetlały kina prywatne, np. „Nowości”, „Kristal” i „Corso”, lecz przede wszystkim była to domena specjalnie utworzonych kin szkolnych. Pierwszy obiekt tego typu w Bydgoszczy utworzono w 1923 r. w Męskiej Szkole Wydziałowej przy ul. Konarskiego. W 1929 r. wyświetlono w nim własny film pt. „Życie bydgoskich szkół wydziałowych”. W latach 1922–1930 niemieckojęzyczne filmy edukacyjne i fabularne prezentowała także we własnej sali kinowej Deutsche Bühne. Kino oświatowe zaprzestało swej działalności w latach 30., w epoce kina dźwiękowego.

Do czasu wprowadzenia aparatury dźwiękowej, w Bydgoszczy działało 8 kin repertuarowych: „Kristal” „Nowości”, „Liberty”, „Marysieńka”, „Corso”, „Odrodzenie”, Wojskowe, „Paw” i „Oko”. Obok nich kilka innych instytucji, najczęściej prywatnych, organizowało projekcje filmowe sezonowo bądź incydentalnie. Rekordowym pod względem sprzedanych biletów był rok 1928, w którym Bydgoszczanie wykupili 1 mln wejściówek. Na tle całościowego oblicza kulturalno-społecznego miasta, kinematografia stanowiła liczącą się sferę, popularniejszą od bydgoskich teatrów (Miejskiego i Niemieckiego) oraz innych instytucji kulturalnych (muzeum, książnica).

Kino dźwiękowe 1930–1939 Od 1930 r. rewolucją w kinach było wprowadzenie dźwięku. Początkowo dochodził zza sceny z płyt, potem z taśmy. Ten etap przysporzył kłopotów właścicielom kin, gdyż konieczne było nabycie drogiej aparatury. W związku z tym liczba kin zmniejszyła się, a pozostały obiekty najpopularniejsze i najzasobniejsze. W roku 1930 w Bydgoszczy działały 3 kina dźwiękowe – „Nowości”, „Kristal” i „Marysieńka”. Pozostałych: „Corsa”, „Oka”, „Apolla”, „Odrodzenia” i „Wojskowego” przez długi czas nie stać było na instalację kosztownej aparatury. Zresztą dla niektórych z nich prezentacje filmowe stanowiły tylko część repertuaru. Proces udźwiękowiania kin trwał przez pierwszą połowę lat 30. W 1933 r. udźwiękowiono kina „Apollo” i „Rewia”.