mały|Konsulat Generalny Polski w Sankt-Petersburgu mały|Konsulat Generalny Polski w Irkucku mały|Była siedziba Poselstwa Polski w Moskwie przy ówczesnej ul. Worowskogo w Moskwie (1921–1934) mały|Była siedziba Ambasady Polski w Moskwie przy ówczesnej ul. Adama Mickiewicza (1934–1939, 1941, 1945–lata 70.) mały|Była siedziba Ambasady Polski w pałacyku z 1900 dr E.G. Erna przy ul. Czapajewskiej w Kujbyszewie (1941–1943) mały|Była siedziba przedstawicielstwa konsularnego w Baku, w domu braci Rylskich przy ul. Policyjnej 11 (1917–1920) thumb|Była siedziba konsulatu w Odessie przy pl. Jekaterininskim (1919) Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Federacji Rosyjskiej z siedzibą w Moskwie () – polska misja dyplomatyczna w stolicy Rosji.
Podział organizacyjny Wydział Polityczny () Wydział Ekonomiczny () Wydział Promocji Handlu i Inwestycji (), Bolszoj Tiszynskij pier. 1 () Wydział Promocji Handlu i Inwestycji (), Sankt Petersburg, ul. Żukowskiego 63, pok. 427 () Wydział Konsularny (), Balszoj Tiszinskij per. 1 () Konsulat Generalny (), Petersburg, 5 Sowietskaja ul. 12 () Konsulat Generalny (), Królewiec, al. Kasztanowaja 51 () Konsulat Generalny (), Irkuck, ul. Suche-Batora 18 () Ataszat Obrony () Oficer łącznikowy Policji Instytut Polski w Moskwie (), Bolszoj Tiszynskij pier. 1 () Instytut Polski w Sankt Petersburgu (), Petersburg, 5 Sowietskaja ul. 12 () Stałe Przedstawicielstwo Polskiej Akademii Nauk (), Bolszoj Tiszynskij pier. 1 () Szkolny Punkt Konsultacyjny przy Ambasadzie RP w Moskwie (), Bolszoj Tiszynskij pier. 1 ()
Siedziba Lata 1917–1921 Początkowo na terenach byłego Cesarstwa Rosyjskiego funkcjonowała sieć placówek reprezentujących państwo polskie o różnym statusie formalnym. Utworzono Przedstawicielstwo Rady Regencyjnej w Moskwie przy Kriwonikolskim piereułku 8 () (1918-1919) wraz z ekspozyturami m.in. w Petersburgu w pałacu A. Jurewicza/Oboleńskich z 1870 (arch. D. Sokołow) przy ul. Siergiejewskiej 45 (Сергиевская ул.), obecnie ul. Czajkowskiego (), w Kijowie, Permie, Smoleńsku i Woroneżu. 23 listopada 1918 przedstawicielstwo zostało okupowane przez reprezentantów polskiej lewicy (głównie członków SDKPiL), w kwietniu 1919 zlikwidowane, zaś obrona interesów obywateli polskich oddana misji duńskiejWładysław Bułhak: Aleksander Lednicki i Przedstawicielstwo Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego w Rosji Radzieckiej, Przegląd Historyczny, r. 1990, t. 81, nr 3-4.. Oficjalny charakter miały też konsulaty: w Charkowie, Odessie w domu Gagarina z 1891 (arch. N. Czekunow) przy pl. Jekaterininskim 7 () (1919–1920), następnie przy ul. Czarnomorskiej 2 () (1920)Wykaz Konsulatów Rzeczypospolitej Polskiej: stan na 1 stycznia 1920 r., MSZ Warszawa., wraz z agencjami konsularnymi w Chersoniu, JelizawetgradzieТомаш Чесельскій: Консульство Польщі в Одесі 1918–1920 рр. та його архів, Міжнародні зв'язки України: наукові пошуки і знахідки, 2017, Вип. 26., Mikołajowie, Tyraspolu, Berdiańsku (agencja konsularna) (1918–1924)Paweł Ceranka, Krzysztof Szczepanik (opr.): Urzędy konsularne Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1945 : informator archiwalny, Ministerstwo Spraw Zagranicznych/Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych Warszawa 2020., Groznym (agencja konsularna/konsulat) (1918–1920), Krzemieńczuku (agencja konsularna) (1919–1920)Stanisław Srokowski: Z dzikich pól: wspomnienia z zimy 1919/20 na południu Rosji, Dziennik Poznański 1925, s. 6., Połtawie (wicekonsulat) (1919–1922), Sewastopolu (konsulat) przy ul. Jekaterińskiej 8 (ул. Екатерининская), obecnie ul. Lenina (ул. Ленина) (1918–1920)Малиновская Е.С.: К вопросу об иностранных консульствах в Таврической Губернии во второй половине XIX – начале ХХ веков, Причерноморье. История, политика, культура. Выпуск XII (V). Серия Б. 2013., we Władywostoku przy ul. Puszkińskiej 6 (Пушкинская ул.) (1921), ul. Puszkińskiej 33 (1921–1923), w hotelu Czeluskin, obecnie Versal, przy ul. Swietłańskiej (ул. Светланская) 10 (1941) (1920–1924), Noworosyjsku przy ul. Komercyjnej (ул. Коммерческая), ob. ul. Proletarskiej (ул. Пролетарская) (konsulat honorowy 1917–1921) wraz z agencjami konsularnymi AnapieС. А. Кропачев, А. Ю. Чирг: Вопросы отечественной истории и культуры: монография, ООО ДиректМедиа Moskwa/Berlin, 2021, 200 s., , 9785449925428., Armawirze, Gagrze, Jekaterinodarze, obecnie Krasnodarze (1918–1920), Majkopie, Soczi (przedst.) przy ul. Moskiewskiej 15 (ул. Московская), ob. ul. Ordżonikidze (ул. Орджоникидзе) (1918-), Tuapse, samodzielnymi agencjami w Rostowie nad Donem, Taszkencie (1919–1923)Głos Śląski z 11 października 1919..
„Placówkami o charakterze konsularnym” lub „quasi-konsulatami” były też przedstawicielstwa: w Baku w domu Rylskich z 1912 (proj. Józef Płoszko) przy ul. Policyjnej 11 (ул. Полицейская), ob. ul. Jusuf Mamedalijew (Yusif Məmmədəliyev küçəsi) (1917–1920), Machaczkale (1919), Mariupolu, Taganrogu (1918–1919), Teodozji, Tyflisie (1919), Władykaukazie.
Większość z nich powstała z potrzeby chwili, oddolnie, spontanicznie i przestała istnieć, spełniwszy doraźny cel, gdy sytuacja zaczęła się normalizowaćWojciech Skóra: Działalność polskiej służby konsularnej na terenach Rosji, Ukrainy i ZSRR w dwudziestoleciu międzywojennym (1918–1939).https://web.archive.org/web/20171230114441/http://guides.rusarchives.ru/browse/guidebook.html?bid=205&sid=711409.
Lata 1921–1939 Stosunki dyplomatyczne pomiędzy Polską a RFSRR ustanowiono na mocy zawartego w 1921 Traktatu Ryskiego. Pierwsza siedziba poselstwa (od 1921) mieściła się w pałacu zbud. w 1893 dla kupca A.I. Nosenkowa przy ul. Worowskogo 21 (), obecnie ul. Powarskaja () (1934), konsulat przy ul. III Mieszczanskiej 32/34 (), obecnie ul. Szczepkina () (1923–1939), biuro attaché wojskowego w budynku Towarzystwa Politechnicznego () z 1906, zajmowanym przez Mieszaną Komisję ds Repatriacji () przy Małym Charitoniewskim pier. 6 (), nieopodal poczty głównej. W 1925 attachat wojskowy przeniesiono na Nowo-Pieskowskij per. ().
W tym okresie polskie placówki konsularne mieściły się też w: Leningradzie – konsulat 1926–1939, Mińsku – konsulat generalny 1924–1939, Tyflisie przy ul. Korganowskiej 24 (1932–1936) – agencja konsularna 1919, konsulat 1929, konsulat generalny 1926–1937, Charkowie – agencja konsularna 1918, poselstwo 1921–1924, konsulat generalny 1924–1934, konsulat 1934–1937, Kijowie – konsulat 1919, konsulat 1926–1934, konsulat generalny 1934–1939, Odessie – konsulat 1920Tadeusz Radzik: Położenie Polaków na Ukrainie w okresie międzywojennym w ocenach polskich konsulów.Wojciech Skóra: Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry i działalność, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006, s. 891., Władywostoku przy ul. Puszkińskiej 6 (ул. Пушкинская) (1921), ul. Puszkińskiej 33 (1921–1923); konsulat 1920–1924.
Po podniesieniu rangi przedstawicielstwa do szczebla ambasady, w 1934 jej siedzibę przeniesiono do pałacu zbudowanego w 1910 dla kupca Gawriiła Tarasowa przy ul. Spiridinowka 30 (). W 1918–1921 mieścił się tutaj Komisariat Spraw Zagranicznych (), 1921–1923 Amerykańska Organizacja Pomocy (– АРА), do 1934 Sąd Najwyższy ZSRR (). W dniu 17 września 1939 władze ZSRR cofnęły akredytację personelowi ambasady, który 9 października opuścił Moskwę. Następnie w jej murach ulokowano niemiecką misję wojskową.
Lata 1941–1943 Po zawarciu układu Sikorski-Majski reaktywowano działalność ambasady, umieszczając ją w dotychczasowej moskiewskiej siedzibie przy ul. Spiridinowka 30, konsulatu przy ul. III Mieszczanskiej 32/34. Po ewakuacji rządu i korpusu dyplomatycznego w 1941 do Kujbyszewa ambasada mieściła się w pałacyku z 1900 (proj. A.A. Szczerbaczewa) dr Ericha Gustowicza Erna przy ul. Czapajewskiej 165 (). Według niektórych źródeł, w latach dwudziestych mieścił się tutaj jeden z oddziałów Czeka/GPU guberni samarskiej. Z okazji zbliżającej się wizyty gen. Władysława Sikorskiego ambasadzie przydzielono dodatkowy budynek. Ambasada utrzymywała sieć delegatur w stolicach poszczególnych republik i obwodów – 10 we wrześniu 1941, 20 w styczniu 1942:
Tylko 9 z delegatów miało status dyplomatyczny. Ich przedstawicielami w terenie była też sieć kilkuset tzw. „mężów zaufania” – 387 w grudniu 1942. Latem tegoż roku władze radzieckie podjęły decyzję o likwidacji delegatur (około 200 osób personelu) i ich aresztowaniu. Decyzję o zamknięciu samej ambasady strona radziecka podjęła 25 kwietnia 1943, zaś personel opuścił Kujbyszew w dniu 5 maja tegoż roku. Obecnie w budynku b. ambasady mieści się przychodnia Samarskiego Obwodowego Szpitala Klinicznego nr 2 ()История России. Всемирная, мировая история – Запасная столица Куйбышев. Сталинский бункер. Самара в годы Великой Отечественной войны.Мемориальная доска посвященная расположению посольства Польши (ул. Чапаевская, 165).Теплогенератор – Самара. Улица Чапаевская: дома и их история..
W okresie lat 1943–1944 interesy RP na terenie ZSRR reprezentowało w ograniczonym zakresie Poselstwo AustraliiWedług innych źródeł: w latach 1942–1947 przedstawicielstwo nosiło rangę misjihttp://rudocs.exdat.com/docs/index-313676.html?page=35
Okres od 1944 r. W styczniu 1944 Sekretariat Komitetu Centralnego WKP (b) utworzył tajne Centralne Biuro Komunistów Polski przy Komitecie Centralnym WKP (b), mające z założenia pełnić rolę nadrzędnego organu kierującego całokształtem spraw polskich w ZSRR, które po zawarciu porozumienia o wzajemnych stosunkach, działało od sierpnia 1944 jako przedstawicielstwo PKWN/PPR w Moskwie. W 1945 zostało podniesione do rangi ambasady. Po raz trzeci umieszczono ją w pałacu przy ul. Spiridinowka 30, zmieniając jedynie jego adres – ul. Adama Mickiewicza (), obecnie Bolszoj Patriarszyj per. (). Od 1979 gospodarzem budynku jest Instytut Afryki (). Według innych źródeł przedstawicielstwo PPR funkcjonowało do 1948.
W latach 70. XX wieku zrealizowano projekt z 1969 Jana Bogusławskiego, wraz z Waldemarem Hincem i Wojciechem Kowalczykiem, nowej siedziby polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego przy ul. Klimaszkina.
W okresie PRL w Moskwie działało Biuro Pełnomocnika Rządu PRL do Spraw Repatriacji Polaków z ZSRR w Moskwie (1955–1960)Tomasz Janik: Zagadnienia prawno-administracyjne uzyskania statusu repatrianta w warunkach polskiego systemu prawnego obowiązującego od 1944 do 1997 roku, Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa nr. 4/2011, s. 117–134. oraz przedstawicielstwa przy Sztabie Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego, Moskwa, pr. Leningradskij () 41 (1955–1991)W budynku b. dworca lotniczego Centralnego Lotniska im. Frunze w Chodynce, od lat 40. sztabie Moskiewskiego Okręgu Wojskowego, po rozpadzie ZSRR Sztabie Koordynacji Współpracy Wojskowej Państw Członków WNP (), obecnie siedzibie Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (). przy Radzie Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, Moskwa, ul. Nowy Arbat () 36/9 (1949–1991) przy Komitecie Bezpieczeństwa Państwowego – KGB (), Grupa Operacyjna nr 2 „Wisła” z siedzibą w budynku Ambasady PRL oraz w siedzibie Rejonowego Zarządu KGB – Krasnaja Priesnja przy ul. Kołpacznyj () (1961–1990).
W 1997 otwarto Konsulat Generalny w Irkucku.
Zobacz też Ambasada Rosji w Polsce Sowpoltorg Biuro Pełnomocnika Polskiego Czerwonego Krzyża w ZSRR
Przypisy
Bibliografia Mirosław Golon: Moskwa, Kijów, Mińsk, Leningrad, Wilno…, Problem utworzenia i działalności polskich placówek konsularnych w ZSRR w latach 1944–1972, [w:] Mieczysław Wojciechowski (red.), Polska polityka wschodnia w XX wieku, Włocławek-Toruń 2004, s. 201–237
Stosunki dyplomatyczne Polski. Informator. Tom I. Europa 1918-2006, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Archiwum/Wydawnictwo Askon, Warszawa 2007, s. 584, . Marcin Kruszyński: Ambasada w Moskwie 1921–1939, IPN, Warszawa 2010, s. 366, .
Linki zewnętrzne Strona ambasady
Особняк Г.А.Тарасова на Спиридоновке
Moskwa Polska Kategoria:Moskwa Kategoria:Stosunki polsko-rosyjskie